I OZ 326/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 355/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w kwocie ponad 20 zł w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zaopiniowania pozytywnie wstępnego projektu podziału nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie.

W dniu 27 marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęły skargi G. M. i M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy zaopiniowania pozytywnie wstępnego projektu podziału nieruchomości. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zwolnienia G. M. od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt I OZ 783/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie G.M. na wyżej wskazane postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odrzucił skargę G. M. na postanowienie SKO w R.z dnia [...] grudnia 2013 r. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2015 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. M. w przedmiotowej sprawie. W następstwie wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis ww. orzeczenia wraz z uzasadnieniem w kwocie 100 zł G.M. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie tej opłaty. Postanowieniem z dnia 25 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni zwolnienia od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca precyzując wniosek wskazała, że wnosi o zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w wysokości ponad 20 zł i jednocześnie dokonała wpłaty tej kwoty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 26 października 2015 r. odmówił G. M. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności Sąd zauważył, że rozpoznaje wniosek G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie doprecyzowanym w sprzeciwie, a więc obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w części ponad kwotę 20 zł. Pierwotnie rozpatrywany przez referendarza wniosek zwolnienie od kosztów sądowych obejmował swym zakresem zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w całości, zgodnie z żądaniem skarżącej zawartym w formularzu PPF. W złożonym przez G. M.urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) zaznaczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 2 244 zł netto, który to dochód w całości przeznacza na wydatki związane z utrzymaniem siebie i domu. Jest właścicielką nieruchomości (domu) o powierzchni 100 m² oraz mieszkania o powierzchni 50 m², a także nieruchomości rolnej o powierzchni 1,63 ha Podała, że nie posiada żadnych kosztowności, akcji, udziałów i obligacji, jak też wartościowych ruchomości jak np. samochodu. Jest osobą samotną. Jej dochód jest wydatkowany w całości na: opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, kanalizację, wywóz śmieci, telefon, opał, lekarstwa i leczenia, podatki i opłaty, wyżywienie, odzież, środki higieny osobistej, bieżące remonty mieszkania i opłaty sądowe. W uprzednio złożonym na potrzeby rozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy dodatkowym oświadczeniu dotyczącym sytuacji majątkowej G.M.podała, że jej średnie miesięczne wydatki wynoszą: 350 zł (gaz, energia elektryczna, kanalizacja i woda), 100 zł (opał), 120 zł (telefon), 60 zł (środki higieny osobistej), 800 zł (wyżywienie), 64 zł (podatki i opłaty), 100 zł (odzież), 250 zł (lekarstwa i leczenie), 400 zł (remont mieszkania). W ocenie Sądu, G. M.nie wykazała, że poza jej możliwościami finansowymi leży poniesienie, choćby częściowych, kosztów sądowych. Wnioskodawczyni ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Jest właścicielką 3 nieruchomości – domu, mieszkania oraz nieruchomości rolnej. Oznacza to, że ma nie tylko do dyspozycji majątek nieruchomy, który służy zaspokajaniu jej podstawowych potrzeb mieszkaniowych, ale dysponuje dodatkowym mieniem nieruchomym, które przy odpowiednim zagospodarowaniu może stać się źródłem przychodu. Dysponowanie dwoma nieruchomościami: domem i mieszkaniem oznacza, że skarżąca uzyskuje dochody w takiej wysokości, jaka pozwala na ich utrzymanie mimo, że dla zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych skarżąca potrzebuje tylko jednej z nich. Skarżąca nie wykazuje jakoby uzyskiwała dochód z wynajmu mieszkania. Ponadto skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, którego wysokość ponad dwudziestokrotnie przekracza wysokość opłaty kancelaryjnej w niniejszej sprawie (wynoszącej 100 zł). Skarżąca przy tym nie wskazuje, jakoby miała jakiekolwiek osoby na swoim utrzymaniu, tak więc uzyskiwany przez nią dochód w całości przeznaczany jest na zaspokajanie własnych potrzeb. Córka wnioskodawczyni bowiem prowadzi, według oświadczeń złożonych przez skarżące, odrębne gospodarstwo domowe. Sąd podkreślił, że istotne jest także, iż przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Przy dochodzie uzyskiwanym przez skarżąca i po uwzględnieniu jej sytuacji majątkowej i osobistej skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę potrzebną do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w całości. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, jakoby uiszczenie opłaty kancelaryjnej w całości mogłoby ją narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Nie wykazała tym samym, że w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca odstąpienie od zasady odpłatności postępowania sądowego wobec możliwości partycypowania w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym m. in. zwolnienie od opłat sądowych w części) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest zaś instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie G.M. nie przedstawiała okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, iż uiszczenie opłaty kancelaryjnej w pełnej wysokości mogłoby ją narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Okoliczności takie nie zostały również wykazane w zażaleniu. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku G. M. z punktu widzenia spełnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ma to, że otrzymuje ona stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2 244 zł netto. Ponadto ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a zatem nie ma żadnych innych osób na utrzymaniu, co uzasadnia twierdzenie, iż nawet przy uwzględnieniu przedstawionych wydatków, istnieje realna możliwość "wygospodarowania" kwoty na pokrycie opłaty kancelaryjnej w całości. Powyższej oceny nie zmienia zawarte w zażaleniu sprostowanie co do posiadanych nieruchomości, w którym wnioskodawczyni wskazuje, iż jest właścicielką jednej nieruchomości budynkowej tj. domu położonego na nieruchomości rolnej, w której znajduje się mieszkanie przez nią zajmowane, a nie, jak wskazał Sąd pierwszej instancji, dwóch odrębnych nieruchomości, tj. domu i mieszkania. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.