Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

I SA/Wr 28/26

Wyrok WSA we Wrocławiu z 16 kwietnia 2026 r., I SA/Wr 28/26 – odpowiedzialność podatkowa osób trzecich

Wynik

*Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia
16 kwietnia 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Horobiowski, Asesor WSA Tomasz Trybuszewski (sprawozdawca), Protokolant: starszy specjalista Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 3 listopada 2025 r. nr 0201-IEW1.4264.3.2025 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę I. uchyla w całości zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnicy z dnia 7 sierpnia 2025 r., nr 0216-SEW.4264.10.2025; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 997 zł (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej przez E. P. (dalej: Strona, Skarżąca, Podatnik) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 3 listopada 2025 r. nr 0201-IEW1.4264.3.2025, którą – po rozpatrzeniu odwołania Strony – utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnicy (dalej: NUS, organ I instancji, organ podatkowy) z dnia 7 sierpnia 2025 r., nr 0216-SEW.4264.10.2025 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę. Postępowanie przed organami podatkowymi. Wnioskiem z dnia 8 kwietnia 2025 r. Strona zwróciła się z prośbą o rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej w tytułu podatku od spadków i darowizn wynikającej z decyzji NUS z dnia 11 grudnia 2024 r. nr 0216-SPV.4104.306.2023. Zaproponowała we wniosku 40 równych rat, płatnych do 5 dnia każdego miesiąca. W treści uzasadnienia wniosku Strona wyjaśniła, że darowizna nie została zgłoszona z powodu COVID. Środki, które uzyskała w drodze darowizny od ojca przeznaczała na zakup towaru w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśniła, że nie była świadoma tego, że darowiznę, którą otrzymała trzeba było zgłosić do urzędu skarbowego. Zaległość podatkową Strona chciałaby spłacić z tytułu uzyskanego dochodu ze sprzedaży towaru. Strona wskazała, że działa w branży motoryzacyjnej (sprzedaż motocykli) i jest to sprzedaż sezonowa, która jest uzależniona od pory roku. W związku z tym, że dysponentem wpływów z tytułu podatku od spadków i darowizn jest przewodniczący właściwej jednostki samorządu terytorialnego, NUS pismem z dnia 6 czerwca 2025 r. nr 0216-SEW.4264.10.2025 wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy M. (dalej: Burmistrz) o zajęcie stanowiska w trybie art. 209 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2025, poz.111 ze zm., dalej: O.p., Ordynacja podatkowa) w ww. sprawie. Postanowieniem z dnia 18 czerwca 2025 r. nr Fn.3126.4.2025.KL Burmistrz wyraził zgodę na rozłożenie na raty zaległości podatkowej od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę. W dniu 22 lipca 2025 r. Strona złożyła pismo w którym zmieniła treść żądania wniosku o ulgę w zakresie ilości rat, tj. wnosząc o 12 rat, w tym 11 rat po 5 000,00 zł, a 12 rata na pozostała zaległość. Wyjaśniła również, że strata z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wynika z tego, że musiała zakupić towar w większej ilości. Od czerwca nastąpiła zmiana kontraktu z firmę od której kupowany był towar i teraz Strona będzie sprzedawać towar, który jest na stanie w magazynie. Organ I instancji wyjaśnił, że z Centralnej Ewidencji Kierowców i Pojazdów wynika, że jest Strona jest właścicielką szeregu ruchomości opisanych na stronach 3-5 decyzji NUS (stan na 22.04.2025 r.). NUS wymienił we własnej decyzji szczegółowo m.in. 82 motocykle [...] rok produkcji od 2004 do 2023. NUS przeanalizował szczegółowo przesłanki ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Po analizie wniosku oraz stanu faktycznego sprawy organ podatkowy ustalił, że nie wystąpiły żadne okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania Strony i jednocześnie uniemożliwiałby wywiązanie się z ciążącego obowiązku względem Skarbu Państwa, tj. zapłaty podatku. Z uwagi na powyższe NUS decyzją z dnia 7 sierpnia 2025 r. odmówił rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn w wysokości 192 776,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 6663 zł. Od powyższej decyzji Naczelnika strona złożyła odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania DIAS decyzją z dnia z dnia 3 listopada 2025 utrzymał w mocy decyzję NUS. W