I OZ 50/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2023 r. w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 5 grudnia 2022 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1960/22 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P.B. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 13 kwietnia 2022 r. znak: KR III R 30/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanowił: oddalić zażalenie

Postanowieniem z 15 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1960/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił P.B. termin do wniesienia skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z 13 kwietnia 2022 r. znak: KR III R 30/21 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając je w całości. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) z zw. z art. 16 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (dalej: "ustawa o Komisji") polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że strona, którą zawiadomiono o decyzji Komisji w trybie przewidzianym w art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji, naruszyła termin ustawowy na wniesienie skargi bez swojej winy. W związku z powyższym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy w zakresie objętym zaskarżonym rozstrzygnięciem na podst. art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Komisji. P.B. w odpowiedzi na zażalenie wniosła o oddalenie zażalenia w całości. W uzasadnieniu wskazała między innymi, że w obwieszczeniu wskazano błędny adres nieruchomości, której dotyczy decyzja Komisji Uczestnik postępowania M.B., reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na zażalenie wniósł o oddalenie zażalenia w całości. W uzasadnieniu wskazał między innymi, że forma dokonywania zawiadomień poprzez obwieszczenie (zanonimizowana, z użyciem wyłącznie inicjałów stron) oraz dodatkowo błędne oznaczenie nieruchomości w obwieszczeniach faktycznie uniemożliwiły stronom choćby przypadkowe pozyskanie informacji o toczącym się postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie stwierdził sąd wojewódzki, że niedotrzymanie terminu nie miało charakteru zawinionego. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Równocześnie podkreślenia wymaga, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Ponadto (co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., sygn. akt II FZ 320/11), rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. (który znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień), sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie ocenił, że podniesione przez skarżącą okoliczności mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Prawidłowo w tym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że wraz wnioskiem o przywrócenie terminu skarżąca wniosła skargę datowaną na 4 lipca 2022 r., zatem jednocześnie z wnioskiem dokonała czynności, której nie dokonała w przewidzianym terminie. Odnotować także należy, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony wraz ze skargą w dniu 4 lipca 2022 r., tj. w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, czyli od 27 czerwca 2022 r., kiedy to doręczono jej zawiadomienie o dokonanym przez Sąd Rejonowy [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wpisie w księdze wieczystej. Skarżąca dochowała zatem wymogów formalnych dotyczących wniosku o przywrócenie terminu, co dało Sądowi I instancji możliwość dokonania merytorycznej oceny wniosku w świetle istnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Z uwagi na to, że uchybienie terminu powoduje zamknięcie stronie możliwości złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, spełniony został także i ten warunek konieczny dopuszczalności przywrócenia terminu, jakim jest powstanie dla strony negatywnych skutków prawnych w wyniku upływu terminu. Wskazać należy, że brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową, przesłankę przywrócenia terminu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy oceniać zachowanie strony w takiej sytuacji. Ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu orzekającego w sprawie. Sąd może zatem uwzględnić wszystkie okoliczności, jakie uzna za istotne (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lipca 1999 r. o sygn. akt I PKN 273/99). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że Sąd I instancji zasadnie ocenił argumentację skarżącej jako uzasadniającą przywrócenie terminu. Tryb zawiadomienia o wszczęciu postępowania rozpoznawczego, zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, był publiczny. Doręczenie w tym trybie należy uznać za skuteczne. Z akt sprawy nie wynika, jak ustalił Sąd I instancji, by skarżąca brała aktywny udział w tym postępowaniu na jakimkolwiek jego etapie. Nie zarzucił jej również winy, że nie śledziła strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości – w tym wypadku Biuletynu Informacji Publicznej - w oczekiwaniu, że być może znajdzie się tam informacja, że zostało wszczęte przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich postępowanie w sprawie, w której może być stroną. Sąd wojewódzki uznał, że od nikogo nie można oczekiwać takiej miary staranności w dbaniu o swoje interesy. Przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie nakładają na obywateli obowiązku śledzenia stron internetowych urzędów obsługujących organy administracji publicznej (por. postanowienie WSA w Warszawie z 17 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2259/19). W tym samym trybie zostało dokonane obwieszczenie o wydaniu decyzji Komisji, tj. w Biuletynie Informacji Publicznej, jednak skarżąca dowiedziała się o jej wydaniu dopiero z ww. zawiadomienia Sądu Rejonowego [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Należy mieć na uwadze, że dokumenty, które podlegają umieszczeniu przez Komisję w Biuletynie Informacji Publicznej, są anonimizowane. Zanonimizowanie pewnych danych objętych dokumentami wydanymi przez Komisję, np. danych identyfikujących strony, numeru działki ewidencyjnej, numeru księgi wieczystej oraz Sądu, przez który prowadzona jest księga wieczysta, wynika z treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1330 ze zm.) (A. Dalkowska [w:] M. Boczkowska, J. Daros-Pawlyta, S. Kaleta, M. Kozioł, B. Mykietyn-Furca, D. Nejbert, A. Pawlyta, K. Rzęsiewicz, P. Włodarczyk, A. Dalkowska, Szczególne zasady usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa. Komentarz do wybranych przepisów, LEX/el. 2018, art. 16). Konsekwencją anonimizacji ww. dokumentów jest to, że osoba zainteresowana nawet w przypadku zapoznania się z treścią takiego dokumentu nie ma pewności, że dokument taki dotyczy sprawy, w której taka osoba może być stroną. Pewność taką może ona uzyskać dopiero po zapoznaniu się z niezanonimizowanym dokumentem, to zaś wymaga podjęcia dalszych czynności wykraczających poza przejrzenie Biuletynu Informacji Publicznej. Nadto przeciętny obywatel spodziewa się zawiadomienia go przez organ administracji publicznej o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego bądź wydaniu orzeczenia administracyjnego poprzez doręczenie za pośrednictwem poczty przesyłki listowej przez operatora pocztowego (art. 39 k.p.a.). Oczekiwanie takie jest tym bardziej uzasadnione, jeżeli organ dysponuje informacjami o adresie zamieszkania strony. Reasumując, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca uprawdopodobniła brak jej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Sąd orzekł w sposób powyższy mając również na względzie, że przepisy obowiązującego prawa należy interpretować w taki sposób, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej (por. postanowienie NSA z 2 października 2009 r., II OZ 819/09, postanowienie NSA z 22 listopada 2019 r., I OZ 1136/19, postanowienie NSA z 9 lipca 2019 r., I GZ 197/19). Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259).