I SAB/Wa 126/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi W. S., P. K., M. G., P. G., C. T. i P. T. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie własności czasowej do nieruchomości 1. zobowiązuje Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 14 lutego 1949 r. o przyznanie własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy dawnej ul. [...] ozn. nr hip. [...] G/I. dz. [...], w terminie 3 miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta m. st. Warszawy solidarnie na rzecz W. S., P. K., M. G., P. G., C. T. i P. T. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z 20 kwietnia 2023 r. W. S., P. K., M. G., P. G., C, T, i P, T (dalej jako skarżący), zastępowani przez radcę prawnego, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 14 lutego 1949 r. o przyznanie własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy dawnej ul. [...][...] za [...][...], ozn. nr hip. [...] [...] dz. [...], zarzucając organowi rażące naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 12 w zw. z art. 35 § 1 – 3 k.p.a. poprzez prowadzenie przedmiotowej sprawy w sposób opieszały oraz nieefektywny, co skutkowało bezczynnością i niewydaniem decyzji w rozsądnym terminie. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z 14 lutego 1949 r. J. H. i J. G. wystąpiły do Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawie Wydziału Polityki Budowlanej o przyznanie za czynszem symbolicznym prawa własności czasowej do terenu opisanej wyżej nieruchomości. Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z 8 listopada 1952 r., nr GM.II-15/0/81/52, odmówiło J. H. i J. G. przyznania dawnym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Pismem z 6 lipca 2012 r. M. S., A. H., I. G., M. G. – opiekun prawny E. G., reprezentowani przez radcę prawnego, wystąpili do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 8 listopada 1952 r., w części dotyczącej gruntu wchodzącego w skład działki nr [...] z obrębu [...], o powierzchni [...] m2, będącej własnością m.st. Warszawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 14 września 2017 r., nr KOC/228/Go/17, sprostowanym postanowieniem z 20 listopada 2017 r., nr KOC/6661/Go/17, stwierdziło nieważności ww. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 8 listopada 1952 r., w części dotyczącej gruntu wchodzącego w skład działki nr [...] z obrębu [...]. Pismem z 6 listopada 2017 r. C. T., P. T., M. G., P. G., W. S., P. K., reprezentowani przez radcę prawnego, wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawy o oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu położonego w [...] przy ul. dawnej [...][...], ozn. nr hip. [...] dz. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 6 czerwca 2018 r., nr KOC/6660/Go/17 – działając na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. - stwierdziło wydanie ww. orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 8 listopada 1952 r., w części gruntu stanowiącego własność województwa mazowieckiego (dz. nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2 – cz. ulicy [...] – KW nr [...]), z naruszeniem prawa, jednak nie stwierdziło jego nieważności z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych. Pismem z 30 lipca 2019 r. skarżący wnieśli ponaglenie, które Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uznało za zażalenie. Po jego rozpatrzeniu Kolegium postanowieniem z 26 listopada 2019 r., nr KOC/7167/Go/19, zobowiązało Prezydenta m.st. Warszawy do załatwienia sprawy w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia postanowienia wraz z aktami sprawy. W złożonej skardze skarżący wnieśli o: 1) zobowiązanie organu do wydania decyzji merytorycznej w terminie określonym przez Sąd, 2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz, że miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wskazał, że aktualnie trwają czynność zmierzające do zgromadzenia całości materiału dowodowego w sprawie. W tym celu pismem z 23 maja 2023 r. organ zwrócił się do Sądu Rejonowego dla. [...] w [...] w wnioskiem o przesłanie odpisu postanowienia tego Sądu z [....] sierpnia 2015 r., sygn. akt [...], na mocy którego Sąd uchylił postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] [...] Wydział Cywilny z [...] marca 1989 r., sygn. akt [...], stwierdzające spadek po J. Z.. Natomiast po zgromadzeniu całości materiału dowodowego organ poinformuje o tym strony zgodnie z art. 10 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej