II FZ 1204/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 780/13 oddające wnioski P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008 r., marzec, październik, listopad 2010 r. oraz lipiec i sierpień 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 780/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił wniosek P. B. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 czerwca 2013 r. w przedmiocie wyjaśnienia wątpliwości co do treści decyzji w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za listopad, grudzień 2008 r., marzec, październik, listopad 2010 r., lipiec i sierpień 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Z uzasadnienia postanowienia WSA wynika, że w dniu 13 lutego 2014 r. Skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu Skarżącego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 marca 2014 r. odmawiającego Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, WSA wskazanym na wstępie postanowieniem oddalił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w jego ocenie Skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. WSA podniósł, że z uzyskanych od Skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, prowadzi gospodarstwo rolne, ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę w Spółce "B." sp. z o.o., w której pełni również funkcję prokurenta przy czym od sierpnia 2013 r. jest na zasiłku chorobowym. Skarżący posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Ze złożonych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że w 2013 r. jego gospodarstwo rolne było deficytowe, gdyż z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości 100.000,- zł, poniósł koszty w wysokości 142.000,- zł. Ponadto WSA zauważył, że pomimo wezwania Skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Skarżący nie podał również czy w bieżącym roku poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jeżeli tak to w jakiej wysokości i czy w 2014 r. z tytułu tej działalności uzyskał jakieś przychody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Następnie Sąd podniósł, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą a z załączonych przez niego zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2013 r. uzyskał przychód w wysokości 132.633,35 zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości 348.121,56 zł i poniósł stratę w wysokości 215.488,21 zł, w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.328,29 zł, koszty uzyskania przychodów 51.727,04 zł i strata 43.398,75 zł Z załączonego przez Skarżącego wcześniej do akt sprawy zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012 sporządzonym na druku PIT-36L wynika, że przychód Skarżącego wyniósł 368.223,54 zł, koszty uzyskania przychodów 506.947,99 zł i strata 138.724,45 zł. Zatem z załączonych przez skarżącego do akt sprawy kserokopii dokumentów wynika, że w 2012, w 2013 jak i w pierwszych czterech miesiącach 2014 r. odnotował stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto Sąd argumentował, że z załączonych przez Skarżącego zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód jego w 2013 r. wyniósł 11.537,30 zł, z innych źródeł 4.83707 zł. Z załączonych przez wnioskodawcę deklaracji VAT-7 wynika, że w październiku 2013 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.456,- zł, Zgodnie z oświadczeniem Skarżącego, spłaca on raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Z oświadczeń Skarżącego wynika ponadto, że na obsługę kredytów i umów leasingowych przeznacza uzyskiwane z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychody. Wskazał także, że umowy kredytowe zaciągnął na prowadzoną działalność gospodarczą. WSA zauważył przy tym, że spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Następnie Sąd podał, że zajęcie majątku w postępowaniu egzekucyjnym nie jest równoznaczne z tym, że Skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów, na których dokonano zastawu skarbowego. WSA argumentował, że Skarżący w okresie od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, jednakże nie podał w jakiej wysokości otrzymywał zasiłek chorobowy. W związku z tym Sąd przyjął, że wydatki na miesięczne utrzymanie ponoszone są również z przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i z działalności rolniczej. W ocenie WSA sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadniała stanowiska, że poniesienie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej Skarżącego i jego małżonki w taki sposób, iż nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. Zdaniem WSA Skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał, że nie ma obiektywnych możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdzili, że nie są w stanie uiścić opłaty, bo ich dochody drastycznie spadły. Skarżący stwierdzili, że są "bici" z każdej strony, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wniosek Skarżącego. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego i jego małżonki nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych (100 zł na danym etapie postępowania), co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dane na temat sytuacji majątkowej Skarżącego i jego żony nie obrazują ich rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Zauważyć ponadto należy, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiada możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczył się jedynie do nierzeczowych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli Skarżący twierdzi, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął WSA w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego i jego żony, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżącego i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.