I SA/Op 209/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędzia WSA (del.) Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2026 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2026 r., nr 010070/684/9504266/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2025 r., nr 010070/684/9504266/2024.

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. D. (zwaną dalej skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS, Prezes lub organ odwoławczy) z dnia 20 stycznia 2026 r., nr 010070/684/9504266/2024, którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ pierwszej instancji) z dnia 20 stycznia 2025 r., nr 010070/684/9504266/2024, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z dnia 1 października 2024 r. wystąpiła o świadczenie aktywni rodzice w pracy na dziecko A. D. Decyzją z dnia 20 stycznia 2025 r. ZUS odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ ustalił na podstawie danych zawartych w systemie informacji oświatowej, że dziecko uczęszcza do przedszkola. Jako podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 7 pkt 2, art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz. U. poz. 858), dalej zwanej ustawą. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że jest osobą pracującą, tak jak i drugi rodzic dziecka. Natomiast synem opiekuje się babcia. Przyznała, że syn został zapisany do przedszkola, jednak do niego nie uczęszczał od 1 września 2024 r. do 20 stycznia 2025 r., na dowód czego przedłożyła zaświadczenie Dyrektora Publicznego Przedszkola nr [...] im. [...] w K. Wskazała również, że od 21 stycznia 2025 r. syn został wyrejestrowany z przedszkola. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prezes ZUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 - na dzień orzekania przez organ odwoławczy), dalej w skrócie K.p.a., decyzją z dnia 20 stycznia 2026 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 20 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i wskazał na treść art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 2a-d, art. 10 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy podniósł również, że z danych zawartych w Systemie Informacji Oświatowej wynika, że dziecko w dniu 1 września 2024 r. zostało zarejestrowane jako uczeń w Publicznym Przedszkolu Nr [...] im. [...] w K. z Oddziałami miejscowymi w K.1 i L. Do wykreślenia dziecka z rejestru doszło od 20 stycznia 2025 r., kiedy dziecko A. D. ukończył 35 miesiąc. Tym samym przekroczył wiek uprawniający do świadczeń z programu "aktywny rodzic". Zdaniem organu wpisanie danych dziecka do ww. rejestru nawet w przypadku nieuczęszczania do placówki lub uczęszczania w niepełnym wymiarze godzin wyklucza możliwość otrzymania świadczenia aktywni w pracy. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenia: - art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sam wpis dziecka do Systemu Informacji Oświatowej jako uczęszczającego do przedszkola wyklucza prawo do świadczenia, bez względu na faktyczne niekorzystanie z opieki przedszkolnej, - art. 7 i art. 77 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i niedostateczne rozważenie materiału dowodowego, w szczególności poprzez pominięcie okoliczności faktycznego nieuczęszczania dziecka i zaświadczenia przedszkola o nieuczęszczaniu dziecka do placówki. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że istotna jest wykładnia art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, a w szczególności interpretacja pojęcia dziecka "nieobjętego opieką" w przedszkolu. Zdaniem skarżącej przyjęta przez organ formalistyczna wykładnia tego przepisu, budzi poważne wątpliwości w świetle celu ustawy wyrażonego w art. 2 ust. 2, zgodnie z którym celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem aktywizacją zawodową. Świadczenie "aktywni rodzice w pracy" zostało bowiem pomyślane jako wsparcie finansowe dla rodziców, którzy organizują opiekę nad dzieckiem w sposób nieformalny, tj. poza instytucjami takimi jak żłobek, klub dziecięcy czy przedszkole. Istotą tego świadczenia jest zatem brak faktycznego korzystania z instytucjonalnej opieki, a nie wyłącznie formalny status rejestracyjny dziecka. Skarżąca dowodziła, że użyty w art. 9 ust. 1 ustawy zwrot "nieobjęte opieką" powinien być interpretowany w sposób celowościowy, tj. jako faktyczne niekorzystanie z opieki instytucjonalnej. Również wykładnia językowa tego przepisu przemawia za takim rozumieniem, gdyż "objęcie opieką" wskazuje na realną relację opiekuńczą, a nie jedynie na wpis administracyjny. W stanie faktycznym dotyczącym skarżącej dziecko zostało zapisane do przedszkola, jednak