I SA/Po 374/26

Dnia 23 kwietnia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędziowie Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2026 roku sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 grudnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 16.12.2025 r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji") po rozpatrzeniu odwołania P. P. (dalej jako "Skarżący") od decyzji Starosty [...] z 04.11.2025 r., [...], odmawiającej Skarżącemu zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii [...], [...] – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcie, jak wynika z jego uzasadnienia i akt sprawy, zapadło w następujących okolicznościach. Wobec Skarżącego wyrokiem Sądu Rejonowego w T. z 26.10.2023 r., II K 307/23 orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych (kat. [...]) na okres 1 roku w związku z kierowaniem pojazdem w stanie nietrzeźwości. Orzeczony środek karny obowiązywał od 22.05.2023 r. do 21.05.2024 r. Na podstawie powyższego wyroku decyzją z 29.11.2023 r., po uprzednim poinformowaniu Skarżącego o obowiązku dostarczenia kursu reedukacyjnego w terminie miesiąca od otrzymania informacji i braku odpowiedzi Skarżącego, Starosta [...] (dalej jako "Starosta" lub "organ I instancji") cofnął Skarżącemu uprawnienia do prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii [...] na okres roku – do 21.05.2024 r. Decyzją z 26.01.2024 r., [...], Starosta orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy kategorii [...] od 26.01.2024 r. do dnia ustania przyczyny zatrzymania, wskazując, że Skarżący nie dostarczył w terminie miesiąca orzeczenia lekarskiego, psychologicznego i kursu reedukacyjnego. Organ przytoczył art. 102 ust. ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 05 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2023 r. poz. 622 z późn. zm., dalej w skrócie "u.k.p."). Wobec przedstawienia 16.06.2025 r. dokumentacji (ukończenia kursu reedukacyjnego, orzeczeń lekarskiego i psychologicznego), decyzją z 02.10.2025 r., [...], Starosta przywrócił Skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. [...]. Skarżący 06.10.2025 r. wniósł o zwrot prawa jazdy kat. [...] i [...]. W odpowiedzi Starosta pismem z 07.10.2025 r. poinformował, że konieczne jest zdanie egzaminu na powyższe kategorie. Pismem z 13.10.2025 r. Skarżący wskazał, że posiada już prawo jazdy kat. [...] i [...], nie ma żadnych podstaw, by miał ponownie zdawać egzaminy na te kategorie. Następnie 22.10.2025 r. Skarżący złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kat. [...] i [...]. Decyzją z 04.11.2025 r., [...], Starosta odmówił Skarżącemu zwrotu zatrzymanych kat. [...] i [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zatrzymanie prawa jazdy przekroczyło rok, zatem zgodnie z art. 102 ust. 2 u.k.p. Skarżący musi poddać się kontrolnemu sprawdzeniu kwalifikacji kat. [...] i [...] i uzyskać pozytywny wynik. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący wniósł o jej uchylenie i wydanie prawa jazdy kat. [...] i [...]. Zarzucił naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 98a ust. 1 pkt 2 i ust. 4, art. 101 ust. 1 pkt 1 i art. 102 ust. 1 pkt 2 lit. c oraz ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 2 i 45 Konstytucji. Zaznaczył, że zastosowano wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kat. [...] na okres 1 roku, zatem nigdy nie miał zakazu prowadzenia pojazdów kategorii [...] i [...]. Nigdy zatem nie powstał obowiązek sprawdzania kwalifikacji Skarżącego w zakresie ww. kategorii. Przytoczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 04.07.2023 r., SK 23/21, oraz wybrane tezy orzeczeń sądów administracyjnych. Decyzją z 16.12.2025 r., wskazaną we wstępie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przytoczyło art. 98a ust. 1 pkt 2 i ust. 4, art. 101 ust. 1 pkt 1, art. 102 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 u.k.p., a następnie szeroko omówiło stan faktyczny sprawy. Kolejno zaznaczyło w szczególności, że przesłanką do skierowania na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji jest upływ okresu przekraczającego rok liczony od dnia zatrzymania prawa jazdy, natomiast nie ma znaczenia podstawa prawna jego zatrzymania. Decyzja z 26.01.2024 r. zatrzymująca prawo jazdy kat. [...], [...], [...] została doręczona Skarżącemu 01.02.2024 r. Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o ukończeniu właściwego kursu reedukacyjnego w terminie, lecz dopiero 16.06.2025 r. Przyczyna zatrzymania ustała zatem dopiero tego dnia, a zatem okres zatrzymania prawa jazdy (nieprzerwany i ciągły) przekroczył rok. Wyroki przytoczone przez Skarżącego odnoszą się do zakresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów ujętego w wyroku karnym, natomiast w niniejszej sprawie odmowa zwrotu prawa jazdy znajduje oparcie w decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy do czasu ustania przyczyny zatrzymania – które nastąpiło po upływie roku. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący, reprezentowany przez adw. T. J., wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą, zasądzenie kosztów oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zarzucił decyzji naruszenie: - prawa materialnego, a w tym w szczególności art. 102 ust 2 u.k.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy Skarżący nie miał zatrzymanego prawa jazdy kat. [...] oraz kat. [...], wobec czego przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania w realiach niniejszej sprawy; - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 6, art. 7, art. 7a, 8, art. 80, w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z przepisami prawa, nieproporcjonalnej, w oderwaniu od zasady prawdy obiektywnej, a także decyzji nieuwzględniającej interesu strony, co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu rozwinął argumentację zarzutów, wskazując w szczególności, że skoro w ramach nadzoru nad kierowcami ustawodawca kreuje dla administracji publicznej kompetencję orzeczniczą to sprzeczne z założeniami o racjonalności ustawodawcy jest przyjmowanie wykładni prawa materialnego, która z założenia wyłącza umocowanie organu do uwzględnienia słusznego interesu strony postępowania administracyjnego. Skutki wykładni art. 102 ust. 2 u.k.p. dokonanej przez organ nie dają się pogodzić z zasadą proporcjonalności, państwa prawa i prawa do sądu. Skarżący nie miał orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów innych kategorii poza [...] Organy są związane wyrokiem sądu karnego także w aspekcie negatywnym, zatem brak podstaw do cofnięcia uprawnień w zakresie kategorii [...] oraz [...] za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przedmiotem kontroli, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 16.12.2025 r., [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z 04.11.2025 r., [...], odmawiającą P. P. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii [...], [...] Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 05 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2025 r. poz. 1226, dalej w skrócie "u.k.p."). Zgodnie z art. 102 ust. 2 tej ustawy zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem następuje po ustaniu przyczyny zatrzymania. Jeżeli od dnia zatrzymania prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem upłynął okres przekraczający rok, warunkiem zwrotu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem jest uzyskanie pozytywnego wyniku kontrolnego sprawdzenia kwalifikacji. Warunek nie dotyczy prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem zatrzymanych w związku z nieprzedłożeniem w wymaganym terminie odpowiedniego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego. Ponadto, powyższy przepis, jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji "w pełni koresponduje z art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b" u.k.p. w myśl którego sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Stosownie do art. 49 ust. 2 u.k.p. w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3, prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem wydaje się po złożeniu, z wynikiem pozytywnym, odpowiedniego do rodzaju uprawnienia egzaminu państwowego sprawdzającego kwalifikacje. Jak stanowi art. 49 ust. 3 u.k.p., przepisów ust. 1 pkt 3 lit. b nie stosuje się do osób, wobec których zapadł wyrok uniewinniający albo postępowanie zostało bezwarunkowo umorzone. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Na kanwie powyższych przepisów, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30.09.2020 r., I OSK 639/20 (wszystkie przytaczane w niniejszym wyroku orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dostępnej pod adresem: publ. CBOSA), art. 49 ust. 1 pkt 3 u.k.p. statuuje dwie sytuacje, w których zachodzi konieczność sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego. Pierwsza ma miejsce gdy osoba ubiega się o przywrócenie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub tramwajem cofniętego na okres przekraczający rok lub cofniętego w związku z utratą kwalifikacji (lit. a). Druga natomiast występuje gdy osoba ubiega się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok (lit. b). Przepis ten odwołuje się zatem do dwóch instytucji uregulowanych w przepisach u.k.p., a mianowicie do przywrócenia uprawnień do kierowania pojazdem oraz do zwrotu prawa jazdy. Nie ulega wątpliwości, iż dysponowanie dokumentem prawa jazdy wiąże się na gruncie przepisów u.k.p. z posiadaniem uprawnień do kierowania pojazdami. Prawo jazdy poświadcza jedynie stosowne uprawnienie kierującego pojazdem. Ma zatem charakter wtórny, a tym samym dokument prawa jazdy może uzyskać tylko ten, kto posiada określone uprawnienie do kierowania pojazdami. W konsekwencji utrata uprawnień do kierowania pojazdami oznacza, że dokument prawa jazdy odnoszący się do owego uprawnienia przestaje pełnić swą funkcję, a to oznacza, iż nie może być wydany osobie, która uprawnień do kierowania pojazdami nie posiada, bowiem została ich pozbawiona. Treść art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b nie dostarcza wątpliwości, iż zwrot zatrzymanego prawa jazdy winien być poprzedzony sprawdzeniem kwalifikacji w formie egzaminu państwowego w sytuacji pozbawienia prawa jazdy przez okres przekraczający rok. Chodzi o okres faktycznego a nie orzeczonego pozbawienia prawa jazdy. Posłużenie się pojęciem "którego była pozbawiona" powoduje, iż regulacja ta znajduje zastosowanie nie tylko w sytuacji zatrzymania prawa jazdy w warunkach art. 102 u.k.p., a więc przy jednoczesnym zachowaniu uprawnień do kierowania pojazdami (art. 102 ust. 2 zdanie drugie u.k.p.), ale także wtedy gdy pozbawienie prawa jazdy jest konsekwencją cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdem, w warunkach innych niż określone w art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. a u.k.p., a więc gdy orzeczenie o cofnięciu uprawnień nie wskazuje okresu, na jaki orzeczono cofnięcie, a jednocześnie okres pozbawienia prawa jazdy przekracza rok. Powyższy sposób wykładni owej regulacji prowadzi do konstatacji, iż wyniki wykładni gramatycznej korespondują z wykładnią funkcjonalną. Odwołanie się do celu owej regulacji, którym pozostaje konieczności zapewnienia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, prowadzi do wniosku, iż ustawodawca jednolicie traktuje tych kierowców, którym cofnięto uprawnienie do kierowania pojazdem lub którym zatrzymano prawo jazdy, a okres pozbawienia prawa jazdy przekracza rok. W każdym z tych przypadków, zarówno przywrócenie uprawnień, jak i zwrot zatrzymanego prawa jazdy wymaga sprawdzenia kwalifikacji w formie egzaminu państwowego odpowiedniego do rodzaju uprawnienia (art. 49 ust. 2 u.k.p.). Taki sposób wykładni powyższej regulacji jest uzasadniony koniecznością weryfikacji kwalifikacji tych kierowców, którzy na skutek zaistnienia zróżnicowanych przyczyn zostali wyeliminowaniu z ruchu drogowego, a okres długotrwałej niemożności kierowania pojazdami (okres przekraczający rok) powoduje wątpliwości co do zachowania kwalifikacji do kierowania pojazdami. Podobnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 21.07.2020 r., I OSK 3308/19 czy z 21.06.2018 r., I OSK 158/18. Podzielić należy również stanowisko wyrażone przez WSA we Wrocławiu w wyroku z 08.02.2024 r., III SA/Wr 40/23, że oczywiste jest, że tak długi okres przerwy w prowadzeniu pojazdu mechanicznego uzasadnia potrzebę sprawdzenia kwalifikacji kierowcy. Zarazem użyte przez ustawodawcę w przywołanym przepisie (art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p.) sformułowanie "podlega" oznacza, że decyzje organów podejmowane na jego podstawie nie zostały pozostawione uznaniu organu orzekającego, lecz mają charakter rozstrzygnięcia obligatoryjnego, związanego. W niniejszej sprawie Starosta decyzją z 26.01.2024 r. orzekł o zatrzymaniu Skarżącemu prawa jazdy kat. [...] – od dnia 26.01.2024 r. do dnia ustania przyczyny zatrzymania, z przytoczeniem art. 102 u.k.p. W decyzji tej wskazano, że Skarżący nie dostarczył w terminie miesiąca orzeczenie lekarskiego, psychologicznego i kursu reedukacyjnego. Decyzja ta nie została zaskarżona. Dopiero po niemal półtora roku – tj. 16.06.2025 r. – do Starosty wpłynęła stosowna dokumentacja. Decyzją z 02.10.2025 r. Starosta orzekł o przywróceniu Skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami kat. [...] (na podstawie art. 103 ust. 3 u.k.p.). Z powyższego zestawienia dat, jak słusznie wskazał organ, wynika, że okres pozbawienia prawa jazdy przekroczył rok, tj. okres, o którym mowa w art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b i art. 102 ust. 2 u.k.p. Zaznaczyć przy tym trzeba, co równie słusznie podkreślał organ, że Skarżący nie przedłożył w terminie zaświadczenia o ukończeniu właściwego kursu reedukacyjnego (a nie tylko odpowiedniego orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego). Wbrew tezie pełnomocnika Skarżącego – miał on orzeczone zatrzymanie prawa jazdy kat. [...] – prawomocną decyzją Starosty z 26.01.2024 r., stąd nie mógł znaleźć uzasadnienia zarzut naruszenia art. 102 ust. 2 u.k.p. Sąd nie stwierdził również naruszenia zarzucanych przepisów postępowania, ani – mając na względzie art. 134 p.p.s.a. – innych, niż zarzucane w skardze przepisów, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.