szczególności organ odwoławczy podkreślił, że nie stwierdził istnienia ustawowych przesłanek warunkujących rozłożenie na raty zaległości podatkowej tj. ani ważnego interesu strony ani interesu publicznego. Przepisy dotyczące zasad prowadzenia postępowania podatkowego oraz załatwiania spraw nie zostały przez organ I instancji naruszone w stopniu kwalifikującym decyzję do wyeliminowania z obrotu prawnego. Stosownie do przedmiotu postępowania - rozłożenia na raty zaległości podatkowej, właściwe do rozstrzygania w sprawie przepisy prawa podatkowego - art. 67a § 1 pkt 2 O.p. stanowią, że organ podatkowy może rozłożyć na raty spłatę zaległości podatkowej jeśli stwierdzi, że decyzję taką uzasadnia wystąpienie ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Zatem na udzielenie wnioskowanej ulgi w spłacie zaległości podatkowej pozwala stwierdzenie przez organ podatkowy wystąpienia jednej z tych dwóch przesłanek. DIAS wyjaśnił, że organ podatkowy wydając pozytywną decyzję o zastosowaniu ulgi w spłacie, poza uzyskaniem zgody na takie rozstrzygnięcie od przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego, jest także zobowiązany do uzasadnienia tej ulgi wystąpieniem choć jednej z dwóch wskazanych w art. 67a O.p. przesłanek warunkujących jej udzielenie. DIAS ustalił, że: - Strona prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży detalicznej motocykli oraz części i akcesoriów do nich. - oświadczyła, że uzyskuje z tego tytułu dochód miesięczny netto 30 000 zł. - z rozliczenia księgi przychodów i rozchodów wynika, że za okres 1 stycznia 2025 r. – 30 czerwca 2025 uzyskała stratę w wysokości 169 327,79 zł. Organ odwoławczy podkreślił, że z przedstawionych danych wynika, że Strona nie uzyskuje dochodów, którymi może dysponować swobodnie. Dochód uzyskany w 2019 r. był stosunkowo niewielki, a odległy czas jego uzyskania nie pozostawia możliwości wykorzystania go na spłatę ewentualnych rat. Z kolei dochód uzyskany za 2024 r. został pokryty stratą za lata poprzednie. Za bieżący okres 2025 r. tj. miesiące styczeń-czerwiec Strona także odnotowała stratę. Ponosi również wydatki na bieżące utrzymanie łącznie w kwocie 3 790 zł miesięcznie, co wykazała w oświadczeniu o stanie majątkowym. Zdaniem DIAS strata (tj. brak dochodów) nie tylko nie stwarza szansy na terminowe regulowanie ewentualnych rat ale także nie pozwala dać wiary co do wykazanych, ponoszonych kosztów utrzymania. Oceniając sytuację finansową Strony DIAS zauważył, że pomimo generowanych znacznych przychodów, Strona ponosi koszty ich uzyskania w takiej wielkości, że nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej. Nie osiągnęła dochodów w latach 2020-2023, natomiast dochód w 2024 r. nie zobowiązywał do zapłaty podatku ponieważ zrównoważyła go stratą z lat ubiegłych. Organ II instancji negatywnie ocenił także możliwości spłaty hipotetycznego układu ratalnego. Argumentował, że Strona wskazuje, że raty byłyby spłacane ze środków uzyskanych ze sprzedaży zgromadzonego towaru w magazynie, jednak spłaty takiej może dokonywać także nie posiłkując się pomocą z budżetu państwa w formie ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Organ odwoławczy nie zgodził się ze Stroną co do istnienia przesłanki ważnego interesu podatnika. Strona nie wykazała, aby w przedstawionym stanie faktycznym, aktualnie zachodziła możliwość ratalnej spłaty przedmiotowej zaległości podatkowej, wynoszącej 192 776,00 zł, w postaci zaproponowanego harmonogramu. DIAS akcentował, że przepis art. 67a O.p. jako przesłanki do rozłożenia spłaty zaległości na raty wskazuje przesłanki ważnego interesu strony oraz interesu publicznego. Organ odwoławczy nie stwierdził, aby wystąpiła w sprawie choćby jedna z tych przesłanek, co stwarzałoby możliwość ewentualnego rozłożenia na raty spłaty zaległości podatkowych z tytułu podatku od spadów i darowizn. Postępowanie przed Sądem. Nie godząc się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Skarżąca zarzuciła naruszenie: I. przepisów prawa materialnego, poprzez naruszenie: a) art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1572, dalej: ustawa o dochodach JST) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, które doprowadziło do utrzymania decyzji organu I instancji w mocy, podczas gdy faktyczny dysponent środków pochodzących z podatku od darowizn wyraził zgodę na rozłożenie zaległości na raty, bowiem nie uznał takiej ulgi za nieuzasadnioną preferencję, której jednak zastosowanie pozwoli zarówno na regulowanie bieżących zobowiązań podatkowych, jak i zaległości, co ostatecznie doprowadzi do zasilenia budżetu dysponenta o środki pochodzące z podatku, a cel nałożenia podatku zostanie spełniony, b) art. 67a § 1 O.p. w zw. z art. 67b § 1 O.