I OZ 783/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 355/14 odmawiające Genowefie Maciąg przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi G. M. i M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zaopiniowania pozytywnie wstępnego projektu podziału nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

W dniu 27 marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęły skargi G. M. i M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy pozytywnego zaopiniowania wstępnego projektu podziału nieruchomości. G. M. w skardze oraz w złożonym w dniu 23 kwietnia 2014r. formularzu PPF sformułowała wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. W złożonym w terminie sprzeciwie G. M. zmodyfikowała wniosek precyzując, że domaga się zwolnienia od wpisu sądowego od skargi (w kwocie 100 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 355/14, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a.") odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że G. M. nie wykazała, iż poza jej możliwościami finansowymi leży poniesienie choćby częściowych kosztów sądowych. Zdaniem Sądu dysponowanie dwoma nieruchomościami: domem i mieszkaniem oznacza, że skarżąca uzyskuje dochody w takiej wysokości, jaka pozwala na ich utrzymanie mimo, że dla zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych skarżąca potrzebuje tylko jednej z nich. Ponadto skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury w kwocie – jak wynika ze złożonego formularza PPF – 2.244,78 zł netto. Zatem dochód z tytułu emerytury ponad dwudziestokrotnie przekracza wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynoszącego 100 zł. Sąd wskazał przy tym, że skarżąca nie podała, by miała jakiekolwiek osoby na swoim utrzymaniu, co oznacza, że uzyskiwany przez nią dochód w całości przeznaczany jest na zaspokajanie własnych potrzeb. Sąd dokonał analizy wskazanych przez skarżącą jej średnich miesięcznych wydatków i stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie wpisu sądowego mogło ją narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Na powyższe postanowienie G. M. wniosła zażalenie stwierdzając, że Sąd błędnie ocenił jej stan majątkowy. Podała, że posiadana przez nią jedna nieruchomość (a nie dwie) jest domem, w którym znajduje się jej mieszkanie. Wskazała, że w dniu 14 sierpnia 2014 r. – tytułem wpisu od skargi – dokonała wpłaty na konto Sądu w kwocie 20 zł, wnosząc jednocześnie o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego ponad kwotę 20 zł. Podniosła także, iż jest zmuszona dokonywać oszczędności w wydatkach, celem wynajęcia adwokata z wyboru. Zdaniem skarżącej uiszczenie kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi stanowiłoby uszczerbek w kosztach jej miesięcznego utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Uwzględnienie wniosku stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania G. M. prawa pomocy. Okoliczności takie nie zostały także wykazane w złożonym zażaleniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącej nie można pominąć, że skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 2.244,78 zł netto miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie szczegółowo przeanalizował miesięczne wydatki skarżącej. Wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu ocenę co do możliwości wygospodarowania – bez uszczerbku koniecznego utrzymania – kwoty 100 zł na uiszczenie opłaty od skargi należy podzielić. Oceny tej w żaden sposób nie może zmienić zawarte w zażaleniu sprostowanie co do stanu majątkowego i podana okoliczność, że mieszkanie znajduje się w domu położonym na nieruchomości skarżącej. Również twierdzenie, że skarżąca musi oszczędzać na zatrudnienie adwokata z wyboru nie mogło stanowić przesłanki do zwolnienia skarżącej z należnego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.