II FZ 84/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Rz 1133/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013 r., I SA/GL 1133/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Jak wynika z uzasadnienia powyższego postanowienia skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na utrzymanie siebie i swego syna, który z nim mieszka. Oświadczył, że nie mają żadnego majątku. Pośród miesięcznych dochodów wymienił: wpływy z własnej działalności gospodarczej w wysokości 318,89 zł, która w jego ocenie jest nierentowna, oraz wynagrodzenie syna, studenta zatrudnionego na jedną czwartą etatu, w kwocie 500 zł. Zwrócił również uwagę na zły stan swojego zdrowia, częste choroby ograniczające możliwości zarobkowe i determinujące wydatki na leczenie. Okoliczności te zdaniem wnioskodawcy sprawiają, że poniesienie kosztów sądowych bez znaczącego uszczerbku dla sytuacji bytowej jego i jego rodziny jest niemożliwe. W toku postępowania skarżący wezwany został do wyjaśnienia sytuacji rodzinnej oraz nadesłania dokumentów obrazujących sytuację materialną, w tym m.in. wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, kopii zeznań podatkowych za rok 2011, dokumentów dotyczących działalności gospodarczej, tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego, jak również kopii faktur i rachunków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz ewentualnych zaświadczeń dotyczących stanu zdrowia. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a od 2000 r. pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej. Członkowie rodziny, których również dotyczyło wezwanie odmówili udzielenia informacji. Wnioskodawca podał, że nie posiada rachunków bankowych, ani innych oszczędności, nieruchomości oraz rzeczy wartościowych. 2. Sąd pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania, a jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowej sytuacji. Sąd podkreślił, że na składającym wiosek spoczywa ciężar przekonania sądu co do zasadności zgłoszonego żądania. Tymczasem skarżący prezentację własnej sytuacji ograniczył do złożenia oświadczeń nie popartych żadnymi dowodami, a w sprzeciwie wniesionym od odrzeczenia referendarza sądowego skupił się na wywodach natury ogólnej. Sąd uznał to za niewystarczające do pozytywnej weryfikacji żądania i zauważył, że w przypadku badania przesłanek przyznania prawa pomocy uwzględnienia wymaga całokształt sytuacji wnioskodawcy, na którą wpływ mogą mieć także inne osoby. Bez wątpienia są nimi pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego. Jest nią małżonek, i to niezależnie od tego, czy zamieszkuje osobno, oraz jaki ustrój majątkowy ustanowiono w małżeństwie, albowiem okoliczności te pozostają bez wpływu na obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy. Sąd zaakcentował, że skarżący w znacznej mierze nie ustosunkował się także do tej części wezwania, która dotyczyła wyłącznie jego. Z tych powodów Sąd pierwszej instancji odwołując się do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej: "p.p.s.a." odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 3. W zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, że interpretacja prawa dokonana przez Sąd pierwszej instancji jest działaniem czysto administracyjnym, mającym na celu postawienie barier, które skutecznie uniemożliwią uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych. Jest to działanie niezgodne z duchem przepisów Unii Europejskiej o swobodnym dostępie obywateli do drogi sądowej oraz zwykłą logiką i praktyką. Zdaniem skarżącego, poprzez załączony dokument zeznania podatkowego PIT – 36L za rok 2011 wykazał on, że jego dochód mieści się poniżej granicy ubóstwa. Skarżący nie zgodził się z oceną Sądu, że ma ponosić konsekwencji prawne nie udzielenia informacji przez członków rodziny, którzy mają prawo korzystać z ochrony swoich danych wrażliwych bez względu na stopień powinowactwa i rodzaj sprawy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie jest bezzasadne. Wezwania Sądu pierwszej instancji do nadesłania stosownej dokumentacji nie można potraktować jako zbędny formalizm czy też stawianie skarżącemu barier natury administracyjnej. Art. 255 p.p.s.a. stwarza podstawę wezwania do nadesłania dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych w sytuacji, gdy samo oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych, ale również stanu rodzinnego. Trudno wyobrazić sobie bowiem sytuację, w której sąd udzielałby zwolnienia od kosztów sądowych lub decydował o przyznaniu z urzędu pełnomocnika każdemu wnioskodawcy wyłącznie w oparciu o twierdzenia dotyczące złej sytuacji materialnej nie poparte żadnymi dokumentami. Nie ma również wątpliwości co do tego, że zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" przenosi ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego na stronę, która chce skorzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji na str. 4 uzasadnienia. W zażaleniu skarżący powołuje się na dokument zeznania podatkowego PIT-36L za 2011 r., z którego miałby rzekomo wynikać dochód skarżącego mieszczący się poniżej granicy ubóstwa. Stwierdzić jednak należy, że w aktach badanej sprawy brak jest dokumentu, o jakim wspomina autor zażalenia. Do akt nie zostały nadesłane żadne dokumenty na żadnym etapie postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Z tego względu Sąd pierwszej instancji słusznie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i brak jest podstaw do wzruszenia tego postanowienia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.