I SA/Wa 2255/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 lipca 2022 r. nr KOC/5554/Go/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "Kolegium/organ") decyzją z 13 lipca 2022 r., nr KOC/5554/Go/21, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej również jako "Prezydent/organ") z 30 czerwca 2021 r., nr 160/SD/2021, w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy [...], oznaczonej dawnym numerem hipotecznym [...] – w zakresie dotyczącym części aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], o powierzchni 178 m2. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. D. K. (nazwisko rodowe K., poprzednie nazwisko K.) wnioskiem z 27 kwietnia 1988 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego W.- [...] o zwrot budynku przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu, na którym dom przy ul. [...] jest pobudowany. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 12 stycznia 2007 r., nr 29/GK/DW/07, po rozpatrzeniu ww. wniosku D. K. z 27 kwietnia 1988 r. o zwrot budynku i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] ozn. hip. Nr [...], o pow. 582,80 m2 – w punktach I i II ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu o pow. 392 m2, ozn. w ew. gruntów jako dz. ew. nr [...] w obrębie [...] położonego w W. przy ul. [...] oraz zwrócił własność znajdującego się na nim budynku mieszkalnego na rzecz W. K. w 2/12 częściach, M. K. w 2/12 częściach, E. C. w 2/12 częściach, D. K. w 3/12 częściach oraz L. K. w 3/12 częściach, nadto ustalił opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego. W punkcie III decyzji Prezydent odmówił W. K., M. K., E. C., D. K. i L. K. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu o pow. 190 m2 pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej nr hip. [...], stanowiącego obecnie część dz. ew. nr [...] i [...] w obrębie [...], które stanowią teren ul. [...] i ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 28 czerwca 2016 r., nr KOC/4513/Go/15, stwierdziło nieważność punktu III decyzji z 12 stycznia 2007 r., z powodu rażącego naruszenia prawa – art. 214 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarcze nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.) i art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta St. Warszawy (Dz. U. nr 50 poz. 279), zaś w pozostałej części uznało decyzję za zgodną z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 4 sierpnia 2016 r., nr KOC/3997/Go/16, uchyliło własną decyzję z 28 czerwca 2016 r., w zakresie w jakim w decyzji tej stwierdzono nieważność punktu III decyzji z 12 stycznia 2007 r. z powodu rażącego naruszenia przez tę decyzję art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Miasta St. Warszawy (Dz. U. nr 50 poz. 279), zaś w pozostałej części utrzymało decyzję z 28 czerwca 2016 r. w mocy. W. K., E. C., M. K., L. K. i D. K., reprezentowani przez L. K., wnioskiem z 16 listopada 2016 r. wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawy o ponowne rozpatrzenie wniosku z 27 kwietnia 1988 r. poprzez ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], stanowiącej część dz. ew. nr [...] z obrębu [...] o pow. 178 m2. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 30 czerwca 2021 r., nr 160/SD/2021, odmówił uwzględnienia wniosku z 16 listopada 2016 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], stanowiącego obecnie cześć działki nr [...] o pow. 178 m2 z obrębu [...]. Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wniosek z 16 listopada 2016 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego został złożony z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do dnia 31 grudnia 1988 r. Prezydent wyjaśnił również, że wniosek z 16 listopada 2016 r. nie stanowi ponowienia wniosku z 27 kwietnia 1988 r., który dotyczył tylko nieruchomości pod budynkiem, ale stanowi jego rozszerzenie i stanowi nowy wniosek w zakresie działki nr [...]. Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta wnieśli W. K., E. C., M. K., L. K. i D. K., reprezentowani przez L. K. Następnie wspomnianą na wstępnie decyzją z 13 lipca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 30 czerwca 2021 r., nr 160/SD/2021. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało natomiast, że wniosek z 27 kwietnia 1988 r. w części dotyczącej działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym został rozpoznany decyzją nr 29/GK/DW/07 z 12 stycznia 2007 r., na mocy której Prezydent ustanowił prawo użytkowania wieczystego gruntu o pow. 393 m2 oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w obrębie [...] położonego w W. przy ul. [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] oraz zwrócił własność znajdującego się na nim budynku mieszkalnego. W wykonaniu tej decyzji została następnie zawarta w formie aktu notarialnego umowa z 31 sierpnia 2007 r. Kolegium wyjaśniło, że wniosek D. K. został złożony w terminie. Wymogiem jest bowiem wystąpienie