I SA/Wa 1788/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi W. M., A. S. i D. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 2670/2023 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.

Wojewoda Mazowiecki (dalej jako "organ" lub "Wojewoda") decyzją z 19 czerwca 2023 r. nr 2670/2023 utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z 18 lutego 2022 r. nr 56/SD/2022 o odmowie przyznania na rzecz W. M., A. S. i D. S. (dalej jako "skarżący") odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. nr [...] o pow. 1484 m2, która obecnie wchodzi w skład działek nr [...] (błędnie w decyzji odwoławczej określoną nr [...]) i nr [...] z obrębu [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Z. P. i W. M. (następcy prawni byłej właścicielki – E. S.) wnioskiem z [...] grudnia 2013 r. wystąpili o ustalanie odszkodowania za ww. nieruchomość. Prezydent decyzją z 6 października 2014 r. nr 476/GK/DW/2014, po rozpoznaniu wniosku z 24 maja 1949 r. złożonego przez byłą właścicielkę w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), powoływanego dalej jako "dekret" (który nie został rozpoznany ostateczną decyzją), odmówił Z. P. i W. M. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w [...] przy ul. [...] i [...] oznaczonego jako dz. nr [...] i nr [...], z uwagi na złożenie ww. wniosku po terminie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 22 grudnia 2014 r. nr KOC/6330/Go/14, po rozpatrzeniu odwołania Z. P. i W. M., utrzymało ww. decyzję Prezydenta w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 161/15 oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 22 grudnia 2014 r. Prezydent decyzją z 18 lutego 2022 r., działając na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.g.n.", odmówił skarżącym przyznania odszkodowania za ww. nieruchomość. Zauważył, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Z kolei ustalenie odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 26 listopada 1945 r. Prezydent uznał, że choć przedmiotowa nieruchomość w ww. dacie była zabudowana, to jednak zabudowania znajdujące się na gruncie zostały rozebrane przed 5 kwietnia 1958 r. (ok. 1948 r.). Potwierdza to liczna dokumentacja organów inspekcji budowlanej, jak i zdjęcie lotnicze pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego znak [...] wykonane w 1955 r., na którym geodeta uprawniony wkreślił granice nieruchomości hip. nr [...]. Ze zdjęcia tego wynika, że na gruncie ww. nieruchomości brak jest zabudowań znajdujących się na niej w 1945 r. W związku z powyższym nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 215 ust. 2 u.g.n., bowiem zabudowania znajdujące się na gruncie na dzień wejścia w życie dekretu nie mogły przejść na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., ponieważ w tej dacie już ich nie było. Oznacza to, że nawet gdyby w odniesieniu do ww. nieruchomości złożono w terminie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, to nie została spełniona przesłanka dotycząca przejścia domu na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r. Niezależnie od powyższego Prezydent zbadał także przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n., pozwalające na przyznanie odszkodowania za działkę. Zauważył, odnosząc się do przesłanki dotyczącej pozbawienia byłych właścicieli faktycznej możliwości władania działką po 5 kwietnia 1958 r., że zgodnie z opinią geodezyjną z [...] listopada 2020 r. sporządzoną przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. K., opiniowana nieruchomość została zajęta pod skwer oraz pod ul. [...] w nowym przebiegu. Materiał zgromadzony w sprawie wskazuje zaś, że budowa ul. [...] po nowym śladzie oraz skweru została wykonana w ramach budowanego osiedla [...]. W Nr [...] tygodnika "[...]" z [...] maja 1949 r. na str. [...] znajduje się zdjęcie Osiedla [...] wykonane od strony skarpy, a które przedstawia teren ograniczony ulicami [...], [...], [...]. Na zdjęciu po lewej stronie widać ścianę szczytową budynku przy ul. [...]. Obejmuje ono również teren nieruchomości przy ul. [...] i wynika z niego jednoznacznie, że teren ten stanowił w czasie wykonania zdjęcia teren budowy - zaplecze budowy Osiedla [...]