jako p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie. Zgodnie z art. 149 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej jako p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775), dalej jako k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Te okoliczności będą miały jedynie znaczenie przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia bezczynności organu i w konsekwencji zobowiązania organu do rozpoznania w określonym terminie wniosku dekretowego z 14 lutego 1949 r. Niesporne jest bowiem, że dotychczas organ nie rozpoznał tego wniosku dekretowego i nie wydał merytorycznej decyzji kończącej postępowanie. Niewątpliwie organ nadal pozostaje w zwłoce w tym zakresie. W tej sytuacji zarzut skargi dotyczący bezczynności organu przy rozpoznawaniu wniosku dekretowego należało uznać za w pełni uzasadniony. Skutkowało to wyznaczeniem trzymiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Termin ten, w ocenie Sądu, jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Taka sytuacja taka miała miejsce w tej sprawie. Na skutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzji z 14 września 2017 r., nr KOC/228/Go/17, stwierdzającej nieważność orzeczenia administracyjnego z 8 listopada 1952 r. w części dotyczącej gruntu wchodzącego w skład działki nr [...] z obrębu [...] – "odżył" wniosek dekretowy z 14 lutego 1949 r. i powstała konieczność ponownego jego rozpoznania. Decyzja ta wpłynęła do Prezydenta m.st. Warszawy dniu 19 września 2017 r., zaś akta własnościowe przedmiotowej nieruchomości zostały zwrócone przez Kolegium w dniu 17 października 2017 r. Należy zatem przyjąć, że od tej daty rozpoczął się dla organu bieg terminu do rozpoznania wniosku dekretowego. Z analizy akt sprawy wynika, że od tego czasu do dnia wyrokowania organ podjął jedynie dwie czynności merytoryczne celem zakończenia postępowania, tj. w listopadzie 2021 r. zlecił na potrzeby postępowania o zwrot nieruchomości sporządzenie analizy geodezyjnej w celu rozliczenia nieruchomości Hip. Nr [...] dz. nr [...] oraz pismem z 23 maja 2023 r. zwrócił się do Sądu Rejonowego dla [...] o przesłanie odpisu prawomocnego orzeczenia tego Sądu. Wprawdzie organ w tym okresie wypożyczał na krótkie okresy akta administracyjne Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Warszawie, czy też Prokuratorii Generalnej RP. Jednak nie mogło mieć to wpływu na ocenę stwierdzonej bezczynności. Organ bowiem przez blisko 5 lat miał wystarczająco dużo czasu na zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego i do wydania kończącego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego trafne są zarzuty skargi, że przedmiotową sprawę organ prowadził w sposób opieszały i nieefektywny. Niewątpliwie nie można uznać, że organ działał wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki. Taki sposób prowadzenia postępowania w sposób rażący narusza przepisy procedury administracyjnej regulujące terminy załatwienia sprawy administracyjnej. Podkreślić również trzeba, że organ zignorował trzymiesięczny termin do załatwienia sprawy wyznaczony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w postanowieniu z 26 listopada 2019 r. Ponadto, ani razu od października 2017 r. nie poinformował stron postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie, nie podał przyczyny zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Podkreślić trzeba, że działanie na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.) oznacza nie tylko konieczność zastosowania przez organ administracji publicznej właściwych przepisów prawa materialnego, ale również konieczność przestrzegania norm prawa procesowego, w tym przepisów dotyczących terminów załatwiania spraw. Z kolei, zaakceptowanie przez Sąd prowadzenia przez organ postępowania w sposób, który miał miejsce w niniejszej sprawie, powodowałoby obejście jednej z naczelnych zasad k.p.a., tj. zasady szybkości i ekonomiki postępowania administracyjnego określonej w art. 12 k.p.a. Pamiętać przy tym trzeba, że przepisy art. 35 i 36 k.p.a. nie mogą być interpretowane w oderwaniu od generalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności (art. 6 k.p.a., art. 7 Konstytucji RP). To na organie ciąży bowiem obowiązek, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, takiej organizacji czynności podejmowanych w sprawie, aby postępowanie przebiegało szybko i sprawnie. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z art. 214 § 2 p.p.s.a. w pkt 3 sentencji wyroku.