nigdy nie rozpoczęło uczęszczania z powodu braku odpieluchowania, co potwierdza zaświadczenie z placówki załączone do odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko organu w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i skarżącej, która nie sprzeciwiła się temu żądaniu, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z dnia 20 stycznia 2026 r., którą utrzymano w mocy decyzję ZUS z dnia 20 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy w niniejszej sprawie stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic", nadal zwanej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń wspierających rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka oraz zasady przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art. 1). Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo: 1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3, albo 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, albo 3) osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2024 r. poz. 177, 742 i 743). W myśl art. 27 ust. 1 pkt 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń "aktywny rodzic" oraz ich wypłata następują na wniosek odpowiednio matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, osoby pełniącej funkcję rodziny zastępczej albo osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka - w przypadku świadczenia "aktywni rodzice w pracy". Organ ustalając prawo do świadczeń "aktywny rodzic", uwzględnia informacje i dokumenty, o których mowa w art. 28-30, oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 44 (art. 31 ustawy). Stosownie zaś do art. 44 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" lub świadczenia "aktywnie w domu", jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z systemu informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji o: 1) których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1-3 i art. 30 ust. 1 pkt 1 i 2, jeżeli są dostępne w tych rejestrach; 2) podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu w związku z aktywnością zawodową w rozumieniu art. 7 pkt 2; 3) podleganiu oraz podstawie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego oraz o zasiłkach, świadczeniach i wynagrodzeniach, o których mowa w art. 7 pkt 2 lit. b; 4) podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników; 5) legitymowaniu się przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44) oraz okresie, na jaki orzeczenie zostało wydane; 6) objęciu dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna - w przypadku świadczenia "aktywni rodzice w pracy"; 7) dziecku umieszczonym w pieczy zastępczej, obejmujących następujące dane: a) imię i nazwisko, b) datę urodzenia, c) obywatelstwo, d) numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość, e) informację o pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, ze wskazaniem sądu wydającego postanowienie, daty wydania postanowienia oraz sygnatury sprawy, f) formę rodzinnej pieczy zastępczej, w której zostało umieszczone dziecko, województwo, powiat i adres odpowiednio zamieszkania rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, powiat, który zawarł umowę z rodziną zastępczą zawodową, lub powiat organizujący rodzinny dom dziecka oraz imię i nazwisko osoby tworzącej rodzinę zastępczą lub osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, g) daty pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 8) rodzinie zastępczej lub osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, obejmujących następujące dane: a) imię i nazwisko, b) numer PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numer i serię dokumentu potwierdzającego tożsamość, c) adres miejsca zamieszkania, ze wskazaniem powiatu i województwa. Wedle art. 44 ust. 2 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia "aktywnie w żłobku", jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji: 1) określonych w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, jeżeli są dostępne w tych rejestrach; 2) określonych w art. 29 ust. 1 pkt 3; 3) o prawie do świadczeń opieki zdrowotnej; 4) o legitymowaniu się przez dziecko orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, oraz okresie, na jaki orzeczenie zostało wydane; 5) o pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej nad dzieckiem, sądzie wydającym postanowienie, dacie wydania postanowienia oraz sygnaturze sprawy; 6) o ustanowieniu opiekuna prawnego dziecka, sądzie ustanawiającym opiekuna prawnego, dacie wydania postanowienia oraz sygnaturze sprawy; 7) o formie rodzinnej pieczy zastępczej, w której zostało umieszczone dziecko, województwie, powiecie