. Powyższe potwierdzają także zdjęcia pozyskane z Narodowego Archiwum Cyfrowego, które przedstawiają Osiedle [...] w budowie. Na pierwszym z nich widać ul. [...], za którą na dalszym planie budowane jest przedszkole. Jednocześnie na całym planie (także na bliższym niż ul. [...]) widać, m.in. stosy cegieł, hałdy ziemi, wozy konne i pojazdy mechaniczne z przyczepami oraz robotników budujących kolejne etapy osiedla. Drugie zdjęcie przedstawia kamienice usytuowane wzdłuż dzisiejszej ul. [...], zaś na pierwszym planie widać plac budowy. Teren nieruchomości przedstawia też zamieszczone w nr [...] z czerwca 2018 r. zdjęcie wykonane w 1953 r., z którego wynika, że teren niniejszej nieruchomości położony na rogu ul. [...] i ul. [...] jest zagospodarowany przez te ulice oraz jako teren zielony (obecnie Skwer [...]). Na ww. zdjęciu zauważyć można również wybudowane w ramach Osiedla [...] budynki przy ul. [...], [...], [...] i [...] oraz budynek przedszkola (ul. [...]). Prezydent zwrócił też uwagę na publikację K. R. zamieszczoną w Roczniku Towarzystwa Naukowego [...] z 2014 r. nr [...] s. [...], z której wynika, że [...] był pierwszym powojennym osiedlem mieszkaniowym w [...]. Został zbudowany w tym samym czasie, co [...] (w latach 1948-1949, drugi okres budowy osiedla do 1953 roku). Z projektu osiedla wynikało zaś, że ma się ono składać z prostokątnego rynku otoczonego z trzech stron dwupiętrowymi blokami krytymi dachówką, wzorowanymi na skromne domy pochodzące z XVII i XVIII w. Podobny wygląd ma także pozostała część osiedla. Nieco odrębny charakter architektoniczny mają domy przy ul. [...] i przedszkole przy ul. [...]. Na tyłach bloków zaprojektowano duże, ogólnodostępne tereny zielone. Domom mieszkalnym towarzyszyła kompletna infrastruktura społeczna i usługowa. Wybudowano żłobek, przedszkole, szkołę, ośrodek zdrowia, bibliotekę, dom kultury oraz różne sklepy. Prezydent podkreślił też, że zgodnie ze zdjęciem lotniczym nr [...] z 1955 r., na które geodeta naniósł granice nieruchomości hipotecznej będącej przedmiotem postępowania, zarówno ww. skwer, ul. [...], jak i ul. [...] o nowym przebiegu istniały już w 1955 r. Wobec tego stwierdzono, że całość ww. nieruchomości została zajęta pod inwestycję przed 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda, po rozpoznaniu odwołania skarżących, decyzją z 19 czerwca 2023 r. utrzymał decyzję z 18 lutego 2022 r. w mocy decyzję i wskazał, że Prezydent dokonał błędnej interpretacji art. 215 ust. 2 u.g.n. przez przyjęcie, że przepis ten dotyczy wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowoadministracyjnym organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze w przypadku działki zabudowanej powinien badać zarówno przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkujące przyznanie odszkodowanie za budynek, jak i sam grunt. W sprawie należało więc ustalić, czy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny i przeszedł na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. oraz czy działka przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta, mimo stanowiska, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania, organ ten zbadał przesłanki przewidziane zarówno dla nieruchomości zabudowanej, jak i niezabudowanej. Wojewoda wskazał dalej, że wyznacznikiem uznania pozostałości budynku zniszczonego na skutek działań wojennych za budynek dekretowy była jego kwalifikacja co do możliwości jego naprawy lub konieczności jego rozbiórki dokonywana przez władzę budowlaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (Dz.U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181 ze zm.). W niniejszej sprawie z dokumentów pozyskanych przez Prezydenta, m.in. z protokołu oględzin dokonanych na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] z [...] maja 1947 r. na skutek inspekcji w terenie w sprawie zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na tej posesji wynika, że na gruncie znajdowały się: budynek frontowy trzypiętrowy, oficyny lewa i prawa trzypiętrowe, oficyna poprzeczna czteropiętrowa. Z opisu poszczególnych budynków wynika, że zostały one zniszczone na skutek działań wojennych. Jednocześnie w ww. protokole wskazano, na możliwość usunięcia wad poprzez rozbiórkę wszystkich budynków do poziomu parapetów pierwszego piętra na całej powierzchni. W związku z tym Wojewoda uznał, że w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była zabudowana budynkiem w rozumieniu art. 5 dekretu, bowiem, jak potwierdzają dokumenty, zlecenie rozbiórki budynku dotyczyło tylko jego części, jako nienadającej się do odbudowy. Część budynku do poziomu parapetów pierwszego piętra na całej powierzchni została zachowana. Niemniej jednak przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkujące przyznanie odszkodowania za dom jednorodzinny nie zostały spełnione. Jak to wynika z protokołu Zarządu Miejskiego w [...], Wydziału Inspekcji Budowlanej, oględzin dokonanych na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] w dniu [...] lutego 1948 r., na skutek sprzeczności z planem zabudowania przestrzennego zlecono rozebranie pozostałych parterowych fragmentów wszystkich budynków na całej powierzchni. Z zaświadczenia Zarządu Miejskiego w [...], Wydziału Inspekcji Budowlanej [...] skierowanego do Wydziału Rozbiórkowego [...] wynika z kolei, że po sprawdzeniu na miejscu inspektor budowlany rejonu [...] stwierdził, że na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] roboty zabezpieczające polegające, w myśl zlecenia, na rozbiórce ręcznej do poziomu parapetu pierwszego piętra, oficyn trzypiętrowych lewej i prawej oraz czteropiętrowej tylnej zostały wykonane zgodnie z zaleceniem Pogotowia Budowlanego znak [...] z [...] lipca 1947 r. przez Brygady Pogotowia Firmy [...]