I SAB/Wa 107/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi: M. S., J. M. i M. M. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie 1. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] w rozpoznaniu wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałej części; 4. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz M. S., J. M. i M. M. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

M. S., J. M. i M. M. wnieśli skargę na bezczynność, ewentualnie przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta m. st. Warszawy w przedmiocie rozpoznania wniosku z 1 lipca 2016 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...]. Skarżący wnieśli o zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w najkrótszym terminie, nałożenie na organ grzywny w wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów, przyznanie sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że 27 marca 2023 r. zostało skierowane do Wojewody Mazowieckiego zażalenie w związku z bezczynnością, ew. przewlekaniem postępowania przez Prezydenta m.st. Warszawy w sprawie przedmiotowego wniosku, jednakże organ sprawy nie załatwił. Skarżący, wskazując na orzecznictwo podali, że podnoszona często przez organ okoliczność braku akt sprawy ze względu na konieczność przekazania ich do organu lub sądu na skutek wnoszonych skarg nie jest przeszkodą do rozpatrzenia sprawy. Rzeczą organu jest zorganizować pracę tak, aby pozostawać w posiadaniu samych akt administracyjnych albo ich kopii w razie zaistnienia konieczności ich przekazania innemu organowi, czy sądowi. Dzisiejsze środki techniczne są w pełni wystarczające, by sprawnie i skutecznie rozwiązać ten problem. Bierne oczekiwanie na zwrot akt jest bezczynnością. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że 22 marca 2023 r. zostało wysłane do skarżących zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 kpa z informacją, iż został zebrany materiał dowodowy pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Jednocześnie pouczono o możliwości składania pisemnych wyjaśnień, wniosków oraz dowodów na poparcie stanowiska, a także o możliwości zapoznania się z posiadanym materiałem dowodowym zebranym w niniejszym postępowaniu. W tym samym dniu wpłynęło zażalenie na bezczynność Prezydenta, które zostało przekazane do Wojewody Mazowieckiego przy piśmie z 27 marca 2023 r. Zawiadomienie w trybie art. 10 kpa zostało odebrane przez pełnomocnika skarżących 28 marca 2023 r. Strony nie ustosunkowały się do zebranego materiału dowodowego i nie złożyły nowych wyjaśnień, wniosków, ani dowodów. Organ wskazał, że 14 kwietnia 2023 r. została wydana decyzja, nr 192/SD/2023. W tym samym dniu do organu wpłynęła skarga na bezczynność. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Jak stanowi przepis art. 149 § 1 i § 1a ppsa Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie do art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a w postępowaniu odwoławczym w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa, jeżeli nie dopełnił czynności określonych w art. 36 kpa lub nie podjął innych działań wynikających z przepisów procesowych, mających na celu usunięcie przeszkody w wydaniu decyzji. Jak wynika z akt sprawy Prezydent nie załatwił sprawy w terminach określonych w wyżej wskazanych przepisach, co oznacza, że pozostawał w bezczynności. W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia. Jak wynika z akt sprawy 1 lipca 2016 r. został złożony także wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej (użytkowania wieczystego) do przedmiotowej nieruchomości. Prezydent procedował więc w przedmiocie wniosku o ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bowiem rozpoznanie tego wniosku determinuje sprawę o odszkodowanie. Postanowieniem z 5 września 2017 r. postępowanie w przedmiocie odszkodowania zostało zawieszone do czasu rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Przedmiotowe postępowanie zostało podjęte 3 listopada 2022 r. Wskazać należy, że oceniając charakter bezczynności organu Sąd nie brał pod uwagę okresów zawieszenia postępowania - albowiem zgodnie z art. 103 kpa zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg terminów przewidzianych w kodeksie. W czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego (art. 102 kpa). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Po podjęciu zawieszonego postępowania Prezydent podejmował czynności niezbędne do załatwienia sprawy. Organ pismem z 14 listopada 2022 r. poinformował strony o przewidywanym terminie załatwienia sprawy - do 28 lutego 2023 r. Pismem z tej samej daty wystąpił do Archiwum Państwowego o nadesłanie księgi meldunkowej domu przy ul. [...]. Odpowiedź Archiwum o nieodnalezieniu powyższej księgi wpłynęła do organu 9 grudnia 2022 r. Wobec tego pismami z 15 grudnia 2022 r. i z 4 stycznia 2023 r. organ wystąpił do Biura Organizacji Urzędu o nadesłanie księgi meldunkowej z potwierdzeniem odpisów za zgodność. Potwierdzone za zgodność kserokopie dwóch ksiąg meldunkowych zostały nadesłane 5 stycznia 2023 r. Zawiadomieniem z 22 marca 2023 r. poinformowano strony o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Wprawdzie Prezydent nie dotrzymał wskazanego terminu załatwienia sprawy, jednakże 14 kwietnia 2023 r. wydał decyzję w przedmiocie odszkodowania. Bezczynność organu, aczkolwiek naganna, to jednakże nie nosi cech rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Jak wyżej wskazano postępowanie w przedmiocie odszkodowania było zawieszone ponad pięć lat. Organ poinformował skarżących o przyczynie zwłoki i o przewidywanym terminie załatwienia sprawy. Po podjęciu postępowania podejmował czynności w sprawie. Zawiadomił także strony w trybie art. 10 kpa o zebraniu materiału dowodowego i możliwości złożenia wniosków. Wprawdzie organ po podjęciu zawieszonego postępowania nie dochował ustawowego i wskazanego przez siebie terminu załatwienia sprawy, co oznacza, że pozostawał w bezczynności, jednakże - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy bezczynność nie miała cech rażącego naruszenia prawa. Przekroczenie terminu nie było także nadmierne. Wbrew stanowisku Prezydenta przedmiotowa skarga wpłynęła do organu przed wydaniem decyzji, gdyż wniesiona została 12 kwietnia 2023 r. (data prezentaty), natomiast decyzja została wydana 14 kwietnia 2023 r. Wydanie decyzji po wniesieniu skargi skutkuje umorzeniem postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu. Oceniając zaistniałą w sprawie bezczynność jako nierażącą, Sąd oddalił skargę w części dotyczącej wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania na rzecz skarżących sumy pieniężnej - uznając te żądanie za nieuzasadnione. Zgodnie z art. 149 § 2 ppsa sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny lub o przyznaniu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej. Wskazać trzeba, że grzywna jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco - represyjnym. Środek ten powinien być stosowany w sytuacjach, gdy istnieje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nie będzie respektował obowiązków wynikających z kpa. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Nie bez znaczenia jest także fakt, że organ podejmował czynności w sprawie i wydał decyzję. Z przyczyn wyżej podanych Sąd w tej części skargę oddalił (pkt 3 sentencji wyroku). Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym sumy pieniężnej. Podnieść należy, że suma pieniężna powinna być przyznawana, kiedy istnieje uzasadniona obawa, że bez zastosowania tej sankcji organ sprawy nie załatwi. Suma poza funkcją represyjną i prewencyjną, ma znaczenie kompensacyjne. Oznacza to, że ma ona na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła wskutek wadliwie działającej administracji publicznej. Użycie przez ustawodawcę czasownika "może" w treści art. 149 § 2 ppsa oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania sumy pieniężnej ma charakter fakultatywny. Podkreślić trzeba, że przyznanie stronie od organu określonej sumy pieniężnej ma niejako zrekompensować stratę, jaką poniosła na skutek bezczynności organu. W związku z tym wniosek o przyznanie sumy pieniężnej powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona powinna nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością organu. Z treści skargi, nie wynika, aby skarżący doznali w związku z bezczynnością organu krzywdy lub szkody którą należałoby zrekompensować. Poza tym organ wydał decyzję w sprawie. Z powyższych względów Sąd w tej części skargę oddalił (pkt 3 sentencji wyroku). Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a ppsa (pkt 1 i sentencji), art. 161 § 1 pkt 3 ppsa (pkt 2 sentencji) i art. 151 ppsa (pkt 3 sentencji). W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ppsa (pkt 4 sentencji).