i adresie odpowiednio zamieszkania rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, powiecie, który zawarł umowę z rodziną zastępczą zawodową, lub powiecie organizującym rodzinny dom dziecka oraz imieniu, nazwisku i numerze PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numerze i serii dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby tworzącej rodzinę zastępczą lub osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka; 8) o formie i typie instytucjonalnej pieczy zastępczej, w której zostało umieszczone dziecko, województwie, powiecie, adresie, nazwie, numerze NIP i numerze REGON odpowiednio placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego oraz imieniu, nazwisku i numerze PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numerze i serii dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby kierującej odpowiednio tą placówką lub tym ośrodkiem, a w przypadkach, o których mowa w art. 97 ust. 1a, 1b i 2a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - również adresie, ze wskazaniem powiatu i województwa, numerze NIP i numerze REGON odpowiednio jednostki zapewniającej wspólną obsługę placówek opiekuńczo-wychowawczych, podmiotu, któremu zlecono realizację obsługi placówek opiekuńczo-wychowawczych, lub podmiotu, któremu powiat zlecił prowadzenie placówek opiekuńczo-wychowawczych, oraz imieniu, nazwisku i numerze PESEL, a w przypadku gdy nie nadano numeru PESEL - numerze i serii dokumentu potwierdzającego tożsamość dyrektora odpowiednio tej jednostki lub tego podmiotu; 9) o datach pobytu dziecka w pieczy zastępczej; 10) o zaprzestaniu pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub o rozwiązaniu umowy o pełnienie funkcji rodziny zastępczej, w tym o dacie i okresie wypowiedzenia umowy; 11) o rozwiązaniu umowy o prowadzenie rodzinnego domu dziecka, w tym o dacie i okresie wypowiedzenia umowy; 12) o likwidacji lub o cofnięciu zezwolenia na prowadzenie placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego; 13) o wysokości opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna w rozumieniu art. 15 ust. 5. Natomiast w przypadku awarii systemów teleinformatycznych służących do wymiany, drogą elektroniczną, informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 2 pkt 1 i 4-11, Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje te informacje w drodze pisemnej wymiany informacji. Podmioty prowadzące rejestry publiczne przekazują te informacje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 44 ust. 3 ustawy). Z kolei w przypadku braku możliwości samodzielnego pozyskania lub weryfikacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, z przyczyn nieleżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów potwierdzających te informacje (art. 44 ust. 4 ustawy). W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że oboje rodziców dziecka pracują, a z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy wystąpiła matka dziecka. Natomiast skarżąca zakwestionowała ustalenie organu, wnikające z Systemu Informacji Oświatowej, że dziecko zostało objęte opieką w przedszkolu i w tym zakresie przedłożyła zaświadczenie Dyrektora Publicznego Przedszkola nr [...] im. [...] w K., stwierdzające, iż dziecko od 1 września 2024 r. do 20 stycznia 2025 r. nie uczęszczało do przedszkola. W związku z powyższym wskazać przyjdzie, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego organ niewątpliwe jest uprawniony do weryfikowania danych podawanych przez wnioskodawców w rejestrze i nie jest organem nadzorującym działalność przedszkoli. Powyższe nie daje jednak podstaw do bezrefleksyjnego opierania się na danych zawartych w rejestrze, bowiem jak wynika wprost z art. 9 ust. 1 ustawy świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje aktywnym zawodowo na dziecko nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna. Chodzi zatem o to czy dziecko jest objęte opieką przedszkola, nie zaś czy zostało wykazane w stosownym rejestrze. Jakkolwiek dane odzwierciedlone w rejestrze, co do zasady mogą być podstawą ustaleń organu w zakresie uczęszczania dziecka do przedszkola, jednak w sytuacji, w której strona wskazuje na rozbieżność danych zawartych w rejestrze ze stanem faktycznym, w szczególności okazuje stosowne dokumenty, w tym wypadku zaświadczenie przedszkola, że dziecko od momentu zapisana do niego nie uczęszczało rolą organu prowadzącego postępowanie jest podjęcie stosownych działań zmierzających do weryfikacji czy dziecko uczęszcza do przedszkola. Mimo bowiem, że w istocie ustawodawca nałożył na ZUS obowiązek samodzielnego uzyskiwania lub weryfikowania