. Na ww. dokumencie znajduje się też odręczna adnotacja, że rozbiórkę wykonano zgodnie ze zleceniem oraz że zaświadczenie wydano w dniu [...] sierpnia 1947 r. Powyższe oznacza, że jedna z przesłanek warunkujących, zgodnie z art. 215 ust. 2 u.g.n., pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie odszkodowania za dom jednorodzinny, nie została w spełniona, bowiem budynek znajdujący się na gruncie przy ul. [...] nie przeszedł na własność Państwa po 5 kwietnia 1958 r. Przed tą datą uległ on rozbiórce. Wojewoda podkreślił też, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został złożony po upływie terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu, co oznacza, że zabudowania posadowione na gruncie, gdyby nie uległy rozbiórce przeszłyby na własność państwa w dniu 17 lutego 1949 r., w związku z bezskutecznym upływem terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, który upływał w dniu 16 lutego 1949 r. Słusznie więc Prezydent uznał, że ustalenie tych okoliczności wyklucza możliwość przyznania odszkodowania za budynek znajdujący się na gruncie. Wojewoda zauważył dalej, że w art. 215 ust. 2 u.g.n. ustawodawca przewidział także możliwość wypłaty odszkodowania za działkę przeznaczoną przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, a dawni właściciele nieruchomości zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nią po 5 kwietnia 1958 r. Prezydent pominął w uzasadnieniu swojej decyzji badanie przesłanki dotyczącej przeznaczenia gruntu pod budownictwo jednorodzinne, a odniósł się jedynie do przesłanki utraty przez dawną właścicielkę faktycznego władania nim przed 5 kwietnia 1958 r. Niemniej jednak w aktach znajduje się rozliczenie geodezyjne nieruchomości według stref zabudowy z [...] listopada 2020 r. sporządzone przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. K., wykonane na podstawie planu zabudowania [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r., a obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu. Zgodnie z ww. rozliczeniem stref zabudowy z 1931 r. w dawnej nieruchomości hipotecznej Nr [...], nieruchomość ta znajdowała się w strefie IV i V. Dla strefy IV obowiązywała zabudowa zwarta do 4 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania, z kolei dla strefy V - zabudowa zwarta do 5 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania. W dacie wejścia w życie dekretu nie było przy tym legalnej definicji domu jednorodzinnego, ale zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych termin "dom jednorodzinny" należy rozumieć w znaczeniu, jakie mu nadawano przed wejściem w życie dekretu, czyli - budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w późniejszym okresie. Brak wymienienia w ogólnym planie zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r. budownictwa jednorodzinnego, nie wyklucza więc samo przez się możliwości zabudowy danego obszaru budownictwem jednorodzinnym, a tym samym i przeznaczenia nieruchomości pod takie budownictwo. W tej sytuacji Wojewoda uznał, że przedmiotowa nieruchomość mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a zatem spełnia pierwszą przesłankę umożliwiającą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. W zakresie spełnienia drugiej przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n., czyli utraty faktycznej możliwości władania gruntem, Wojewoda podzielił stanowisko Prezydenta, że teren tej nieruchomości został co najmniej w 1949 r. przejęty pod skwer i ulicę [...]. Takie zagospodarowanie gruntu potwierdzają zgromadzone w aktach dokumenty, w tym analiza geodezyjna z [...] listopada 2020 r., pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego zdjęcie lotnicze z 1955 r. ([...]) z naniesionymi granicami nieruchomości hipotecznej nr [...] oraz dokumenty archiwalne znajdujące się w aktach, tj. pierworys mapy zasadniczej sekcja [...], na którym zawarte są informacje o sposobie zagospodarowania terenu, szkice polowe [...]