I SAB/Wa 26/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania 1. stwierdza, że bezczynność Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 20 grudnia 2018 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 28 sierpnia 2018 r. nr KR III R 5/18 nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. oddala skargę w pozostałym zakresie; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącej M. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pismem z [...] lipca 2019 r. M. K. (dalej jako "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja/organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] grudnia 2018 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją tego organu z [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. W uzasadnieniu skargi wskazała, że z uwagi na wielomiesięczny brak działań organu, pismem z [...] kwietnia 2019 r. wystąpiła z ponagleniem, jednak do dnia wniesienia skargi wniosek z [...] grudnia 2018 r. nie został rozpoznany. W tej sytuacji Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do rozpoznania ww. wniosku; wymierzenie organowi grzywny w wysokości [...] zł; przyznanie na jej rzecz sumy pieniężnej w wysokości [...] zł oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi zauważyła, że proponowana wysokość grzywny i sumy pieniężnej, uwzględnia wysokość kwoty orzeczonej przez Komisję w decyzji z [...] sierpnia 2018 r. oraz fakt, że bezczynność organu uniemożliwia skarżącej podjęcie działań w postępowaniu, w którym wydano wadliwą decyzję administracyjną (bez udziału Skarżącej nałożono na nią obowiązek zapłaty olbrzymiej kwoty). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania oraz nieuwzględnienie wniosków Skarżącej o wymierzenie grzywny i zasądzenie sumy pieniężnej. Komisja zauważyła, że postanowieniem z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] odmówiono wznowienia przedmiotowego postępowania. Rozpoznanie wniosku skarżącej czyni niniejsze postępowanie bezprzedmiotowym. Odnosząc się do zawartych w skardze wniosków o wymierzenie organowi grzywny i zasądzenie sumy pieniężnej organ wskazał, że skarga nie zawiera żadnej argumentacji, w której skarżąca nawiązywałaby do krzywdy wywołanej bezczynnością organu. Wskazała jedynie, że bezczynność Komisji uniemożliwia jej podjęcie działań w postępowaniu, w którym wydano wadliwą decyzję administracyjną. Przyznanie sumy pieniężnej jest natomiast formą zadośćuczynienia, nie służy zaś wyrównaniu ewentualnych szkód materialnych poniesionych w związku z postępowaniem prowadzonym przez organ. Komisja zauważyła również, że dodatkowy środek powinien być stosowany wyłącznie w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ nadal sprawy nie załatwi. W niniejszej sprawie wniosek skarżącej został już natomiast przez organ rozpatrzony. Wyrokiem z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 377/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w przedmiocie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania: 1. stwierdził, że bezczynność Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2018 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]; 3. wymierzył Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich grzywnę w wysokości [...] złotych; 4. oddalił skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądził od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżącej M. K. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Skargę kasacyjną wywiodła Komisja, zaskarżając wyrok z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 377/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części dotyczącej punktów 1, 3 i 5. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 września 2022 r.: I. sprostował oczywistą omyłkę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w ten sposób, że na stronie 4 (czwartej) w wersie 5 (piątym) od dołu, po słowach "W przedmiocie kosztów postępowania (pkt" liczbę "4" zastępuje liczbą "5"; oraz II. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w punkcie 1, 3 i 5, i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; III. odstąpił od zasądzenia od Skarżącej na rzecz Komisji zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: stosownie do art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Przede wszystkim jednak zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny zawarł w wyroku z 14 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1486/20, stosowne wytyczne, którymi Sąd orzekający jest związany (art. 190 p.p.s.a.). W uzasadnieniu powyższego orzeczenia NSA wskazał bowiem, że Sąd I instancji zaniechał zbadania kwestii czy pismo Skarżącej z [...] grudnia 2018 r. dotyczyło jej pierwotnego wniosku z [...] października 2018 r. (załatwionego postanowieniem organu z [...] listopada 2018 r.), czy też stanowiło nowy wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją organu z [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. Ponadto NSA zauważył, że w skardze kasacyjnej Komisja