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, które skutkowało utrzymaniem decyzji organu I instancji w mocy, bowiem w ocenie organu udzielenie Skarżącemu takiej ulgi nie byłoby uzasadnione z perspektywy powszechności i obligatoryjności podatku, podczas gdy prawidłowa analiza tego przepisu oraz wniosku złożonego przez Skarżącego winna skutkować uznaniem, że Skarżący nie zmierza do uzyskania nadmiernej preferencji, bowiem zamierza uregulować cały należny podatek, czym doprowadzi do wypełnienia obowiązku fiskalnego w pełnym zakresie, jednak bez uszczerbku dla prowadzonej działalności gospodarczej oraz własnego utrzymania, c) art. 67a § 1 O.p. w zw. z art. 67b § 1 O.p. poprzez jego nienależyte zastosowanie, które doprowadziło do uznania, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi, co doprowadziło do otrzymania decyzji organu I instancji w mocy, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzą obie przesłanki do zastosowania ulgi, tj. ważny interes podatnika (ujawniający się w woli spłaty zaległości podatkowej w taki sposób, aby nie powstał uszczerbek w majątku Skarżącego i mógł on w dalszym ciągu zarobkować w ramach prowadzonej działalności) oraz interes publiczny (bowiem w przypadku braku rozłożenia zaległości na raty zachodzi obawa, że konieczne będzie zamknięcie prowadzonej działalności, co skutkować będzie zmniejszeniem się wpływów z podatków oraz składek, a także może doprowadzić do dodatkowego obciążenia budżetu państwa w sytuacji skorzystania np.: z zasiłku dla bezrobotnych), a ustalenie istnienia tych przesłanek winno skutkować uznaniem, że ulga w niniejszej sprawie może zostać zastosowana, d) art. 67 a § 1 O.p. w zw. z art. 67b § 1 O.p. poprzez jego nienależyte zastosowanie, które doprowadziło do uznania, że w udzielenie Skarżącemu ulgi w postaci rozłożenia zaległości na raty stanowi nadzwyczajne uprzywilejowanie pozycji Skarżącego względem innych podmiotów, podczas gdy w przypadku rozłożenia na raty zaległości podatkowej Skarżącego będzie on mógł uregulować całą zaległość podatkową, a zatem zasada powszechności opodatkowania nie zostanie naruszona, II. przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie: a) art. 122 w zw. z art. 187 ust. 1 i art. 191 O.p. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, które skutkowało dokonaniem dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie poprzez: nieuwzględnienia faktu, że dysponent środków pochodzących z podatku od spadków i darowizn - Burmistrz Miasta i Gminy M. - wyraził zgodę na rozłożenie zaległości podatkowej Skarżącego na raty, co doprowadziło do bezzasadnej odmowy Skarżącemu prawa do rozłożenia jego zaległości podatkowej na raty, podczas gdy prawidłowa analiza tego stanowiska winna prowadzić do wniosku, że dysponent środków nie widzi przeszkód w tym, aby zaległy podatek otrzymać od Skarżącego w ramach spłat ratalnych, pominięcie faktu, że Skarżący posiada wystarczającą ilość towarów (w ramach prowadzonej działalności handlowej), których sprzedażą się przecież zajmuje, do bieżącego regulowania rat podatku, co doprowadziło do błędnego uznania, że wykonanie układu ratalnego jest zagrożone, podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego winna prowadzić do uznania, że Skarżący posiada towary, które pozwalają na regulowanie zaległości podatkowej w ramach ratalnej spłaty, a zatem rozłożenie zaległości na raty będzie miało realny, a nie iluzoryczny charakter, b) art. 121 § 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie, które doprowadziło do utrzymania decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy udzielenia Skarżącemu prawa do skorzystania z ulgi w spłacie zaległości podatkowej w mocy mimo przedstawienia realnej propozycji spłaty tej zaległości, która nie ma charakteru iluzorycznej, a jej uwzględnienie nie doprowadziłoby do nieuzasadnionego zastosowania preferencji w stosunku do Skarżącego, podczas gdy organ powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby wzbudzać zaufanie podatników do działania organu, a tym samym winien pozytywne ocenić wolę spłaty zaległości w formie ratalnej, bowiem doprowadzi ona do wypełnienia wszystkich obowiązków fiskalnych nałożonych na Skarżącego, a zatem nie zostanie narusza zasada powszechności opodatkowania. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Naczelnika, oraz umorzenie postępowania w sprawie; 2) zasądzenie od DIAS na rzecz skarżącej spółki kosztów postępowania sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej p.p.s.a.) lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przystępując do oceny legalności zaskarżonego aktu Sąd stwierdza, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej był przepis art. 67a § 1 pkt 2 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek. Treść ww. przepisu wskazuje, że oparty jest on na tzw. uznaniu administracyjnym, co oznacza, że decyzja o przyznaniu stronie wnioskowanej ulgi zależy od woli organu podatkowego. Jednakże możliwość zastosowania uznania administracyjnego uzależniona jest od wystąpienia w danej sprawie opisanych w ww. przepisie przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". W przypadku wykazania, że w sprawie takie przesłanki wystąpiły (a co najmniej jedna z nich) od uznania organu podatkowego zależy, czy przyzna on podatnikowi ulgę w zapłacie zobowiązań podatkowych. Tak więc uznanie administracyjne musi być poprzedzone ustaleniem czy w danej sprawie wystąpiły ww. przesłanki, bowiem ich brak powoduje, że organ podatkowy nie jest uprawniony do rozstrzygania o przyznaniu ulgi podatkowej. Natomiast nawet, jeśli organ stwierdzi, że została spełniona jedna lub nawet dwie przesłanki uzasadniające przyznanie ulgi, przyznanie ulgi zależy wówczas od jego uznania. Z takim ukształtowaniem omawianej instytucji, tj. ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, korespondują przepisy powoływanej ustawy – p.p.s.a. i ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami, Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, a zatem jego zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego. Sąd uprawniony jest do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo ustalił i ocenił stan faktyczny sprawy, w szczególności czy prawidłowo przyjął, że w sprawie wystąpiły - bądź nie - przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu podatnika oraz czy prawidłowo uzasadnił decyzję. Podzielić należy pogląd wyrażony przez NSA, że są pewne granice uznania administracyjnego, w obrębie których może poruszać się organ podatkowy, podejmując decyzję w następstwie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", o których mowa w art. 67a o.p. Przekroczenie tych granic ma m.in. miejsce wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości; wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych (bagatelnych) lub nieracjonalnych; na podstawie fałszywych przesłanek, argumentów, które są nieprawdziwe (wyroki NSA: z 5.09.2018 r., II FSK 3325/15, LEX nr 2554520; z 11.07.2018 r., II FSK 1917/16). Działając w tak zakreślonych ramach, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, stwierdza, że użyte w powołanym przepisie pojęcia "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny" są pojęciami niedookreślonymi. O istnieniu "ważnego interesu podatnika", jak podnosi się w piśmiennictwie, nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji. Z kolei, przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. NSA wskazał, że ulgi podatkowe wymienione w art. 67a § 1 O.p. nie stanowią przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi po to, by przez stosowanie zasady egzekwowania podatku nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia zarówno społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od niego. Chodzi zatem o to, by wskutek dochodzenia zaległości podatkowych państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Z drugiej jednak strony zdaniem NSA za uznaniem, że w sprawie występuje "interes publiczny", nie może przemawiać priorytetowe traktowanie zobowiązań prywatnoprawnych przez skarżącego. Nie można zasadnie przyjąć, że zobowiązania cywilnoprawne mogą być spłacane "kosztem" zobowiązań publicznoprawnych (por. wyrok NSA z 21.06.2023 r., III FSK 66/23, LEX nr 3609003). Przyznanie ulgi w zapłacie podatku stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania i płacenia podatków. Zasada ta stanowi konstytucyjny obowiązek każdego obywatela. Przepis art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej: Konstytucja) stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Ustawodawca podatkowy przewidział wyjątki od tej zasady, jednym z nich jest właśnie regulacja będąca podstawą rozstrzygania i sporu w niniejszej sprawie, tj. art. 67a O.p. Relacja ww. przepisu do konstytucyjnej zasady powszechności opodatkowania wyrażonej w przytoczonym art. 84 Konstytucji wskazuje, że ma ona charakter wyjątku od zasady, co oznacza konieczność jego ścisłej wykładni i stosowania jako normy o charakterze szczególnym, w sytuacjach wyjątkowych. Teza ta znajduje potwierdzenie w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych. Co do umorzenia zobowiązania, to wskazuje się, że stanowi ono stanowi wyłom od zasady płacenia podatków. Jest ono formą pomocy udzielonej z budżetu danego związku publicznoprawnego (Skarb Państwa lub Gminy) podatnikowi po to, by przez egzekwowanie podatków nie doprowadzić do niepożądanych skutków z punktu widzenia zarówno społecznego, jak i indywidualnego. Podobna sytuacja ma w przypadku rozłożenia zaległości na raty, jednak należy mieć na uwadze, iż ostatecznie nie prowadzi ono do niezapłacenia podatku, jak w przypadku umorzenia. Chodzi również o to, by na skutek dochodzenia zaległych podatków Państwo lub Gmina nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania ich przymusowego poboru. Wykładnia przepisu art. 67a § 1 pkt 2 O.p. winna być zatem dokonywana z uwzględnieniem opisanych uwag, co w szczególności dotyczy użytych w tym przepisie sformułowań "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Podsumowując tę część wywodów stwierdzić należy, że ustawodawca pozostawił organom podatkowym swobodę w podejmowaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie ulg w spłacie należności podatkowych, pod warunkiem jednak, że w toku postępowania dokonają szczegółowej analizy prowadzonej sprawy pod kątem wskazanych w art. 67a O.p. dyrektyw wyboru oraz prowadzenia postępowania zgodnie z art. 120 O.p., a więc na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Podkreślić przy tym trzeba, że zastosowanie ulgi polegającej na odroczeniu lub rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Efektywna możliwość realizacji zobowiązań to możliwość istniejąca w dacie orzekania o uldze. Decyzja o rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej musi uwzględniać możliwości płatnicze podatnika, inaczej ulga taka będzie pozorna i w sposób oczywisty niemożliwa do zrealizowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 770/12). Powyższe poglądy znajdują potwierdzenie w brzmieniu przepisu art. 67a § 1 pkt 2 O.p., który stanowi, że można rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej. Przepis akcentuje więc "zapłatę" zaległości podatkowej jako cel rozłożenia jej na raty. Rozłożenie na raty ma być zatem drogą prowadzącą do zapłaty zaległości podatkowej, musi więc opierać się na założeniu, że do takiej zapłaty dojdzie. Rozłożenie na raty nie może być traktowane jako akt symboliczny odsuwający do bliżej nieznanej przyszłości zapłatę zaległości lub powodujący faktyczną rezygnację z zapłaty zaległości. Gdyby ustawodawcy zależało na udzielaniu układów ratalnych, samych dla siebie, bez wyznaczonego, realnego celu zapłaty to stanowiłby w ustawie np. o samym rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, a więc bez wyrazu "zapłaty". Wyraz "zapłaty" jest istotnym elementem układu ratalnego i wyznacza sposób rozumienia przepisu art. 67a § 1 pkt 2 O.p i jego praktycznego stosowania (vide – wyrok WSA w Warszawie, z dnia 17.11.2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1709/23). W orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym uznaniowych ulg w spłacie zobowiązań podatkowych przyjęto, że Sąd nie ma uprawnienia przyznawania ulgi w spłacie, lecz może uchylić decyzję, jeżeli stwierdziłby np., że postępowanie podatkowe poprzedzające decyzje wskazuje, że organ nie ustalił w jakiej sytuacji finansowej znajduje się podatnik lub wydana decyzja jest oderwana od tego, co w danej sprawie ustalono (pogrubienie Sądu). Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Nadto nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 191, 187 § 1 i 122 Ordynacji podatkowej. Po uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego i po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych organ winien zatem jednoznacznie stwierdzić, czy zachodzą przesłanki wskazane w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdza, że w uzasadnieniu skarżonej decyzji DIAS zajął stanowisko, że Strona nie posiada źródła finansowania rat. Innymi słowy zdaniem organów podatkowych proponowany przez Skarżącą układ ratalny przekracza jej możliwości płatnicze. DIAS akcentował, że Strona z prowadzonej działalności gospodarczej deklaruję stratę (za lata 2020-2023 i I-VI 2025) za wyjątkiem 2024 r. gdzie zadeklarowano dochód w wysokości 190.345 zł. W ocenie DIAS skoro Strona nie deklaruje dochodu z działalności gospodarczej to spłata rat proponowana we wniosku nie będzie możliwa. W ocenie Sądu stanowisko organów podatkowych narusza przepisy O.p. Za zasadny należy uznać zarzut Skarżącej, iż organy naruszyły art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 oraz art.67a § 1 pkt 2 O.p. Zdaniem Sądu organy podatkowe nieprawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, w szczególności wadliwie przyjęły, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu podatnika uzasadniające przyznania Stronie wnioskowanej ulgi podatkowej w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn wraz z odsetkami za zwłokę. W szczególności uchybienie DIAS skutkowało dokonaniem dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w zakresie możliwości płatniczych Strony. Zgodzić się należy ze Stroną, że posiada wystarczającą ilość towarów o potencjalnie wysokiej wartości rynkowej (w ramach prowadzonej działalności handlowej – opisanych w decyzji NUS), których sprzedażą się zawodowo zajmuje, do bieżącego regulowania rat podatku. W rezultacie DIAS błędnie uznał, że Strona nie posiada odpowiedniego źródła do sfinansowania ratalnej spłaty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn. Podkreślić należy, że zastosowanie ulgi polegającej na rozłożeniu na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę powinno sprzyjać efektywnej realizacji zobowiązań. Efektywna możliwość realizacji zobowiązań to możliwość istniejąca w dacie orzekania o uldze. Sąd wskazuje na brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i błędną ocenę dowodów w zakresie powoływanej przez Stronę we wniosku o ulgę możliwości płatniczych zapłaty rat. DIAS w istocie pominął okoliczność, że Podatnik posiada znaczny majątek – towary handlowe - w postaci osiemdziesięciu dwóch (82) motocykli [...] rok produkcji od 2003 do 2023, o potencjalnie znacznej wartości rynkowej, których sprzedaż umożliwiłaby zapłatę przedmiotowych rat. Organy podatkowe nie podjęły kroków w celu ustalenia choćby przybliżonej wartości tych pojazdów, przykładowo nie zwróciły się o takie informacje do Strony. Tymczasem z ogólnie dostępnych danych znajdujących się w internecie wynika że wartość rynkowa jednego motocykla [...] rok produkcji 2018, w 2026 waha się od 50.000 zł do 70 000 zł a wyprodukowanego w 2022 około 177.00 zł (a.[...].pl, h.[...].pl, p.[...].com). Sąd na podstawie art. 106 § 4 p.p.s.a. wskazał na orientacyjne ceny rynkowe niektórych motocykli posiadanych przez Stronę by podkreślić, iż kwestia możliwości płatniczych Strony nie została prawidłowo wyjaśniona i oceniona przez organy podatkowe w wyniku czego naruszono wskazane na wstępie przepisy O.p. W ocenie Sądu wskazana wadliwość postępowania organów podatkowych rzutuje na błędne stanowisko w zakresie braku przesłanki ważnego interesu podatnika i w rezultacie odmowę przyznania Stronie wnioskowanej ulgi podatkowej. Sąd krytycznie ocenie argumentację DIAS z której wynika, iż jeżeli raty miały być spłacane przez Stronę ze środków uzyskanych ze sprzedaży zgromadzonego towaru w magazynie, to spłaty takiej Strona może dokonywać także nie posiłkując się pomocą z budżetu państwa w formie ulgi w spłacie zaległości podatkowej. Zdaniem Sądu: - po pierwsze DIAS błędnie wskazuje w decyzji że podatek od spadków i darowizn jest dochodem budżetu państwa. Zgodnie z art. 4 pkt 1 lit. f) ustawy o dochodach JST podatek od spadków i darowizn jest źródłem dochodów własnych gminy, - po drugie właściwy organ gminy - Burmistrz Miasta i Gminy M. postanowieniem z dnia 18 czerwca 2025 