wymienionych w tym przepisie informacji w rejestrach publicznych, to z brzmienia art. 44 ustawy w żaden sposób nie można wyprowadzić wniosku co do ograniczenia czynności weryfikacyjnych wyłącznie do tych rejestrów. Z art. 31 ustawy wynika bowiem, że ustalając prawo do świadczeń "aktywny rodzic", uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 28-30, oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 44. Katalog informacji, które winny zostać uwzględnione przez organ w postępowaniu o ustaleniu prawa do świadczeń wykracza zatem poza informacje pozyskane z rejestrów, a w stosunku do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" został dodatkowo rozszerzony o inne dokumenty, w tym oświadczenia, niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia (art. 28 ust. 3 pkt 9 ustawy). Co więcej, w art. 46 ustawy uregulowany jest obowiązek osoby ubiegającej się o świadczenie lub otrzymującej świadczenie, do powiadamiania ZUS o zmianie informacji przekazanych we wniosku lub w dołączonych do niego załącznikach (ust. 1), a także udzielania, na żądanie ZUS, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do tego świadczenia (ust. 2). Poza tym podkreślenia wymaga, że za dane w rejestrze odpowiada bowiem podmiot prowadzący placówkę przy czym nadzór nad rejestrem sprawuje właściwy organ administracji. Zatem w razie okazania przez wnioskodawcę dokumentów budzących wątpliwości co do prawdziwości danych w rejestrze organ winien uzyskać stosowne informacje od podmiotu prowadzącego przedszkole lub od organu prowadzącego rejestr (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Kr 210/26, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Sz 713/25, dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do powyższego Sąd uznał w rozpoznawanej sprawie, że obowiązkiem organu, zgodnie z dyspozycją art. 9 ust. 1 ustawy, było wyjaśnienie wątpliwości co do prawidłowości danych ujawnionych w rejestrze i zweryfikowanie rozbieżności pomiędzy ujawnionym wpisem o objęciu dziecka skarżącej opieką przedszkola a przedłożonym przez wnioskodawczynię zaświadczeniem przedszkola o nieuczęszczaniu syna do placówki. W ocenie Sądu czyniąc ustalenia w tym zakresie organy, nie mogły poprzestać jedynie na wpisie do rejestru. Z materiału dokumentacyjnego niniejszej sprawy wynika natomiast, że organ odwoławczy w ogóle nie zweryfikował twierdzeń skarżącej i nie ustalił w drodze dostępnych środków dowodowych tego, czy wpisy w rejestrze są zgodne ze stanem faktycznym, pomimo że skarżąca przedłożyła dokument istotny co do okoliczności mających wpływ na prawo do wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji brak było w kontrolowanej sprawie dostatecznych podstaw do przyjęcia przez organ - wyłącznie na podstawie danych z rejestru - że dziecko uczęszczało do placówki. Wobec wykazanych wyżej uchybień organów podkreślenia wymaga, że z art. 54 ust. 1 ustawy wynika, że w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, co zobowiązuje organ do stosowania kodeksowych uregulowań w zakresie m.in. prowadzenia postępowania dowodowego i towarzyszących mu zasad postępowania administracyjnego. Zasadnicze znaczenie dla każdego postępowania administracyjnego ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, co obejmuje przestrzeganie przepisów postępowania regulujących tryb dochodzenia organu do prawdy materialnej. Tylko w takim bowiem przypadku możliwe jest prawidłowe zastosowanie prawa materialnego i ustalenie zakresu praw oraz obowiązków strony takiego postępowania. Przepisy K.p.a. nakładają na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych, których celem jest wyczerpujące wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a następnie dokonanie ich prawidłowej oceny prawnej. W myśl art. 7 K.p.a. organ orzekający stoi na straży praworządności i przeprowadza dowody z urzędu lub na wniosek strony. Wywodzona z tego przepisu zasada oficjalności postępowania oznacza, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu do ustalenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan sprawy odpowiadający rzeczywistości. Inicjatywa dowodowa strony, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z zasady tej wynika, że ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w sprawie. Zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej realizuje szereg przepisów szczegółowych, a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym, o których mowa poniżej. Kluczowe znaczenie ma, nałożony art. 77 § 1 K.p.a., obowiązek zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego. Realizacja tego obowiązku ma miejsce