II FSK 785/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Małgorzata Bejgerowska (sprawozdawca), Protokolant Justyna Papiernik, po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2921/16 w sprawie ze skargi B. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2017 r., o sygn. akt III SA/Wa 2921/16, oddalił skargę B. M. (dalej jako: "strona" lub "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 21 lipca 2016 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynności egzekucyjne. Sąd pierwszej instancji przedstawił w powyższym wyroku następujący stan sprawy. 2. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez stronę skargi na czynność egzekucyjną zajęcia rachunku bankowego dokonaną zawiadomieniem z dnia 7 marca 2016 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że powyższe zawiadomienie o zajęciu zostało odebrane przez G. M. - żonę skarżącego, w dniu 17 marca 2016 r. Skarżący złożył skargę na wskazaną czynność egzekucyjną w dniu 1 kwietnia 2016 r. Z uwagi na fakt, że termin na złożenie skargi upłynął w dniu 31 marca 2016 r., organ uznał, że skarga z dnia 1 kwietnia 2016 r. została wniesiona z uchybieniem terminu do jej wniesienia. 3. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie, po rozpoznaniu zażalenia strony, postanowieniem z dnia 21 lipca 2016 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że doręczone skarżącemu, za pośrednictwem jego żony, zawiadomienie o zajęciu zawierało prawidłowe pouczenie o przysługującym stronie prawie złożenia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej. Bieg 14-dniowego terminu do złożenia skargi rozpoczął się 18 marca 2016 r. i upłynął 31 marca 2016 r. Skarżący nadał skargę na czynność na egzekucyjną w FUP G. M. w dniu 1 kwietnia 2016 r., a więc z uchybieniem terminu. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący skorzystał z instytucji przywrócenia terminu. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: art. 54 § 1 w zw. z art. 54 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a."), art. 57 § 1 i art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej w skrócie: "K.p.a."). 5. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie i powołanym na wstępie wyrokiem oddalił ją, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z akt rozpoznanej sprawy wynika jednoznacznie, że skarga na czynności egzekucyjne została wniesiona z uchybieniem terminu. Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało prawidłowo doręczone stronie (do rąk jego żony) w dniu 17 marca 2016 r. i okoliczność ta nie jest kwestionowana. Termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną rozpoczął bieg w dniu 18 marca 2016 r., a zakończył w dniu 31 marca 2016 r. WSA w Warszawie zaznaczył, że list zawierający skargę został nadany w urzędzie pocztowym w dniu 1 kwietnia 2016 r., co potwierdza adnotacja znajdująca się na kopercie. Okoliczności, iż skarga nie została złożona przed dniem 1 kwietnia 2016 r. świadczy również data jej sporządzenia, opatrzono ją bowiem datą 1 kwietnia 2016 r. Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska pełnomocnika skarżącego, że w skardze na czynność egzekucyjną został w sposób dorozumiany zawarty wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz uznał, że nie zostało w nim uprawdopodobnione, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu. 6. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 54 § 1 w związku z art. 54 § 4 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że skarga na czynność zajęcia rachunku bankowego została wniesiona po terminie; 2) art. 57 § 1 K.p.a poprzez błędne obliczenie końca terminu do wniesienia skargi, w związku z art. 58 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż skarga nie zawierała wniosku o przywrócenie terminu; 3) art. 58 § 1 K.p.a. poprzez błędną interpretację tego przepisu polegającą na niezasadnym przyjęciu, że skarżący nie spełnił przesłanek do przywrócenia terminu. W argumentacji skargi kasacyjnej jej autor powołał się na art. 12 § 6 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."). Wobec podniesionych zarzutów skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do WSA do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. 7. Organ odwoławczy nie złożył odpowiedzi na powyższą skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 8. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz żadna z przesłanek, przewidziana w art. 189 P.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu, dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej. Stosownie do art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: pkt 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; pkt 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Elementy, jakie powinna zawierać skarga kasacyjna zostały wymienione w art. 176 P.p.s.a. W świetle postanowień powyższych przepisów skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej szczególnym wymogom, tzn. powinna zawierać m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W pierwszej kolejności kluczowe jest precyzyjne określenie danej podstawy kasacyjnej, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w tejże skardze jako naruszone. Prawidłowe skonstruowanie skargi kasacyjnej jest zatem bardzo istotne, z uwagi na treść wspomnianego art. 183 § 1 P.p.s.a. Sąd odwoławczy nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., o sygn. akt II FSK 861/10 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 8.1. Powyższe przypomnienie jest uzasadnione na gruncie niniejszej sprawy, z uwagi na wadliwość sformułowania podstaw kasacyjnych. Autor skargi kasacyjnej powołał w zarzutach przepisy u.p.e.a. i K.p.a., nie dokonując ich powiązania z żadnym