I SA/Wa 229/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi [...] w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 2 grudnia 2022 r. nr DO-II.7610.223.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę.

Decyzją z 2 grudnia 2022 r., nr DO-II.7610.223.2022.JL, Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 4 listopada 2022 r., nr NWIV.752.15.2022, o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z 4 listopada 2022 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w K., obręb Dzielnica L., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 238 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz działki nr [...] o pow. 1204 m2, nr [...] o pow. 2347 m2, nr [...] o pow. 480 m2 i nr [...] o pow. 997 m2, dla których prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożyły [...] S.A. w W. (dalej jako "[...]") zarzucając organowi błędne uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. Decyzją z 2 grudnia 2022 r. Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 4 listopada 2022 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r. i podniósł, że jak ustalił organ pierwszej instancji przedmiotowe nieruchomości zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. stanowiły własność Skarbu Państwa, co ujawniono w prowadzonych dla nich księgach wieczystych nr [...] oraz nr [...], na podstawie wpisów w księgach wieczystych nr [...] oraz nr [...]. Minister wskazał, że w dziale II księgi wieczystej nr [...] wpisano jako właściciela Skarb Państwa - Urząd Miejski w [...] "na podstawie art. 1 Dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. i wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 16 października 1946 r. i z dnia 12 listopada 1946 r. wpisano dnia 20 lutego 1947 r. w księdze wieczystej byłego F.P. tom XX wykaz [...]". Natomiast w dziale II księgi wieczystej nr [...] wpisano Skarb Państwa - Urząd Miejski w [...] jako właściciela nieruchomości na podstawie na podstawie zezwolenia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń w [...] z 21 listopada 1986 r. Powyższe ustalenia potwierdza również treść pisma Urzędu Miasta [...] z 5 lutego 2015 r. znak: GM-VI 1.680.2.33.2014JJ. Oznacza to, że w sprawie została spełniona przesłanka własności państwowej. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, przedłożona przez [...] dokumentacja nie potwierdziła spełnienia w niniejszej sprawie przesłanki posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. W szczególności spełnienia tej przesłanki nie potwierdza przedłożona dokumentacja w postaci wypisu z rejestru gruntów sporządzona według stanu na dzień 12 czerwca 2012 r. Dowodu na posiadanie nieruchomości nie może również stanowić decyzja z 30 kwietnia 1976 r., nr P-i-2120/271/76, o wyłączeniu z państwowego gospodarstwa leśnego i przekazaniu w zarząd i użytkowanie [...] Dyrekcji Okręgowej [...] w K. gruntów leśnych o pow. 0,27 ha oraz nieleśnych o pow. 0,07 ha oraz ustaleniu opłaty za powyższy grunt leśny. Dotyczy ona innego okresu (roku 1976), a w konsekwencji nie może potwierdzać, że [...] ponosiło opłaty z tytułu użytkowania/zarządu przedmiotową nieruchomością 5 grudnia 1990 r. Ponadto, wymieniona w powyższej decyzji powierzchnia łączna przekazanej nieruchomości wynosi 3400 m2, a zatem nie pokrywa się ona z łączną powierzchnią stanowiących przedmiot postępowania działek, która wynosi 5266 m2. Minister wskazał, że wobec powyższych braków w materiale dowodowym pismem z 29 sierpnia 2022 r. Wojewoda zwrócił się do [...] oraz Prezydenta Miasta [...] - wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej o wskazanie co najmniej jednego z dokumentów potwierdzających podsiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. gruntu obejmującego przedmiotowe działki, przewidzianego przepisami § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. Pismem z 5 października 2022 r. Urząd Miasta [...] Wydział Gospodarki Mieniem poinformował, że w dokumentacji urzędu brak jest dokumentów świadczących o posiadaniu przez [...] przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Natomiast [...] na powyższe pismo Wojewody nie udzieliła odpowiedzi. W tej sytuacji za niezasadny uznał Minister zarzut rażącego naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania w niezbędnym dla sprawy zakresie. Nałożenie na organy obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony od współdziałania w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosły [...] S. A. w W. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) przepisów postępowania, to jest: a) art. 7 i art. 8 w związku z art. 85 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, 2) prawa materialnego, to jest art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz [...] z dniem 27 października 2000 r. z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych nieruchomości. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], a także rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem. Zdaniem [...], zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa. Z zebranej dokumentacji wynika, że objęta wnioskiem nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu skarżącej, co może wynikać z przedłożonej przez skarżącą decyzji Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 30 kwietnia 1976 r. Wbrew twierdzeniom organu, to że decyzja dotyczy roku 1976 nie oznacza, że nie była ona skuteczna w 1990 r. To na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), w tym zbadania spełnienia wszystkich powołanych wyżej przesłanek uwłaszczenia a więc również ustalenia czy w 1990 r. skarżąca dokonywała opłat z tytułu użytkowania/zarządu. Organ jest zatem zobowiązany do zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, tak aby na jego podstawie możliwe było ustalenie czy w niniejszej sprawie zrealizowały się wszystkie pozytywne przesłanki uwłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 8 września 2000 r." Zgodnie z powołanym przepisem, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowane, że działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], których dotyczy zaskarżona decyzja, stanowiły w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa. Okoliczność ta wynika z prowadzonych dla przedmiotowych nieruchomości ksiąg wieczystych i nie budzi również wątpliwości Sądu. Spór w sprawie dotyczy natomiast tego czy spełniona została przesłanka posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił ocenę organów, że w sprawie nie wykazano w sposób prawem przewidziany posiadania przez [...] przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. Ustawodawca przewidział, że potwierdzenie spełnienia powyższej przesłanki możliwe jest poprzez przedstawienie określonych dokumentów wskazanych w wydanym na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy z 8 września 2000 r. rozporządzeniu Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U z 2001 r., Nr 4, poz. 29). W myśl § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia, potwierdzenia posiadania gruntów przez [...] dokonuje się na podstawie co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) odpisu z księgi wieczystej, zaświadczenia z księgi wieczystej zamkniętej lub ze zbioru dokumentów dla nieruchomości, jeżeli treść takiego odpisu lub zaświadczenia świadczy o posiadaniu gruntów przez [...], 2) wypisu z ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości), 3) wypisu z ewidencji środków trwałych, prowadzonej przez przedsiębiorstwo [...], dotyczącego budynków, budowli lub innych urządzeń trwale związanych z gruntem, 4) umowy najmu, dzierżawy, użyczenia lub innej umowy, 5) decyzji lokalizacyjnej, 6) pozwolenia na budowę, 7) dokumentu poświadczającego fakt ponoszenia przez [...] opłat z tytułu użytkowania nieruchomości lub zarządu nieruchomością albo płacenia podatków od nieruchomości, 8) innych dokumentów potwierdzających realizację inwestycji na posiadanym gruncie i świadczących o poniesieniu przez [...] własnych środków finansowych na finansowanie budowy, odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy oraz modernizacji lub likwidacji budynków, innych urządzeń i lokali, w szczególności takich, jak: a) sprawozdania dotyczące finansowania inwestycji, b) decyzje o przekazaniu środków finansowych na inwestycje, c) umowy o współfinansowaniu kosztów inwestycji, d) orzeczenia i protokoły z badania bilansów. Z kolei zgodnie z § 2 ust. 2 ww. rozporządzenia, jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego posiadania gruntów [...] można dokonać zgodnie z art. 75 k.p.a. regulującym zasady przeprowadzania dowodów w postępowaniu administracyjnym. Rację mają organy obu instancji, że na żadnym etapie postępowania [...] nie przedstawiła dokumentów, które w sposób przewidziany w powołanym rozporządzeniu z 3 stycznia 2001 r. potwierdziłyby posiadanie przez skarżącą w dniu 5 grudnia 1990 r. nieruchomości stanowiących przedmiot postępowania. Jak wynika z akt sprawy, na potwierdzenie powyższej przesłanki [...], przy wniosku o uwłaszczenie z 28 lipca 2014 r., przedłożyła wypis z rejestru gruntów sporządzony według stanu na dzień 12 czerwca 2012 r. oraz decyzję Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 30 kwietnia 1976 r., nr P-i-2120/271/76, o wyłączeniu z państwowego gospodarstwa leśnego i przekazaniu w zarząd i użytkowanie [...] Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] gruntów leśnych o pow. 0,27 ha oraz nieleśnych o pow. 0,07 ha i ustaleniu opłaty za ww. grunt leśny. Jak jednak słusznie wywiódł organ odwoławczy, wypisu z rejestru gruntów, sporządzonego według stanu na dzień 12 czerwca 2012 r., nie można uznać za dowód potwierdzający posiadanie spornego gruntu przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" w dacie 5 grudnia 1990 r. Wbrew stanowisku skarżącej, dowodu na spełnienie spornej przesłanki, zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z 3 stycznia 2001 r., nie może również stanowić przedłożona przez skarżącą decyzja Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 30 kwietnia 1976 r. Jak bowiem prawidłowo ocenił organ odwoławczy, przedmiotowa decyzja nie odnosi się do konkretnych działek ewidencyjnych, a ponadto wskazana w tym dokumencie łączna powierzchnia przekazywanych gruntów (to jest 3400 m2) nie odpowiada łącznej powierzchni nieruchomości objętych wnioskiem skarżącej o uwłaszczenie (to jest 5266 m2). Z akt sprawy wynika również, że pismem z 16 lipca 2022 r. skarżąca wniosła o zmianę podstawy prawnej złożonego 28 lipca 2014 r. wniosku o uwłaszczenie z art. 200 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami na art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. W związku z powyższym pismem z 29 sierpnia 2022 r. Wojewoda [...] wezwał skarżącą, między innymi, do przedłożenia co najmniej jednego z dokumentów jednoznacznie potwierdzających posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" gruntu będącego przedmiotem wniosku, jak również do przedłożenia informacji czy przedmiotowy grunt zajęty jest infrastrukturą kolejową. Na powyższe wezwanie skarżąca jednak nie odpowiedziała. Wezwanie do przedłożenia powyższych dokumentów zostało również skierowane do Prezydenta Miasta [...] - wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. W odpowiedzi pismem z 5 października 2022 r. Prezydent poinformował, że w dokumentacji Wydziału Gospodarki Mieniem brak jest dokumentów świadczących o posiadaniu przedmiotowego gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r. przez [...] w W. Wobec powyższego podzielić trzeba ocenę organów o braku podstaw do uznania aby w niniejszej sprawie w sposób prawem przewidziany wykazano posiadanie spornego gruntu w dacie istotnej z punktu widzenia przesłanek określonych w ustawie z 8 września 2000 r., tj. w dacie 5 grudnia 1990 r. Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. Sąd nie podzielił również podniesionych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 85 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. Naruszenia powyższych przepisów skarżąca upatruje w niepodjęciu przez organy działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Analiza akt sprawy potwierdza jednak, że w toku postępowania organ wojewódzki podjął działania zmierzające do należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego gruntu będącego przedmiotem postępowania według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. W szczególności Wojewoda przeprowadził postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy zebrane w sprawie dowody, w tym dokumenty przedłożone przez skarżącą, potwierdzają okoliczności wskazane w art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Nałożenie jednak na organy prowadzące postępowanie administracyjne powyższych obowiązków nie zwalnia strony postępowania od współudziału w jego realizacji, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 października 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 455/19, Lex nr 2944920). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 25 lipca 2018 r., I OSK 2142/16, Lex nr 2588461, 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2045/15, Lex nr 2341127, 21 grudnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1783/06, Lex nr 560167 oraz 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 172/07, Lex nr 395275). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób prawem przewidziany faktu posiadania spornej nieruchomości według stanu z 5 grudnia 1990 r. Organ nie miał natomiast możliwości zastąpienia strony postępowania w gromadzeniu dowodów, które, z uwagi na ich charakter, powinny znajdować się w jej posiadaniu. Podsumowując, zasadnie przyjęły organy, że nieprzedłożenie dowodów potwierdzających posiadanie przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowego gruntu przesądziło o braku kumulatywnego spełnienia wszystkich przesłanek uwłaszczenia wskazanych w art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. Organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, dokonały prawidłowej oceny przesłanek uwłaszczenia w odniesieniu do gruntu objętego zaskarżonymi rozstrzygnięciami oraz uzasadniły zajęte stanowisko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), orzekł jak w sentencji.