. Wszystkie te dokumenty poddane zostały analizie geodezyjnej wykonanej przez ww. geodetę. Ocena zgromadzonych dokumentów archiwalnych z potwierdzoną analizą geodezyjną sporządzona przez geodetę wykazała zaś, że budowa ul. [...] po nowym śladzie i skweru została wykonana w ramach budowanego osiedla [...]. Zdaniem organu, opinia z [...] listopada 2020 r. stanowi dowód wiarygodny i przydatny w zakresie ustaleń spełnienia przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n., będąc opinią specjalistyczną o charakterze spójnym, nie zawierającą błędów formalnych, opatrzoną stosownymi pieczęciami i sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje w dziedzinie fotogrametrii. Skarżący z kolei, poza wyrażanymi wątpliwościami co do dokonanej oceny zebranego materiału dowodowego, nie przedstawili żadnego dowodu podważającego wiarygodność opracowania z [...] listopada 2020 r. Zatem z punktu widzenia art. 75 i nast. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 803 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", opinię geodezyjną z 6 listopada 2020 r. można uznać za wiarygodny dowód. Co więcej, skwer i ulica na terenie przedmiotowej nieruchomości były oznaczone na dokumencie planistycznym poddanym specjalistycznej analizie geodety. Z kolei zdjęcie lotnicze wykonane w 1955 r. potwierdza faktyczną realizację skweru i ulicy na gruncie hipotecznym przy ul. [...]. Powyższe zdjęcie lotnicze ukazuje, że na tej nieruchomości znajdowały się nasadzenia typowe dla urządzonej roślinności (drzewa i trawy) oraz aleje, a ww. teren znajduje się pomiędzy dwoma budynkami wybudowanymi w ramach osiedla [...]. Ustalenia te potwierdzają także pozyskane przez Prezydenta publikacje prasowe, w tym zamieszczone w Nr [...] z czerwca 2018 r. [...] zdjęcie wykonane w 1953 r. Niewątpliwie materiał dowodowy wskazuje, że teren przedmiotowej nieruchomości już przed 5 kwietnia 1958 r. stanowił przestrzeń zagospodarowaną pod zieleń i aleje między budynkami wybudowanymi w ramach osiedla [...] oraz pod ulicę. Zatem przeddekretowy właściciel, nie mógł korzystać z tego gruntu tylko dla siebie z wyłączeniem innych osób, a więc został pozbawiony faktycznej możliwości władania nim. W tej sytuacji nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 215 u.g.n. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając im naruszenie: 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że materiał dowodowy w sprawie zebrany został w sposób prawidłowy, dokładny i może stanowić podstawę wyczerpującego i wszechstronnego jej rozpoznania, a w konsekwencji uznanie za prawidłowe rozstrzygnięcie Prezydenta, podczas gdy organ ten nie podjął wystarczających czynności celem zebrania materiału dowodowego i nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności poprzez: - nieustalenie prawidłowego przedmiotu postępowania, gdyż wyszedł poza żądanie wniosku i badał przesłanki niezgłoszonego żądania; - nieustalenie, czy i kiedy nastąpiło faktycznie przejęcie nieruchomości, a tym samym nieustalenie właściwej daty pozbawienia poprzednich właścicieli możliwości faktycznego władania nią; - nieprzeprowadzenie oceny złożonej do akt sprawy opinii biegłego geodety uprawnionego z [...] maja 2015 r. (sprawozdanie techniczne dr inż. R. P.), która m.in. wskazywała, że w dniu 5 kwietnia 1958 r. dawna nieruchomość była terenem niezabudowanym, a tylko część była pod chodnikiem i jezdnią, która jak każdy dowód winna zostać poddana ocenie przez organ prowadzący postępowanie, w granicach obowiązującego prawa i zgodnie z zasadami wiedzy, logiki oraz doświadczenia życiowego, co narusza obowiązek organu do rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego; 2. art. 84 § 1 w zw. z art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie, i mimo że Wojewoda dostrzegł, że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne w zakresie interpretacji zdjęcia lotniczego, wobec braku jego opisu i zaznaczenia na nim przedmiotu postępowania, gdyż sfotografowany został szerszy obszar oraz nie został ustalony inwestor, to wadliwie uznał za prawidłowe oparcie się przez Prezydenta na samodzielnej jego ocenie i na tej podstawie podjęcie rozstrzygnięcia, podczas gdy naniesienie przez geodetę na zdjęcie lotnicze granic nieruchomości jest niewystarczające i dla ustalenia rzeczywistego stanu gruntu w dacie wykonania zdjęcia, wymagane jest opracowanie fotogrametryczne danego zdjęcia lotniczego, a opinia taka nie została złożona do akt, a która to winna być sporządzona w następstwie opracowania geodezyjnego obejmującego reprodukcje ww. zdjęć lotniczych; 3. art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez błędną wykładnię i wadliwe uznanie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżących, w szczególności wobec błędnego uznania przez Wojewodę, że przeznaczenie gruntu pod teren zielony (skwer) stanowi o braku możliwości faktycznego nim władania przez ówczesnych właścicieli, jak również wobec wadliwego uznania, że przepis ten pozwala zgłaszać żądanie ustalenia odszkodowania albo za nieruchomość gruntową albo za nieruchomość budynkową, co jest sprzeczne zarówno z literalnym brzemieniem tego przepisu, jak i utrwalonym stanowiskiem judykatury. W uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie powyższych zarzutów, a ponadto wskazano, że organy niezasadnie dokonały oceny spełnienia przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do nieruchomości budynkowej, podczas gdy skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie żądali ustalenia odszkodowania jedynie za grunt, bowiem po 1945 r. na gruncie tym nie było budynku. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji Wojewody stanowił art. 215 ust. 2 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Na wstępie wyjaśnić trzeba, odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego przedmiotu postępowania (zdaniem skarżących organ wyszedł poza żądanie wniosku wszczynającego postępowanie, w którym wnosili oni o ustalenie odszkodowania jedynie za grunt, nie zaś za budynek), zauważyć trzeba, w ślad za Wojewodą, że roszczenie odszkodowawcze dochodzone na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. obejmuje zarówno odszkodowanie za określony w tym przepisie budynek, jak też za grunt, na którym budynek ten był lub mógł być posadowiony. Ustawodawca określając przedmiot, za który należy się odszkodowanie użył bowiem spójnika "oraz", co oznacza, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na której był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie. Inaczej mówiąc, za działkę wchodzącą w skład nieruchomości warszawskiej odszkodowanie przysługuje niezależnie, czy była ona zabudowana, przesłanką ustawową jest bowiem warunek, aby działka mogła być przeznaczona pod zabudowę przed dniem wejścia dekretu w życie (por. E. Bończak-Kucharczyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz aktualizowany, komentarz do art. 215 teza 3, LEX/el.2021, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 320/21 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1769/19; https://cbois.nsa.gov.pl). Skoro zatem organy obu instancji słusznie uznały, że przedmiotowy grunt w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 26 listopada 1945 r., był gruntem zabudowanym (mimo że skarżący na zabudowę taką nie wskazywali), to prawidłowo przystąpiły do oceny przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. m.in. czy budynek ten przeszedł na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko organów, że przesłanka ta w sprawie nie została spełniona, bowiem budynki znajdujące się na gruncie w dacie wejścia w życie dekretu, zostały rozebrane do 1948 r. Powyższe potwierdzają znajdujące się w aktach, tj. 1) zawiadomienie, z którego wynika, że firma "[...]" w [...] zatrudniona jako grupa Pogotowia Budowlanego [...]. poinformowała, że w dniu [...] maja 1946 r. przystępuje do robót zabezpieczających w budynku frontowym na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] zgodnie ze zleceniem Pogotowia Budowlanego z [...] maja 1946 r. [...], jak też pismo firmy "[...]" z 1946 r. L.dz. [...] informujące, że roboty zabezpieczające zostały ukończone (k-253 i 255 akt adm.); 2) protokół oględzin nieruchomości nr [...] przy ul. [...] z [...] maja 1947 r. na skutek inspekcji w terenie w sprawie zagrożenia bezpieczeństwa publicznego na tej posesji, z którego wynika, że na gruncie tym znajdowały się: budynek frontowy trzypiętrowy, oficyny lewa i prawa trzypiętrowe, oficyna poprzeczna czteropiętrowa. Z opisu poszczególnych budynków wynika, że zostały one zniszczone na skutek działań wojennych. Jednocześnie w protokole wskazano na możliwość usunięcia wad poprzez rozbiórkę wszystkich budynków do poziomu parapetów pierwszego piętra na całej powierzchni (k-259 akt adm.); 3) zarządzenie Zarządu Miejskiego w [...], Wydziału Inspekcji Budowlanej z [...] maja 1947 r. z którego wynika, że wezwano Wydział Administracji Nieruchomości do rozbiórki budynków znajdujących się na całej nieruchomości do poziomu parapetów pierwszego piętra w terminie do 1 czerwca 1947 r. (k-261 akt adm.); 4) protokół oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń położonych przy ul. [...] z [...] czerwca 1947 r., z którego wynika, że na gruncie znajdowały się: budynek frontowy, murowany dwutraktowy, wypalony i zburzony do fundamentów, stoją pojedyncze fragmenty murów. Oficyny lewa i prawa, murowane, jednotraktowa o 4 kondygnacjach, wypalone, stoją mury. Oficyna tylna, murowana, dwutraktowa o 6 kondygnacjach, wypalona, mury stoją (k-2 akt adm.); 5) zaświadczenie Zarządu Miejskiego w [...], Wydziału Inspekcji Budowlanej [...] skierowanego do Wydziału Rozbiórkowego [...], z którego wynika, że po sprawdzeniu na miejscu inspektor budowlany rejonu [...] stwierdził, że na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] roboty zabezpieczające polegające w myśl zlecenia na rozbiórce ręcznej do poziomu parapetu pierwszego piętra, oficyn trzypiętrowych lewej i prawej oraz czteropiętrowej tylnej zostały wykonane zgodnie z zaleceniem Pogotowia Budowlanego znak [...] z [...] lipca 1947 r. przez Brygady Pogotowia Firmy [...]. Na ww. dokumencie znajduje się również odręczna adnotacja, że rozbiórkę wykonano zgodnie ze zleceniem oraz że zaświadczenia wydano w dniu [...] sierpnia 1947 r. (k-269 akt adm.); 6) protokół Zarządu Miejskiego w [...], Wydziału Inspekcji Budowlanej oględzin dokonanych na nieruchomości nr [...] przy ul. [...] dnia [...] lutego 1948 r. dokonanych na skutek inspekcji w terenie w sprawie zimowej akcji rozbiórkowej dla WDO, z którego wynika, że na nieruchomości znajdowały się: budynek frontowy wraz z oficynami bocznymi i poprzeczną. Jednocześnie wskazano, że budynki są całkowicie wypalone i na zarządzenie [...] rozebrane do parapetów pierwszego piętra przez Pogotowie Budowlane. Pozostałe mury w stanie nienadającym się do odbudowy. Na powyższym dokumencie znajduje się również informacja, że na skutek sprzeczności z planem zabudowania przestrzennego należy rozebrać pozostałe parterowe fragmenty wszystkich budynków na całej powierzchni na podstawie art. 2 dekretu (k-275 akt adm.); 7) pismo z [...] lutego 1948 r. L.dz. [...]z którego wynika, że Zarząd Miejski w [...], Wydział Polityki Budowlanej wezwał Wydział Administracji Nieruchomości do rozbiórki zniszczonych fragmentów budynków znajdujących się przy ul. [...] (k-277 akt adm.); 8) sprawozdanie Zarządu Miejskiego w [...] z [...] grudnia 1948 r. dotyczące nieruchomości nr [...] przy ul. [...], z którego wynika, że wszystkie budynki na całej posesji zostały rozebrane przez pogotowie WDO do poziomu terenu. Jednocześnie wskazano, że z uwagi na brak obiektów podlegających rozbiórce przy realizacji "[...]" sprawę niniejszą uważa się za nieaktualną (k-279 akt adm.). W konsekwencji w ocenie Sądu, prawidłowo organy obu instancji uznały, że zabudowania znajdujące się na gruncie ww. nieruchomości zostały rozebrane przed 5 kwietnia 1958 r. (tj. jeszcze w 1948 r.), a w tej sytuacji nie została spełniona przesłanka z art. 215 ust. 2 u.g.n., tj. przejście budynku na własność państwa po ww. dacie. Niezależnie od tego, właściwie zwrócono również uwagę, że skoro wniosek o przyznanie prawa własności czasowej został przez byłą właścicielkę złożony po upływie terminu określonego w art. 7 ust. 1 dekretu, to zabudowania posadowione na gruncie, gdyby nawet nie uległy rozbiórce, przeszłyby na własność państwa w dniu [...] lutego 1949 r., w związku z bezskutecznym upływem terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, który upływał w dniu 16 lutego 1949 r. Jak już wskazano powyżej, Sąd uznał, że art. 215 ust. 2 u.g.n. nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania również za grunt nieruchomości warszawskiej, która była zabudowana, o ile spełnione zostaną kumulatywnie określone nim warunki, tj. 1) przesłanka planistyczna (możliwość przeznaczenia nieruchomości przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne) oraz 2) pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy czym przesłanka możliwości przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, odnosi się do prawnej możliwość zbudowania domu jednorodzinnego, a nie faktycznego jej zabudowania tego rodzaju obiektami. W konsekwencji zatem oceniać ją należało co do zasady przez pryzmat obowiązującego na terenie [...] planu ogólnego zabudowania, a także obowiązujących wówczas przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939 r. Nr 34, poz. 216). Faktyczna zaś możliwość władania, o której mowa w art. 215 ust. 2 u.g.n., odnosi się do stanu faktycznego (nie prawnego), tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Inaczej mówiąc chodzi o "faktyczną możliwość władania", a nie "władanie", czy "posiadanie", w okresie po 5 kwietnia 1958 r. lub przed tą datą. Nie chodzi tu również o wskazanie okoliczności istniejącej według stanu na konkretną datę, jak chcieliby