z wnioskiem do dnia 31 grudnia 1988 r., przy czym Kolegium wskazało, że termin określony w art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest terminem zawitym prawa materialnego. Ponowne rozpoznanie tego wniosku i jego uzupełnienie wnioskiem z 16 listopada 2016 r. nie jest, zdaniem Kolegium, dopuszczalne. Na tej podstawie Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo stwierdził, że wniosek z 16 listopada 2016 r. został złożony po terminie i jako taki nie może zostać uwzględniony. Kolegium wyjaśniło przy tym, że art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nawiązuje do art. 82 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. A jednym z warunków koniecznych uwzględnienia roszczeń dawnych właścicieli lub ich spadkobierców jest złożenie wniosku w terminie wskazanym w art. 214 ust. 1 w/w ustawy. Złożenie wniosku po terminie czyni, zdaniem organu, bezprzedmiotowym analizę akt sprawy pod kątem spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kolegium wniósł W. K. (dalej jako "Skarżący"), reprezentowany przez L. K., zarzucając organowi naruszenie: 1) art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 1997, nr 115 poz. 741, ze zm.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu o poprawności zastosowania przez organ I instancji w okolicznościach niniejszej sprawy przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, wobec zastosowanej w okolicznościach sprawy przez ten organ dowolności interpretacyjnej co do terminu zgłoszenia wniosku zwrotowego jak i treści żądania Skarżącego i uczestników postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niedokładnym, wybiórczym ustaleniu stanu faktycznego sprawy z pominięciem analizy całości zgromadzonego materiału dowodowego zgłoszonego przez Skarżącego i uczestników postępowania i zaniechaniem wskazania przyczyn z jakiego powodu odmówiono im wiarygodności dowodowej w tym zakresie w treści uzasadnienia decyzji, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium w całości i przekazanie sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 259) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dokonując pod takim kątem oceny niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Kolegium, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, nie naruszają przepisów obowiązującego prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Nieruchomość warszawska przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1946 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Tytuł własności "nieruchomości w mieście stołecznym Warszawie nr [...]", położonej przy projektowanej ulicy [...], o pow. 582,80 m2, uregulowany był jawnym wpisem na imię M. A. z N. F. na mocy aktu kupna z [...] października 1937 r., co potwierdza zaświadczenie Sądu Grodzkiego w W. Nr [...] z [...] stycznia 1949 r. (w aktach sprawy). W przedmiotowej sprawie D. K. wnioskiem z 27 kwietnia 1988 r. zwróciła się do Urzędu Dzielnicowego W.- [...] o zwrot budynku przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] i ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu, na którym dom przy ul. [...] jest pobudowany. W. K., E. C., M. K., L. K. i D. K., reprezentowani przez L. K., wnioskiem z 16 listopada 2016 r. wystąpili do Prezydenta m.st. Warszawy o ponowne rozpatrzenie wniosku z 27 kwietnia 1988 r. – formułując w jego petitum żądanie ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], stanowiącej część dz. ew. nr [...] z obrębu [...] o pow. 178 m2. Następnie, Prezydent decyzją z 30 czerwca 2021 r., nr 160/SD/2021, odmówił uwzględnienia wniosku z 16 listopada 2016 r. o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], stanowiącego obecnie cześć działki nr [...] o pow. 178 m2 z obrębu [...] uznając, że wniosek z 2016 r. jest nowym wnioskiem i został złożony po terminie zawitym, określonym w przepisie art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. po dniu 31 grudnia 1988 r., i dlatego nie może zostać merytorycznie rozpatrzony. Powyższe stanowisko organu I instancji zaakceptowało następnie Kolegium utrzymując w mocy decyzję Prezydenta z 30 czerwca 2021 r. W ocenie Sądu powyższe stanowisko organów obu instancji jest prawidłowe. Dla porządku jedynie Sąd wyjaśnia, że we wniosku z 27 kwietnia 1988 r. D. K. zażądała zwrotu budynku posadowionego na gruncie dawnej nieruchomości hipotecznej oznaczonej numerem [...] wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego całości tego gruntu, a nie jedynie aktualnej działki ewidencyjnej nr [...]. Wynika to przede wszystkim z treści wniosku z 27 kwietnia 1988 r., w którym D. K. nie ograniczyła swojego żądania jedynie do części nieruchomości warszawskiej oznaczonej hipotecznie numerem [...], lecz jasno wyraziła żądanie dotyczące całości gruntu oznaczonego numerem [...]. Żądanie wnioskodawczyni, w ocenie Sądu, dotyczy zatem całości dawnej nieruchomości nr [...], w skład której obecnie wchodzą działki ewidencyjne nr: [...], [...]