I SA/Wa 137/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. L., M. L. i E. L. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 187/19 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz R. L., M. L. i E. L. sumę pieniężną po 1000 (jeden tysiąc) złotych na rzecz każdej skarżącej; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz R. L, M. L. i E. L. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

R. L., M. S. i E. L.(dalej jako skarżące) pismem z 16 grudnia 2022 r. wystąpiły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o: 1. wymierzenie Prezydentowi m.st. Warszawy grzywny w wysokości stosownej do bezczynności Prezydenta m.st. Warszawy w wykonaniu wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 187/19 - biorąc pod uwagę kwoty przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku 2021 r. ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 9 lutego 2022 r.; 2. przyznanie od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżących sumy pieniężnej w kwocie po 7 000 zł na rzecz każdego ze skarżących; 3. zasądzenie od Prezydenta m.st. Warszawy zwrotu kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawnie przypisanych; 4. rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym - w związku z niewykonaniem przez organ wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 187/19. Wyrokiem tym Sąd zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], [...] ozn. hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z akt sprawy wynika, że odpis prawomocnego wyroku z 18 grudnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem i aktami administracyjnymi sprawy został doręczony Prezydentowi w dniu 3 czerwca 2020 r. Zatem trzymiesięczny termin do rozpoznania wniosku o odszkodowanie, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 3 września 2020 r. Pomimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, jak również wystosowania przez skarżące wezwania z 22 listopada 2022 r. do niezwłocznego wykonania powołanego wyroku, organ nie wykonał tego wyroku. Dlatego też skarżące wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę - żądając wymierzenia organowi grzywny oraz przyznania od organu na ich rzecz sumy pieniężnej. W uzasadnieniu skargi wskazały, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie postanowieniem z 3 lipca 2017 r., nr KOC/2072/Go/17, zobowiązały Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości. Jednak z obydwu nałożonych zobowiązań Prezydent m.st. Warszawy nie wywiązał się. Oznacza to, iż Prezydent nie zakończył postępowania do dnia 31 października 2017 r., jak również nie rozpoznał wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia mu odpisu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 187/19 wraz z aktami sprawy. Skarżące podniosły również, że od ponad 2 lat Prezydent m.st. Warszawy pozostaje w bezczynności w wykonaniu powołanego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2019 r. Podkreśliły, że wniosek dawnego właściciela, J. L. z 16 lutego 1949 r. o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nigdy nie został rozpatrzony ani przez poprzednika prawnego Prezydenta m.st. Warszawy, ani przez Prezydenta m.st. Warszawy. O rozpatrzenie tego wniosku spadkobiercy J. L. upominali się co najmniej od 2008 r. Przy czym upominanie się o swoje prawa nie miało wyłącznie charakteru żądania od organu, by wydał rozstrzygnięcie. Przedłożono bowiem Prezydentowi m.st. Warszawy mapy z wykazem zmian ewidencyjnych. Starano się ułatwić skompletowanie przez organ materiału dowodowego. Jednak spadkobierczynie J.L. po dziś dzień nie doczekały się rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego. Pomimo złożonego przez skarżące wezwania z 22 listopada 2022 r. do wykonania wyroku z 18 grudnia 2019 r., skarżące na dzień wniesienia skargi nie otrzymały rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. dawnym nr hip. [...], została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Na mocy art. 1 tego dekretu ww. grunt przeszedł na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy Państwowej (Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130), stał się własnością Skarbu Państwa. Wskazał także, że wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 187/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 16 lutego 1949 r. złożonego przez adwokata M.G. - pełnomocnika J.L., o ustanowienie prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Akta wraz z prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2019 r., sygn. I SAB/Wa 187/19 zostały zwrócone do organu przy piśmie z dnia 1 czerwca 2020 r. (3 czerwca 2020 r. - data wpływu do Urzędu), zatem termin wyznaczony ww. wyrokiem upłynął dnia 3 września 2020 r. Zauważył też, że pismem z 18 stycznia 2023 r., zgodnie z art. 10 k.p.a., strony przedmiotowego postępowania zostały poinformowane o przysługującym im prawie do wypowiedzenia się, co do zgromadzonego materiału dowodowego oraz możliwości zgłaszania żądań przed wydaniem decyzji. W ocenie organu, przekroczenie terminów wyznaczanych przez sądy administracyjne było zasadniczo wynikiem konieczności jednoczesnego zadośćuczynienia ustawowemu obowiązkowi należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności rozpoznawanych spraw. Działania te powinny stanowić gwarancję realizacji praw i uprawnień procesowych