tego skarżący. Takie ustalenie (konkretnej daty pozbawienia konkretnej osoby możliwości władania działką i jednego zdarzenia wywołującego ten stan) byłoby po upływie wielu lat trudne do udowodnienia. Należy zatem wykazać ciąg różnych zdarzeń, które w powiązaniu ze sobą pozwolą na ustalenie, że w pewnym przedziale czasowym zdarzenie to miało miejsce. Pozbawienie uprawnionego władania należało więc rozumieć jako pozbawienie samej tylko możliwości zamanifestowania na gruncie fizycznej obecności z wyłączeniem innych osób, a nie pozbawienie uprawnionego efektywnego korzystania z gruntu (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05, LEX nr 219405, z 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 2840/22, LEX nr 3580637; Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że ze znajdującego się w aktach rozliczenia geodezyjnego nieruchomości według stref zabudowy z [...] listopada 2020 r. sporządzonego przez geodetę uprawnionego mgr inż. A. K. wykonanego, na podstawie planu zabudowania [...] zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. obowiązującego w dacie wejścia w życie dekretu, wynika, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w strefach IV i V. Dla strefy IV obowiązywała zabudowa zwarta do 4 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania, z kolei dla strefy V obowiązywała zabudowa zwarta do 5 kondygnacji oraz 70% powierzchni zabudowania. W dacie wejścia w życie dekretu nie było przy tym legalnej definicji domu jednorodzinnego. Zarówno bowiem rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli, jak również ustawa o gospodarce nieruchomościami nie definiują pojęcia budownictwa jednorodzinnego. Skoro art. 215 ust. 2 u.g.n. wyraźnie odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu, to należy pojęcie "dom jednorodzinny" rozumieć w znaczeniu jaki mu wówczas nadawano, czyli budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń jakie wprowadzono w późniejszym, powojennym okresie. Inaczej mówiąc przepis ten uzależnia przyznanie odszkodowania za nieruchomość od możliwości jej przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu i nie zawiera w tym zakresie żadnych wymagań (por. Gerard Bieniek - red. ustawa o gospodarce nieruchomościami, Komentarz, Warszawa 2005 r., s. 618) (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1298/08, LEX nr 569612). Przedmiotowa nieruchomość mogła być zatem przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, a więc spełnia pierwszą przesłankę (planistyczną) umożliwiającą przyznanie odszkodowania za działkę budowlaną. W zakresie spełnienia drugiej przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n., czyli utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością zauważyć trzeba, co znajduje potwierdzenie w materiale dokumentacyjnym, że nieruchomość położna w [...] przy ul. [...] została zajęta na cele publiczne co najmniej w 1949 r. (jako zaplecze budowy osiedla [...]), zaś przed 1953 r. powstała na niej ulica [...] i skwer miejski. Zagospodarowanie nieruchomości pod skwer i ulicę potwierdzają zgromadzone w aktach dokumenty, w tym m.in. analiza geodezyjna z [...] listopada 2020 r., pozyskane z Wojskowego Biura Historycznego zdjęcie lotnicze z 1955 r. ([...]) z naniesionymi przez geodetę granicami nieruchomości hipotecznej nr [...] (k-308 akt adm.), zdjęcie lotnicze z 1951 r. (akta adm. Wojewody) oraz dokumenty archiwalne znajdujące się w aktach (przedłożone przez geodetę), takie jak pierworys mapy zasadniczej sekcja [...], na którym zawarte są informacje o sposobie zagospodarowania terenu, szkice polowe [...] (akta adm. Wojewody). Wszystkie ww. dokumenty poddane zostały analizie geodezyjnej wykonanej przez geodetę uprawnionego A. K.. Również inne materiały zgromadzone w sprawie wskazują, że istniejące do dnia dzisiejszego zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości miało miejsce już w trakcie budowy osiedla [...]. W Nr [...] tygodnika "[...]" z [...] maja 1949 r. na str. 5 znajduje się zdjęcie Osiedla [...] wykonane od strony skarpy, które to przedstawia teren ograniczony ulicami [...], [...], [...]