I SA/Op 376/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu ( obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W dniu 26 września 2016 r. J. M. (dalej jako skarżący), w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jest współwłaścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (1/8 udziału) oraz lokalu mieszkalnego (1/2 udziału w lokalu, w którym zamieszkuje obecnie jego była żona wraz z córką), oraz że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Jednocześnie wskazał, iż płaci alimenty. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowieniem dnia 8 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił sprzeciw od postanowienia referendarza z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Z kolei postanowieniem z dnia 31 maja 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na w/w postanowienie o odrzuceniu sprzeciwu. W związku z powyższym postanowienie referendarza, na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., uzyskało skutki prawomocnego orzeczenia sądu. W uzasadnieniu prawomocnego uzasadnienia referendarz zwrócił uwagę, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wybiórczo przedstawił swoją sytuację finansową i stan majątkowy, pomijając fakty istotne dla rzeczywistej oceny istotnych okoliczności sprawy. W związku z czym pismem z 29 września 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów leczenia, ogrzewania domu, zapłaty podatków, zakupu wody, gazu i energii elektrycznej, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz z odpowiednimi dowodami, pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan (w przypadku kredytów i pożyczek pouczono, że należy przedłożyć kopie odpowiednich umów łącznie z harmonogramem spłaty i dowodami spłaty rat kredytu), szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających mu pokrycie ponoszonych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż jest on osobą posiadającą status bezrobotnego, szczegółowej informacji na temat działań podejmowanych przez niego w celu aktywizacji zawodowej zgodnie z posiadanym wykształceniem lub wyuczonym w przeszłości zawodem wraz z dowodami uwiarygodniającymi te informacje, kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2015 r. (PIT) oraz kserokopii wyciągów i odpisów z jego kont i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, że "od wielu lat nie uzyskuje żadnych dochodów", zaś jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 700 zł. Jednocześnie uznał, iż dalsze wyjaśnienia odnośnie swojej sytuacji materialnej są zbędne. W tej sytuacji referendarz uznał, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem z 29 września 2016 r. W tym kontekście w uzasadnieniu postanowienia wskazano na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Przywołano również postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212), w którym NSA wskazał, że "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". W dniu 3 października 2017 r. skarżący ponownie sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jest współwłaścicielem domu mieszkalnego o powierzchni [...] m² (1/8 udziału), lokalu mieszkalnego (1/2 udziału w lokalu) i nieruchomości rolnej o powierzchni [...] arów (1/8 działki gruntu), ponosi koszty związane ze świadczeniem alimentacyjnym w wysokości 700 zł i bieżącym utrzymaniem również w wysokości 700 zł, nie uzyskując przy tym jakichkolwiek dochodów. W dniu 23 października 2017 r. ponownie odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, sytuacja skarżącego pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy została już merytorycznie przez rozpoznana, a sprawa prawomocnie rozstrzygnięta, zaś skarżący nie wykazał, że stan faktyczny dotyczący jego sytuacji uległ zmianie wobec stanu istniejącego w chwili rozpoznania poprzedniego wniosku. Powyższe postanowienie referendarza zostało utrzymane w mocy postanowieniem WSA w Opolu z dnia 12 stycznia 2018 r. Wnioskiem sporządzonym w dniu 28 marca 2018 r. na urzędowym formularzu PPF skarżący ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku skarżący swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową opisał jako zbieżną z wykazaną w poprzednim wniosku. Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podobnie jak w poprzednim postanowieniu należy wskazać, iż w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 14 kwietnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania zasadnicze znaczenie ma fakt, że po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem sytuacja skarżącego pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy została już merytorycznie przez referendarza rozpoznana, a sprawa prawomocnie rozstrzygnięta. Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365). Złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje zatem Sądu do dokonania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. W takim przypadku rolą Sądu jest zbadanie, czy skarżący powołał nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, LEX Omega nr 1492988). Na mocy bowiem art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511). Przy czym należy podkreślić, że nowe zmienione okoliczności winny mieć odzwierciedlenie w rzeczywistości, tj. nie wystarczy ich wskazanie, ale muszą być jeszcze uwiarygodnione odpowiednimi dowodami. Ponawiając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby doszło do zmiany okoliczności w powyższym rozumieniu. Nie przedstawił bowiem żadnych nowych, popartych jakimikolwiek wiarygodnymi dowodami, okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z treści wniosku wynika bowiem, iż skarżący opisał swoją sytuację jako podobną do opisanej w poprzednim wniosku. Nadto należy wskazać, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 listopada 2016 r. stwierdzono, iż zasadniczą przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy było przedstawienie przez skarżącego w sposób wybiórczy, niepełny i niespójny swojej sytuacji finansowej oraz niezastosowanie się do żądania jej wyjaśnienia i udokumentowania. Nie można było bowiem przyjąć za wiarygodne oświadczenie skarżącego, iż ponosząc wskazane koszty utrzymania i opłacając alimenty w wysokości 700 zł nie posiada jednocześnie żadnego źródła dochodów. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.