-cz. oraz [...]-cz. Zauważyć przy tym należy, że chociaż punkt III decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta z 12 stycznia 2007 r., nr 29/GK/DW/07, na skutek decyzji Kolegium z 4 sierpnia 2016 r., nr KOC/3997/Go/16, pozostał w obrocie prawnym, to jednak z uwagi na jego treść, która nie odnosi się w żaden sposób do części działki nr [...] o powierzchni 178 m2, z obrębu [...] (rozstrzyga bowiem wobec m.in. części działki nr [...], która nie wchodzi w skład dawnej nieruchomości nr [...]), uznać wypada, że nie ma przeszkód natury prawnej do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia przez Prezydenta w tym zakresie. W tym miejscu wskazać należy na przepis art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz.1899 ze zm., dalej jako "u.g.n."), zgodnie z którym poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność. W realiach niniejszej sprawy taki wniosek złożyła D. K. (następczyni prawna przeddekretowej właścicielki nieruchomości warszawskiej), m.in. wobec części nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], dotyczącej części działki nr [...] o powierzchni 178 m2, z obrębu [...]. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że wniosek z 16 listopada 2016 r. został złożony po terminie, który upłynął 31 grudnia 1988 r., i jako taki nie może zostać uwzględniony. Dodać należy również, że choć wnioskodawcy w tytule wniosku z 16 listopada 2016 r. wskazali, że chodzi o ponowne rozpatrzenie wniosku z 27 kwietnia 1988 r. w zakresie ww. części dawnej nieruchomości warszawskiej, to jednak w petitum tego pisma wnieśli o ustanowienia na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], stanowiącej część dz. ew. nr [...] z obrębu [...] o pow. 178 m2. Powyższe świadczy zatem o tym, że pismo z 16 listopada 2016 r. stanowi nowy wniosek złożony w tej samej sprawie reprywatyzacyjnej. Oznacza to także, że niewątpliwie został złożony po terminie określonym w art. 214 ust. 1 u.g.n., który upłynął 31 grudnia 1988 r. Wyjaśnić należy bowiem, że ustawą z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ustawodawca zadecydował o wygaśnięciu, z dniem wejścia w życie tej ustawy (1 sierpnia 1985 r.), praw do odszkodowania za grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidzianych w przepisach dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (art. 89 ust. 1 ustawy). Jednocześnie, na mocy art. 89 ust. 2 tej ustawy, poprzedni właściciele niektórych nieruchomości zabudowanych oraz ich następcy prawni uzyskali możliwość złożenia nowych wniosków o przyznanie prawa wieczystego gruntów oraz zwrot odebranych im budynków. Uprawnienie to dotyczyło wyłącznie poprzednich właścicieli działek zabudowanych: domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi, domami, w których liczba izb nie przekracza 20, domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność lokali oraz domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. Termin na złożenie wniosków upływał z dniem 31 grudnia 1988 r. Był to termin zawity, co oznacza, że z chwilą jego upływu niezrealizowane uprawnienia do złożenia wniosków wygasły. Złożenie wniosku w terminie określonym w przepisie art. 214 ust. 1 u.g.n., tj. do 31 grudnia 1988 r., jest zatem warunkiem koniecznym pozytywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, oczywiście pod warunkiem spełnienia pozostałych wymogów wskazanych w przepisie (zabudowanie nieruchomości jednym z budynków wymienionych w art. 214). Warunki muszą być spełnione łącznie, a spełnienie tylko jednego z nich lub niespełnienie żadnego spowoduje nieuwzględnienie wniosku. Skoro więc przedmiotowy wniosek z 16 listopada 2016 r., złożony został w dniu 17 listopada 2016 r., co nie jest w sprawie kwestionowane, należy uznać, iż nastąpiło to z uchybieniem przepisanego w art. 214 ust. 1 u.g.n. terminu, a zatem niemożliwe jest jego rozpatrzenie, choćby nawet spełnione zostały pozostałe, wymienione w omawianym przepisie przesłanki, albowiem wszystkie one muszą zostać spełnione kumulatywnie. Nie ma więc racji Skarżący, który zarzuca w skardze naruszenie art. 214 ust. 1 u.g.n. Organy w sposób prawidłowy odmówiły ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, bez badania pozostałych przesłanek z art. 214 ust. 1 u.g.n., gdyż jak wyżej wskazano, przesłanki z tego przepisu muszą być spełnione łącznie. Co nie zmienia faktu, że w sprawie pozostał do rozpatrzenia jeszcze wniosek D. K. z 27 kwietnia 1988 r. w zakresie odnoszącym się do części aktualnej działki nr [...], o powierzchni 178 m2, z obrębu [...]. Za niezasadne zatem uznać należy także zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 105 § 1 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, Kolegium nie dopuściło się przy tym naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., ponieważ utrzymało w mocy prawidłową decyzję Prezydenta. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, o czym strony zostały powiadomione.