. Powyższe zdjęcie obejmuje teren nieruchomości położonej przy ul. [...] i wynika z niego, że ww. teren stanowił w czasie wykonania zdjęcia teren budowy - zaplecze budowy [...] (k-347 akt adm.). Powyższe potwierdzają także zdjęcia pozyskane z Narodowego Archiwum Cyfrowego, które przedstawiają Osiedle [...] w budowie. Na pierwszym z nich widać ul. [...], za którą na dalszym planie budowane jest przedszkole. Jednocześnie na całym planie (także na bliższym niż ul. [...]) widać, m.in. stosy cegieł, hałdy ziemi, wozy konne i pojazdy mechaniczne z przyczepami oraz robotników budujących kolejne etapy osiedla (k-381-382 akt adm.). Teren tej nieruchomości przedstawia również zamieszczone w nr [...] [...] z czerwca 2018 r. zdjęcie wykonane w 1953 r. (k-383 akt adm.), a z którego wynika, że grunt ten, położony na rogu ul. [...] i ul. [...], jest zagospodarowany przez te ulice oraz jako teren zielony (obecnie Skwer [...]). Na powyższym zdjęciu zauważyć można również wybudowane w ramach Osiedla [...] budynki przy ul. [...], [...], [...] i [...] oraz budynek przedszkola (ul. [...]). Prezydent słusznie zwrócił także uwagę na publikację K. R. zamieszczoną w Roczniku Towarzystwa Naukowego [...] z 2014 r. nr [...] s. 109-167 (k-380 akt adm.), w którym autorka wskazała m.in., że [...] był pierwszym powojennym osiedlem mieszkaniowym w [...]. Został zbudowany w tym samym czasie, co budowa [...] (w latach 1948-1949, drugi okres budowy osiedla do 1953 roku). Na tyłach wybudowanych bloków zaprojektowano duże, ogólnodostępne tereny zielone. Domom mieszkalnym towarzyszyła kompletna infrastruktura społeczna i usługowa. Powyższa dokumentacja, zarówno urzędowa, z której korzystał geodeta, jak i przytoczone wyżej doniesienia prasowe i publikacje, czy zdjęcia lotnicze bezspornie potwierdzają, że budowa obecnej ul. [...] oraz skweru została wykonana w ramach budowanego osiedla [...] i nastąpiło to przed 5 kwietnia 1958 r. Trafnie zatem uznały organy, że była właścicielka faktyczną możliwością władania nieruchomością utraciła przed 5 kwietnia 1958 r. W tym czasie na spornym terenie funkcjonowało już osiedle mieszkaniowe [...], zaś na jego tyłach ul. [...] i skwer [...]. Sporny grunt został zatem przeznaczony na cel publiczny – skwer uzupełniający powstałe komunalne budownictwo mieszkaniowe i ulicę, które to zaspokajały potrzeby mieszkaniowe ludności [...]. Zdaniem Sądu, nie można przy tym utożsamiać możliwości fizycznego wstępu w 1958 r. przeddekretowej właścicielki spornego gruntu na niezabudowany i uregulowany teren zielony oraz ulicę, pochodzące z nieruchomości hipotecznej, z możliwością faktycznego władania przez nią takim gruntem. Osiedle [...] było osiedlem otwartym i tereny otwarte pomiędzy budynkami, w tym zielone, były ogólnodostępne. Powyższej oceny w żaden sposób nie zmienia przywoływana przez skarżących, a pominięta przez organy orzekające w sprawie, opinia biegłego geodety uprawnionego z [...] maja 2015 r. (sprawozdanie techniczne dr inż. R. P.) (k-100-101 akt adw.), która wskazuje, że w dniu 5 kwietnia 1958 r. dawna nieruchomość [...] była terenem niezabudowanym, a tylko część była pod chodnikiem i jezdnią. W ocenie Sądu, opinia ta, jak i załączona do niej mapa z wykreślonymi granicami nieruchomości hipotecznej, potwierdza jedynie ustalenia dokonane w sprawie na podstawie innych dokumentów, że w ww. dacie nieruchomość była niezabudowana właśnie dlatego, że znajdował się na niej skwer miejski z alejkami oraz ul. [...]. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie doszło też do naruszenia art. 84 K.p.a. Porównanie bowiem zdjęcia lotniczego z 1955 r. (o bardzo dobrej jakości) ze znajdującymi się w aktach wydrukami innych zdjęć (chociażby z 1953 r. w nr [...] z czerwca 2018 r.), dokumentów i map z naniesioną siatką działek ewidencyjnych, a wskazujących na zagospodarowanie przedmiotowego trenu pod ulicę i alejki (chodniki) skweru (z nasadzeniami), jak i z opracowaniem geodezyjnym z [...] listopada 2020 r., uwidacznia teren spornej nieruchomości przed 5 kwietnia 1958 r. Dodatkowa opinia geodezyjna (fotogrametryczna) nie była zatem konieczna, skoro skarżący nie kwestionują ustaleń organu, a jedynie twierdzą, z resztą zgodnie ze stanem faktycznym, że teren całej nieruchomości nie został zabudowany osiedlem [...], jak również, że na działce znajduje się skwer i część ul. [...]. Zgromadzone w aktach dokumenty jednoznacznie dowodzą zatem objęcia spornej nieruchomości zamierzeniami inwestycyjnymi opisanymi wyżej w latach 1948-1955, a zdjęcie lotnicze z 1955 r. potwierdza jedynie powyższe, przedstawiając wybudowane już osiedle [...], ul. [...] i skwer z roślinnością i chodnikami, znajdujące się do dnia dzisiejszego na przedmiotowej nieruchomości. Reasumując uznać należy, że zaskarżonej decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania nie można zarzucić naruszenia prawa, skoro niewadliwym było ustalenie, że skarżący nie wykazali spełnienia wszystkich przesłanek z art. 215 ust. 2 u.g.n., a które to muszą być spełnione łącznie. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły jej stan faktyczny (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.