r. wyraził zgodę na rozłożenie na raty zapłaty przedmiotowego podatku w związku z trudną sytuacją finansową Strony, - po trzecie organ podatkowy nie może a priori kwestionować prawa podatnika do złożenia wniosku o udzielenie ulgi podatkowej, o której mowa w art.67a § 1 pkt 2 O.p. - czy celowości skorzystania przez Stronę z wnioskowanej ulgi podatkowej, bowiem nie mieści się to w kompetencjach organów podatkowych. Podsumowując w sprawie DIAS wadliwie uznał, że w sprawie nie wystąpił ważny interes podatnika. Ponadto zdaniem Sądu organy błędnie uznały że w sprawie nie zaistniał interes publiczny przemawiający za przyznaniem Stronie wnioskowanej ulgi podatkowej. Skład orzekający w tej sprawie stoi na stanowisku, że rozpatrując możliwość rozłożenia zaległości na raty, organ podatkowy przy ocenie interesu publicznego winien też mieć na uwadze, że po to wprowadzono do ustawy Ordynacja podatkowa ulgi podatkowe, aby w określonych w niej sytuacjach pomagać podmiotom prowadzącym działalność, które znalazły się w trudnej sytuacji. W szczególności, zdaniem Sądu, dotyczy to ulgi w postaci rozłożenia na raty, która pozwala na uniknięcie skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od podatnika - nie prowadząc przy tym, co istotne, do wygaśnięcia zobowiązania i bezpowrotnej utraty dochodu Gminy (jak ma to miejsce w przypadku umorzenia zaległości). Ważne jest więc, by rozpatrując zasadność ulgi o rozłożenie zaległości na raty, organ wnikliwie rozważył, czy interesy podatnika jako przedsiębiorcy nie są zbieżne z interesami Gminy i czy warto bezwzględnie dochodzić zaległości w drodze przymusu, pogrążając firmę odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, zamiast stworzyć jej - układem ratalnym - warunki do stabilnego funkcjonowania, co może w przyszłości zaprocentować wyższymi wpływami podatkowymi (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 30 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Op 170/23). Nasuwa się więc refleksja - którą organy również winny mieć na uwadze przy ocenie możliwości zastosowania- bądź niezastosowania- tej formy wsparcia - że natychmiastowe żądanie zaległej należności może prowadzić do konieczności zbycia składników majątkowych, służących działalności firmy, przez co w dalszej perspektywie może dojść do jej upadłości, a wówczas i tak Gmina nie odzyska zaległych należności podatkowych. Podczas gdy ustalenie spłat w ratach może stworzyć warunki do stabilnego funkcjonowania firmy, co może w przyszłości zaprocentować wyższymi wpływami podatkowymi. W ocenie Sądu organy podatkowe powierzchownie odniosły się do ww. argumentów Strony i stanowiska Burmistrza, który wyraził zgodę na rozłożenie zaległości podatkowej na raty. Organ odwoławczy pomija także okoliczność, że rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej istotnie różni się od umorzenia zaległości. W przypadku rozłożenia zaległości na raty budżet Gminy nie traci bezpowrotnie wpływów podatkowych, a jedynie osiąga je w późniejszym terminie. Dodatkowo w decyzji ratalnej organ podatkowy ustala opłatę prolongacyjną zgodnie z art. 57 O.p. Reasumując, Sąd stwierdza, że organy naruszyły wskazane na wstępie przepisy O.p. to jest art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 oraz art.67a § 1 pkt 2 O.p w zakresie dotyczącym braku prawidłowej analizy przesłanek udzielenia ulgi ratalnej w zestawieniu z sytuacją finansową i majątkową Skarżącej. Te naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organy szczegółowo odniosą się do sytuacji finansowej i majątkowej Skarżącej w świetle zebranego materiału dowodowego, nie pomijając złożonych przez Nią dokumentów (w tym załączonych do skargi) i wyjaśnień, po czym ponownie dokonają oceny przesłanek ważnego interesu podatnika i interesu publicznego oraz uwzględnią poczynione wyżej wywody i ocenę prawną dokonaną przez Sąd w niniejszym wyroku. W tym stanie rzeczy decyzje DIAS i NUS podlegają uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. w punkcie II sentencji wyroku zasądzono na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Informacje o sprawie

Data wpływu
12 stycznia 2026
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Sędziowie
Dagmara Dominik-Ogińska /przewodniczący/ Jarosław Horobiowski Tomasz Trybuszewski /sprawozdawca/

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny