I SA/Gl 795/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, , , po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 października 2017 r. w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to zapadło w następującym stanie faktycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na oznaczone w sentencji niniejszego postanowienia postanowienie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Następnie w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący złożył ów wniosek na urzędowym formularzu w treści którego wskazał, na brak jakichkolwiek dochodów, egzekucje komornicze i bardzo ciężka sytuację materialną. Pismem z dnia 5 września 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie dokumentów źródłowych. Ustosunkowując się do tego wezwania skarżący poinformował, że nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów. Oświadczył, że nie prowadzi działalności gospodarczej w ramach firmy A, a w 2016 r. nie osiągnął żadnego przychodu. Ponadto oznajmił, że nie używa rachunku firmowego i nie korzysta z żadnych kredytów oraz nie posiada raportów kasowych ww. firmy, ponieważ działalność nie jest prowadzona. Odnośnie posiadanych zaległości skarżący oświadczył, że jest dłużnikiem względem osoby fizycznej na kwotę około 1,5 miliona złotych. Podniósł nadto, że w zakreślonym przez referendarza sądowego terminie nie sposób uzyskać wymaganego zaświadczenia o zameldowaniu. Referendarz sądowy odmawiając przyznania prawa pomocy podał, że prawo to w zakresie częściowym obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zaznaczył, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego zawierającego wytyczne co do katalogu dokumentów źródłowych. Skarżący nie nadesłał, żadnego z dokumentów wymienionych w wezwaniu, które jak zaznaczył rozpatrujący wniosek zmierzało do ustalenia źródła finansowania wydatków koniecznych dla codziennej egzystencji skarżącego. Referendarz sądowy uznał, że bierność procesowa skarżącego nie pozwalała na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnosząc sprzeciw od ww. postanowienia wnioskodawca ograniczył się do wniosku o jego uchylenie i przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wskazał jedynie, że nie było podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy, ponieważ "Spółka jest w likwidacji i nie ma żadnych wolnych środków finansowych". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "ppsa") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 ppsa). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ppsa). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 ppsa słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). W omawianej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, przyjmując, że skarżący nie wykazał, iż w jego przypadku spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mimo wezwania referendarza sądowego, wydanego na podstawie art. 255 ppsa, skarżący nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów. Referendarz sądowy słusznie przyjął, że brak żądanych dokumentów, uniemożliwił mu pełną ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Skoro w omawianej sprawie dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych, to wezwanie było niezbędne. Skarżący nie wykonał jednak wezwania, tj. nie zostały złożone dokumenty, które mogłyby potwierdzić oświadczenia zawarte we wniosku i od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. W efekcie niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, uniemożliwiając weryfikację zawartych w nim twierdzeń poprzez ich konfrontację z niezbędną dokumentacją źródłową, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę najogólniej rozumianej sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych. Należy przyjąć, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że nieprzedłożenie wymaganych dokumentów, uniemożliwiło usunięcie wątpliwości w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W takiej sytuacji referendarz sądowy nie miał możliwości prowadzenia dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie zaś z art. 243 ppsa sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga zatem za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 260 ppsa orzeczono jak w sentencji.