na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega on na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Kierując się przy tym zasadą swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., organ ma obowiązek wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku. Jeżeli organ nie wyjaśnia określonej okoliczności, to jego działania należy traktować w takim przypadku jako dowolne. Nie wypełnia obowiązku dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego sytuacja, w której organ twierdzi, że jakaś okoliczność została udowodniona a materiał dowodowy, utrwalony w aktach sprawy, wskazuje na rozbieżności w tym zakresie. Taki stan rzeczy wskazuje bez wątpienia na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego, skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym nieścisłości. Omawiana zasada zobowiązuje bowiem organ do oparcia się na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz niewłaściwe uzasadnienie decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. Przy czym przywołane wyżej zasady znajdują odpowiednie zastosowane na każdym etapie postępowania instancyjnego. Trafne są poglądy orzecznictwa, że do uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 K.p.a., została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. W kompetencjach organu odwoławczego mieści się uprawnienie do reformatoryjnego korygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie została dostatecznie wyjaśniona okoliczność, czy syn skarżącej był objęty opieką przedszkola. Jakkolwiek dane rejestru, na które powołuje się organ, mają istotne znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego, to jednak, w ocenie Sądu, nie mogą zastąpić rzetelnie przeprowadzonego postępowania. Dane te mogą być bowiem nieaktualne, bądź błędne. W takim wypadku, gdy istnieje wątpliwość co do prawidłowości danych ujawnionych w rejestrze, co niewątpliwie ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, obowiązkiem organu jest wątpliwości te wyjaśnić. Skarżąca nie ma bowiem wpływu na to kiedy, przez jakie organy i w jakich terminach dane w rejestrze są aktualizowane. Dlatego, zdaniem Sądu, zastosowanie regulacji materialnoprawnej z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy w niniejszej sprawie było co najmniej przedwczesne. Nie zostało bowiem poprzedzone wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym i prawidłową jego oceną, a twierdzenia organów nie znajdują oparcia w należycie zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, czy syn skarżącej faktycznie uczęszczał do przedszkola. Natomiast nieustalenie tej okoliczności w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu uznać trzeba za istotny brak w materiale dowodowym sprawy, który nie pozwala na tym etapie postępowania na zaakceptowanie argumentacji przedstawionej w decyzjach organów obu instancji. Bez uzupełnienia postępowania dowodowego nieuprawnionym było przyjęcie przez organy, że wnioskowane świadczenie skarżącej nie przysługuje. Natomiast żadne obowiązujące przepisy nie dają podstaw do obciążania wnioskodawczyni obowiązkiem aktualizacji danych w rejestrze i obciążania jej negatywnymi skutkami ich niezgodności ze stanem faktycznym. Z uwagi na charakter ujawnionych naruszeń wskazać jeszcze przyjdzie na obowiązek organu odwoławczego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia na nowo sprawy i wydania decyzji wraz z uzasadnieniem swojego stanowiska. Zgodnie bowiem z ustanowioną w art. 15 K.p.a. zasadą dwuinstancyjności każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Niewątpliwie organ odwoławczy naruszył, wynikającą z art. 15 K.p.a., zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, na skutek braku ponownego merytorycznego rozpoznania przez sprawy w jej całokształcie i dokonania wybiórczej oceny w zakresie zaistnienia przesłanki z art. 9 ust. 1 pkt 1ustawy. Prezes nie rozważył bowiem wszystkich okoliczności istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia, które zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy. Dokonana ocena w istocie sprowadzała się do nieuprawnionej kontroli decyzji organu pierwszej instancji oraz przedstawienia ogólnej oceny, i to w wybranym przez organ odwoławczy zakresie. Zaskarżona decyzja wydana została zatem również z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Natomiast konsekwencją stwierdzonych przez Sąd nieprawidłowości jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Organy niewątpliwie bowiem naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) oraz przepisy prawa materialnego (art. 9 ust. 1 pkt 1ustawy) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.