I SPP/Go 29/23

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Katarzyna Kołodziej-Kobierowska po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy.

E spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia. Jednocześnie wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że spółka od kilkunastu lat nie prowadzi działalności gospodarczej i istnieje jedynie dla postępowania administracyjnego, a teraz także sądowoadministracyjnego. W chwili obecnej nie ma żadnego majątku, nie posiada rachunków bankowych, nie ma żadnych środków. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń obrazujących aktualną sytuację finansową i majątkową Spółki, skarżąca nadesłała kopię umowy spółki komandytowej (akt notarialny Rep. A nr [...] z [...] marca 2011r.). Jednocześnie, pismem z dnia [...] marca 2023 r. poinformowała, że z dniem [...] lutego 2014r. zawiesiła działalność. Stało się to w wyniku działalności organu, czego konsekwencją był brak możliwości dalszego funkcjonowania spółki. Dodała, że Spółka nie podjęła uchwały w przedmiocie rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania finansowego, nie złożyła zeznania w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za 2021 rok, nie składa deklaracji w podatku VAT i akcyzowym oraz nie sporządza raportów kasowych. Spółka nie posiada żadnego majątku, kont bankowych. Nie istnieje również możliwość przedstawienia zestawienia kosztów jej bieżącego funkcjonowania, gdyż Spółka nie prowadzi żadnej działalności (nie ponosi żadnych kosztów i nie ma żadnych przychodów). Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 259 - dalej zwanej "P.p.s.a."), stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym - czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka - obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§3). Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd/Referendarz sądowy bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z 8 lipca 2008r. sygn. akt I GZ 173/08, wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym postanowieniu dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 7 października 2014r. sygn. akt I GZ 390/14, postanowienie WSA w Olsztynie z 31 października 2018r. sygn. akt II SA/Ol 553/18). W rozpatrywanej sprawie skarżąca Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Motywując swój wniosek Spółka podniosła, że w 2014 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Od tego czasu nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku i nie dysponuje środkami w kasie, ani na rachunkach bankowych, co powoduje, że nie jest w stanie uiścić nawet wpisu od skargi. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 0,00 zł. Oceniając przedmiotowy wniosek przede wszystkim zauważyć należy, że w istocie z dniem [...] lutego 2014 r. Spółka zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej, jednak ani z akt sprawy, ani z danych zamieszczonych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (pod adresem https://ekrs.ms.gov.pl/) nie wynika by znajdowała się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowanie upadłościowe czy układowe. Spółka nadal pozostaje więc w obrocie prawnym jako przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą. Zgodnie zaś z dominującą w orzecznictwie NSA wykładnią art. 246 § 2 P.p.s.a., brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 36/15). Nie kwestionując uprawnienia osoby prawnej do swobodnego kształtowania swojej polityki finansowej w granicach obowiązującego prawa, w tym do zawieszenia działalności gospodarczej, nie można bowiem zaakceptować przerzucania kosztów prowadzonej działalności - a do takich zaliczyć należy koszty postępowań sądowych - na Skarb Państwa. Jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z 24 lipca 2017r. o sygn. akt I SA/Wr 306/17, który to pogląd należy w pełni podzielić, skarżąca nie może przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji, w której dobrowolnie zrezygnowała ze źródła przychodu. Wskazać nadto należy, że w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki komandytowej istnieje możliwość jej dokapitalizowania, bądź poprzez podwyższenie wkładów w spółce, bądź udzielenie spółce przez jednego lub kilku jej wspólników pożyczki. Ponadto, kodeks spółek handlowych zawiera regulację prawną instytucji dopłat, co prawda jedynie w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (art. 177 § 1 k.s.h.), jednak w doktrynie przyjmuje się, że dopłaty mogą występować również w pozostałych spółkach handlowych, ze względu na obowiązującą zasadę swobody umów (art. 353¹ k.c.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że taka forma pomocy na rzecz spółki może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Koszty postępowania sądowego zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne związane z prowadzoną działalnością. Jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, wspólnikiem - komplementariuszem skarżącej Spółki jest E spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Zatem skarżąca w pierwszej kolejności powinna zwrócić się do ww. spółki o udzielenie pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a nie liczyć jedynie na to, że koszty te zostaną pokryte z budżetu państwa. W przypadku bowiem spółki komandytowej, komplementariusz bez ograniczenia odpowiada za zobowiązania spółki; odpowiedzialność komandytariusza jest ograniczona. Nie można też przy tym zapominać, że w przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej - wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zainicjowana sprawa sądowoadministracyjna ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna - z reguły, obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązkiem spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym, gdyż stanowią one część kosztów tej działalności i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami (por. postanowienia WSA w Warszawie: z 31 sierpnia 2017r. sygn. akt III SA/Wa 2212/17, z dnia 13 listopada 2018r. sygn. akt III SA/Wa 1187/17). Za niedopuszczalne zatem winno się uznać przerzucanie na budżet państwa i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców, tym bardziej w sytuacji, w której strona - tak jak w rozpoznawanej sprawie - nie jest w stanie przedstawić swojej sytuacji majątkowej i finansowej za pomocą miarodajnych dokumentów. Skarżąca nie wykonała bowiem w pełnym zakresie wezwania skierowanego do niej na podstawie art. 255 P.p.s.a. Spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów księgowych czy podatkowych dotyczących własnej sytuacji finansowej i majątkowej, jak również swojego wspólnika - komplementariusza. Okoliczność, że Skarżąca ich nie sporządzała nie może być okolicznością przemawiającą za przyznaniem jej prawa pomocy. Tymczasem czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2010r. sygn. akt II GZ 318/10). Wskazać dodatkowo należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym, sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 8 stycznia 2014r. sygn. akt II GZ 774/13). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2011r. sygn. akt II OZ 650/11). W świetle powyższego stwierdzić należy, że Spółka nie wykazała, że aktualnie nie dysponuje i co więcej, nie ma możliwości pozyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych w niniejszym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.