przepisem P.p.s.a., na podstawie którego wydano zaskarżony wyrok. Tymczasem Sąd pierwszej instancji nie stosuje przepisów u.p.e.a. i K.p.a., przez co nie mógł dopuścić się ich naruszenia. Nie może zatem zostać pozytywnie oceniona sytuacja, w której autor skargi kasacyjnej nie odróżnia w istocie przepisów jakie stosuje i jakim ewentualnie mógłby uchybić WSA, od przepisów jakie stosują organy egzekucyjne. Jak wspomniano skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym, dlatego też do jej sporządzenia przewidziano, w art. 175 P.p.s.a., tzw. przymus adwokacko-radcowski. Od profesjonalnego pełnomocnika należy zatem oczekiwać, że precyzyjnie wskaże prawidłowy przepis proceduralny jaki narusza organ, a jaki narusza sąd administracyjny. Wadliwe sformułowanie analizowanych zarzutów, zasługuje na krytykę. Dodatkowo w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, bez żadnego wyjaśnienia, powołano przepis art. 12 § 6 pkt 2 O.p., który w ogóle nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego, w którym oprócz regulacji zawartych w u.p.e.a., stosuje się przepisy K.p.a., stosownie do treści art. 18 u.p.e.a. 8.2. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty procesowe rozpatrywane w łączności z uzasadnieniem skargi kasacyjnej są całkowicie chybione. Przede wszystkim, wbrew wymogom zawartym w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., skarżący nie wykazał wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy, który byłby istotny. Tymczasem o skuteczności zarzutów, sformułowanych w oparciu o tę podstawę kasacyjną, nie decyduje każde stwierdzone uchybienie proceduralne, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przez to rozumieć wykazanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym orzeczeniem sądu administracyjnego, który to związek przyczynowy mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną jest więc obowiązany uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle ważkie, iż miały istotny wpływ na treść kwestionowanego orzeczenia, ponieważ gdyby do tych uchybień nie doszło, wyrok sądu administracyjnego mógłby być inny. Nie wystarczy zatem przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, jak to ma miejsce w rozpatrywanej skardze kasacyjnej. Konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz na czym polega ów istotny wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Skuteczne podniesienie takiego zarzutu wymaga zatem uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a treścią rozstrzygnięcia. Nakłada to na autora skargi kasacyjnej obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Tymczasem takich argumentów w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zabrakło, co czyni ją bezzasadną. Co do zasady Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do wadliwie sformułowanych zarzutów kasacyjnych, gdyż jak wspomniano, nie może ich konkretyzować, a jedynie stosownie do konwencji przyjętej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej może poddać ocenie prawidłowość wydanego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia w granicach zakreślonych uzasadnieniem. Pomimo jednak stwierdzonej powyżej wadliwości zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze część zarzutów w powiązaniu z uzasadnieniem rozpatrywanej skargi kasacyjnej oraz treść uchwały NSA z dnia 26 października 2009 r., o sygn. akt I OPS 10/09, postanowił odnieść się ogólnie do kwestii opisanych w zarzutach, uznając je za naruszenia przepisów postępowania. 8.3. Kluczowym w sprawie jest, że autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie wykazał, że skarga na czynności egzekucyjne została złożona w ustawowym terminie, przewidzianym w art. 54 § 4 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął za organami, że skoro zawiadomienie o zajęciu zostało odebrane w dniu 17 marca 2016 r., a termin do złożenia skargi na czynność egzekucyjną upłynął w dniu 31 marca 2016 r., to skarżący wnosząc tę skargę w dniu 1 kwietnia 2016 r., uczynił to z uchybieniem terminu do jej wniesienia. Skarżący zarzucając, na podstawie art. 57 § 1 K.p.a., błędne obliczenie końca terminu do wniesienia owej skargi, nie wyjaśnił, jak jego zdaniem, winno wyglądać owo obliczenie, a co istotniejsze nie przedstawił go w skardze kasacyjnej. Całkowicie niedopuszczalny jest tok rozumowania autora skargi kasacyjnej, jakoby Sąd pierwszej instancji winien dopuścić istnienie domniemania wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Irracjonalny jest wywód pełnomocnika strony skarżącej, który z jednej strony forsuje pogląd, że skarga na czynność egzekucyjną została wniesiona w terminie, a jednocześnie oczekuje odnalezienia w tej skardze (domniemanego) wniosku o przywrócenie terminu. Nie ulega żadnej wątpliwości, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu może li tylko dotyczyć czynności, której nie zrealizowano w ustawowym terminie, czyli uchybiono terminowi. Nie można zatem kwestionować, że w ogóle doszło uchybienia terminowi i jednocześnie oczekiwać od organu przywrócenia tego terminu, na podstawie nie sformułowanego precyzyjnie wniosku. W niniejszej sprawie nie zakwestionowano skutecznie ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska WSA co do wykładni bądź zastosowania prawa. Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok nie narusza przepisów postępowania i brak jest podstaw do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, wskazał jego podstawę prawną i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. 8.4. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego zasądzonych na rzecz organu, orzeczono w oparciu o treść art. 204 pkt 1, art. 209 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).