powołała się na fakt skierowania do Skarżącej pism z [...] grudnia 2018 r. i z [...] stycznia 2019 r., których to pism wprawdzie nie ma w aktach sprawy, jednak ich treść może okazać się istotna. Zdaniem NSA nie można wykluczyć, że w niniejszej sprawie zachodziła nie tyle bezczynność organu co przewlekłe prowadzenie postępowania a nadto, biorąc pod uwagę to, że bezczynność organu cechuje rażące naruszenie prawa, treść tych pism może mieć także wpływ na kwestię oceny, czy działanie organu w tej sprawie tę cechę istotnie spełniało. Odnośnie do zaskarżonego punktu 3 wyroku I SAB/WA 377/19, w ocenie NSA, Sąd I instancji nie podał żadnego uzasadnienia dla orzeczenia wydanego w tym przedmiocie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie winien zatem pozyskać i dołączyć do akt wspomniane wyżej pisma Komisji z [...] grudnia 2018 r. i z [...] stycznia 2019 r. kierowane do Skarżącej, zanalizować ich znaczenie w tej sprawie a następnie ponownie ocenić skargę - w tej części, która odnosiła się do zaskarżonej części wyroku. W tym miejscu wskazać należy, że na skutek wystąpienia Sądu, pismem z [...] maja 2023 r. Komisja przesłała kserokopie pisma z [...] grudnia 2018 r. i z [...] stycznia 2019 r. kierowane do Skarżącej (k. 125-128 akt sądowych). Przechodząc zatem do rozpoznania skargi oraz w warunkach związania wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzić należy, że skarga jest uzasadniona. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął niezbędnych czynności w sprawie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (wyrok NSA z dnia 5 lutego 1999 r., sygn. akt I SAB 90/98, LEX nr 48016). Dla stwierdzenia stanu bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinionym lub też niezawinionym brakiem czynności organu w jego podjęciu. Konieczność wydania orzeczenia, na podstawie powołanych przepisów, obliguje sąd administracyjny, aby ten, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, ocenił, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności w rozpatrzeniu wniosku z [...] grudnia 2018 r. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] sierpnia 2018 r. Jak wynika bowiem z akt sprawy postępowanie zostało zakończone wydaniem przez Komisję postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w dniu [...] sierpnia 2019 r., a więc z przekroczeniem terminów ustawowych. W związku z powyższym zarzut bezczynności przy rozpoznawaniu powyższego wniosku należało uznać za uzasadniony. Oceniając zaś prowadzenie postępowania przez organ do czasu jego zakończenia poprzez wydanie postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, stwierdzić należy, że Skarżąca zasadnie zarzuciła Komisji bezczynność w przedmiocie rozpoznania opisanego uprzednio wniosku. Organ nie wywiązał się bowiem z ustawowych obowiązków, wynikających z przepisów k.p.a. i przekroczył termin załatwienia sprawy. Mając jednak na uwadze okres przekroczenia terminu, określonego w k.p.a., charakter sprawy, fakt kilkukrotnego uzupełniania pierwszego wniosku o wznowienie z [...] października 2018 r., co spowodowało trudność Komisji w ocenie czy pismo z [...] grudnia 2018 r. należy traktować jako nowy wniosek czy uzupełnienie poprzedniego, co ostatecznie wyjaśniła Skarżąca składając ponaglenie dotyczące rozpoznania jej wniosków z: [...] października 2018 r., [...] listopada 2018 r. i [...] grudnia 2018 r., Sąd uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie - w ocenie Sądu - nie miało miejsca. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, w tym także terminów do załatwienia sprawy. Przy czym należy zauważyć, że Komisja pismem z [...] stycznia 2019 r. poinformowała Skarżącą w odpowiedzi na pismo z [...] grudnia 2018 r., traktowane jeszcze wówczas jako uzupełnienie wniosku o wznowienie z dnia [...] października 2018 r., o wydaniu w dniu [...] listopada 2018 r. postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Komisji z dnia [...] sierpnia 2018 r. Podobnej informacji udzieliła Komisja Skarżącej pismem z [...] grudnia 2018 r. w odpowiedzi na pismo z [...] listopada 2018 r. W związku z powyższym Sąd nie znalazł uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej o ukaranie organu grzywną i w tej części skargę oddalił. Zauważyć trzeba, że z powołanego art. 149 § 2 p.p.s.a. wynika, że wymierzenie organowi grzywny nie jest obligatoryjne. Co prawda w rozpoznawanej sprawie organ nie respektował w toku postępowania w wystarczającym stopniu zasady szybkości postępowania, jednak Sąd przedstawiając wyżej okoliczności niniejszej sprawy, udzielanie odpowiedzi Skarżącej przez Komisję, doszedł do przekonania, że ten środek dyscyplinujący byłby zbyt dotkliwy dla organu - zwłaszcza uwzględniając fakt, że postępowanie zostało już zakończone wydaniem postanowienia w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i art. 149 § 1a oraz art. 151 w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania zwartych w punkcie 3 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.