stron postępowania, jednocześnie uwzględniając interes społeczny i słuszny interes obywateli Organ podkreślił - za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 2892/20 - że: "Związanie terminem nie może być rozumiane w ten sposób, że organ nie dysponując materiałem dowodowym wystarczającym do wydania końcowego rozstrzygnięcia, wydaje jednak decyzję, ponieważ bez względu na wszystko musi się zmieścić w terminie wyznaczonym przez organ wyższego stopnia". Podniósł także, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 630/18, wskazał, że: "Zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a. nie może prowadzić do naruszenia przepisów prawa i w konsekwencji naruszać uprawnień procesowych stron w imię «szybkości» postępowania. Każda sprawa administracyjna musi być rozpoznana wnikliwie, z poszanowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), zgodnie z którą w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli." Pismem z 24 lutego 2023 r. Prezydent m.st. Warszawy poinformował Sąd o zakończeniu postępowania w przedmiotowej sprawie - dołączając odpis decyzji nr 103/SD/2023 z 24 lutego 2023 r., którą rozpoznał merytorycznie wniosek z 16 lutego 1949 r. złożony przez adwokata M. G. jako pełnomocnika J. L., o ustanowienie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w [...] przy [...] hip. [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania oraz w razie bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 187/19, zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], d. [...] ozn. hip. [...] - w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Zaznaczyć przy tym należy, że kwestię terminu załatwienia sprawy po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu reguluje art. 286 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia akt. Bezsporne jest, że akta sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem Sądu wpłynęły do organu w dniu 3 czerwca 2020 r. - zatem trzymiesięczny termin do rozpatrzenia wniosku o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu przedmiotowej nieruchomości, zakreślony przez Sąd w powołanym wyroku, upłynął z dniem 3 września 2020 r. Niesporne jest również to, że - już po wniesieniu rozpoznawanej skargi - Prezydent m.st. Warszawy wykonując powyższe zobowiązanie Sądu rozpoznał przedmiotowy wniosek - wydając w dniu 24 lutego 2023 r. decyzję nr 103/SD/2023 o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. Zatem okres bezczynności Prezydenta m.st. Warszawy w wykonania wyroku z 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 187/19, liczony od dnia 3 września 2020 r. - wynosi ponad 29 miesięcy. W tej sytuacji wniosek o wymierzenie organowi grzywny jest niewątpliwie uzasadniony. Zważyć bowiem należy, iż niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja wszak prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę za niewykonanie wyroku sąd wymierza do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ustalenie wysokości grzywny zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Skład orzekający uznał, że w realiach niniejszej sprawy wystarczająco represyjną, jak też dyscyplinującą funkcję, spełni grzywna w wysokości 3.000 złotych, która to kwota mieści się w wymiarze grzywny określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. i jest adekwatna z punktu widzenia wielkości przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Określając wysokość grzywny Sąd wziął pod uwagę także fakt, iż Prezydent m. st. Warszawy rozpoznał już przedmiotowy wniosek i wydał decyzję merytoryczną kończąc postępowania administracyjne prowadzone w trybie art. 7 dekretu - wykonując tym samym wyrok WSA w Warszawie z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt I SAB/Wa 187/19. Rozpoznając sprawę stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zwłoka w wykonaniu wyroku z 18 grudnia 2019 r. wyniosła ponad 29 miesięcy. Tak długi okres pozostawania w bezczynności w wykonaniu wyroku należy uznać za znaczny. Zgodnie z art. 154 § 7 p.p.s.a. uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Funkcją powyższego przepisu jest niewątpliwie zwalczanie bezczynności i przewlekłości organu w wykonywaniu wyroków sądu. Niezależnie od tej funkcji przepis ten ma kompensować doznaną przez stronę postępowania krzywdę z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Sąd - uznając za słuszne żądanie skarżących przyznania na ich rzecz od Prezydenta m. st. Warszawy sumy pieniężnej, będącej swego rodzaju zadośćuczynieniem za zaniechania organu w toku prowadzonego postępowania -uwzględnił wniosek skarżących w tym zakresie i przyznał im sumę pieniężną w wysokości po 1000 zł na rzecz każdej z nich. Sąd stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy taka wysokości sumy pieniężnej stanowi wystarczające zadośćuczynienie dla skarżących za oczekiwanie na zakończenie sprawy i jej wysokość jest współmierna do okresu zaistniałej zwłoki w wykonaniu wyroku z 18 grudnia 2019 r. Sąd uwzględnił również fakt, że organ w dniu 24 lutego 2023 r. wydał decyzję merytoryczną i zakończył postępowanie w sprawie. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 154 § 1 w zw. z art. 154 § 6 (w pkt 1 sentencji), na podstawie art. 156 § 2 (w pkt 2 sentencji), na podstawie art. 154 § 7 (w pkt 3 sentencji), orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.