I SA/Wa 1083/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty oraz rozłożenie jej na raty oddala skargę

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej też jako organ I instancji/prezydent) odmówił umorzenia kwoty [...] złotych wymaganej od M. G. (dalej także jako skarżący) w oparciu o decyzje: z [...] stycznia 2014 r., nr [...], z [...] stycznia 2015 r., nr [...], z [...] stycznia 2016 r., nr [...] i z [...] lutego 2017r., nr [...] tytułem opłaty za pobyt syna, O. S., w rodzinie zastępczej spokrewnionej (pkt 1); rozłożył należność wymienioną w pkt 1 decyzji na [...] raty (pkt 2), okres spłaty należności ustalił na okres od stycznia 2020 r. do grudnia 2021 r. przy czym pierwsza rata w kwocie [...] zł, a kolejne raty po [...] zł (pkt 3), ustalił płatność do 28 dnia każdego miesiąca na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (pkt 4) oraz stwierdził, że niedokonywanie wpłat, dokonywanie wpłat w niepełnej wysokości lub niezachowanie terminu będą skutkować natychmiastową wymagalnością należności. Po rozpatrzeniu odwołania M. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej też jako organ II instancji/kolegium) decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 193 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821, dalej jako ustawa), za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 ustawy - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Opłatę tą rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej i odpowiadają za nią solidarnie (ust. 1a i 2). Od opłaty, o której mowa w ust. 1, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja ustalająca opłatę stała się ostateczna (ust.7a ustawy). Należności z tytułu nieponoszenia opłaty, o której mowa w ust. 1, podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust.7b ustawy). Stosownie do art. 194 ust. 1 ustawy opłatę z pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo- wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie zaś z art. 194 ust. 2 i 3 ustawy warunki umorzenia należności w całości lub w części określa rada powiatu w drodze uchwały. Na terenie miasta [...] obowiązuje w tym przedmiocie uchwała Rady Miasta [...] nr [...] z [...] stycznia 2012 r. (Dz. Urz. Woj. [...] z 2012 r., poz. [...], dalej jako uchwała), a jej § 4 przewiduje możliwość umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W niniejszej sprawie Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] stycznia 2014 r. nr [...] ustalił od [...] listopada 2013 r. do [...] października 2014 r. od M. G. opłatę w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt w rodzinie zastępczej spokrewnionej jego syna - małoletniego O. S.. Decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] Prezydent ustalił wysokość tej opłaty od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2015 r. na [...] zł miesięcznie. Kolejnymi decyzjami tj. z [...] stycznia 2016 r. nr [...] i z [...] lutego 2017 r. nr [...] opłata ta została ustalona w wysokości [...] złotych miesięcznie na okres do [...] listopada 2017 r. W ocenie kolegium, w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą przewidziane w § 4 uchwały przesłanki uzasadniające umorzenie należności. Z okoliczności sprawy nie wynika, że należności są nieściągalne a postępowanie egzekucyjne będzie bezskuteczne, skoro na skutek zajęcia rachunku bankowego skarżącego oraz rachunku wspólnego skarżącego i jego małżonki wyegzekwowano [...] złotych, zaś skarżący prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje dochody na poziomie około [...] złotych miesięcznie, które mogą podlegać egzekucji. Jednocześnie organ II instancji uznał, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające rozłożenie należności na raty, przy czym zgodnie z § 5 ust. 2 uchwały należność może być rozłożona maksymalnie na [...] raty. W skardze na powyższą decyzję M. G. zarzucił jej naruszenie: 1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa), poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej słuszny interes skarżącego; b. art. 80 kpa, poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów; c. art. 8 kpa, poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania, poprzez bezrefleksyjne zajęcie środków pieniężnych znajdujących się na rachunku pieniężnym skarżącego i jego małżonki; 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 194 ust. 2 i 3 ustawy w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 2 uchwały, poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja materialna skarżącego pozwala mu na dokonanie spłaty całości zadłużenia. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów sądowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Stosownie zaś do ust. 3 cyt. przepisu starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w art. 194 ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. Użycie sformułowania "może umorzyć" wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, starosta "może" uwzględniając uchwałę o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy umorzyć ustalone należności, ale nie jest do tego zobowiązany, nawet w przypadku wystąpienia przewidzianych w uchwale przesłanek. Treść rozstrzygnięcia w tym przedmiocie zależy zatem od oceny organu, który powinien jedynie przed wydaniem decyzji wszechstronnie ustalić stan faktyczny sprawy, rzetelnie przeanalizować i ocenić okoliczności charakteryzujące sytuację strony, jak też powinien wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji tok rozumowania i wyczerpująco odnieść się do stanowiska strony postępowania. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych ma charakter ograniczony, albowiem sąd nie ocenia zasadności i celowości rozstrzygnięcia. Sprowadza się ona do ustalenia, czy na podstawie obowiązujących przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Sam jednak wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organ na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już poza granicami kontroli sądowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 301/11). W wykonaniu delegacji z art. 194 ust. 2 Rada Miasta [...] podjęła [...] stycznia 2012 r. uchwałę nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczania terminów płatności, rozkładania na raty lub odstępowania od ustalania opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. § 3 ust. 2 uchwały przewiduje, że umarzanie w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odraczanie terminu płatności, rozkładanie na raty lub odstępowanie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje w drodze decyzji administracyjnej wydawanej na wniosek dłużnika lub z urzędu. Stosownie do ust. 3 cyt. przepisu wniosek, o którym mowa w ust. 2, dłużnik składa do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], we wniosku dłużnik potwierdza okoliczności faktyczne w nim wskazane poprzez dostarczenie dokumentacji i złożenie oświadczeń (ust. 4). Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 wskazanej uchwały należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej mogą być umarzane w całości lub w części, w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ustalone w toku postępowania wyjaśniającego okoliczności wskazują, że: 1. dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty [...] zł; 2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3. ściągnięcie należności zagraża ważnym interesom dłużnika, w szczególności jego egzystencji. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu organ w niniejszej sprawie nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Stosownie do § 4 ust. 1 uchwały, przesłanką główną umorzenia należności jest ich całkowita nieściągalność. Przesłankami dodatkowymi jest realna obawa braku możliwości zaspokojenia wierzyciela (pkt 1-2) oraz ważny interes dłużnika (pkt 3). W ocenie Sądu przesłanka z pkt 3 adresowana jest co do zasady do osób których sytuacja materialna jest na tyle trudna, że wyklucza możliwość uiszczenia należności nawet w części lub w formie ratalnej bez zagrożenia dla ich egzystencji. Jak wynika z akt sprawy, dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się skuteczne i doprowadziło do wyegzekwowania z rachunków bankowych skarżącego kwoty [...] złotych. W dokumentach dołączonych do skargi skarżący wskazał, że dochód jego prowadzonego wspólnie z małżonką gospodarstwa domowego wynosi około [...] złotych, zaś ponoszone wydatki około [...] złotych przy czym w przedstawionym wyliczeniu zawarte również wydatki stanowiące koszt prowadzenia działalności gospodarczej, które podlegają odliczeniu od przychodu. W takich okolicznościach sprawy Sąd podziela stanowisko organów, że biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego, nie ma podstaw by uznać za uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji bądź postępowanie egzekucyjne okaże się bezskuteczne, jak również do przyjęcia, że ściągnięcie należności zagraża egzystencji dłużnika. Dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne nie okazało się bezskuteczne i doprowadziło do wyegzekwowania ponad połowy należnej kwoty, zaś przedstawiona sytuacja materialna skarżącego pozwala mu na spłatę należności w ratach określonych w zaskarżonej decyzji bez zagrożenia dla jego egzystencji. W świetle powyższego zarzuty skargi nie są zasadne. Organy obu instancji nie naruszyły art. 7, 77 i art. 80 kpa, prawidłowo przeprowadziły postępowanie, oceniły zebrany materiał dowodowy i uzasadniły swoje stanowisko a wydane rozstrzygnięcie nie ma charakteru dowolnego. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z § 3 ust. 4 uchwały to skarżący był zobowiązany potwierdzić okoliczności faktyczne podnoszone we wniosku o umorzenie opłaty poprzez dostarczenie dokumentacji i złożenie oświadczeń, które następnie były przedmiotem oceny organu. Całkowicie nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 8 kpa w zakresie wskazanym przez skarżącego, albowiem czynności organu egzekucyjnego nie są przedmiotem niniejszego postępowania i pozostają bez wpływu na prawidłowość zaskarżonej decyzji. Sąd nie doszukał się także innych naruszeń przepisów prawa procesowego, czy materialnego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono o oddaleniu skargi. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).