I OZ 613/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 259/22 o odmowie wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jolanty Dargas i Magdaleny Durzyńskiej w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 grudnia 2021 r. nr DAP-WOSR-7280-138/2021/AM w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 259/22, po rozpatrzeniu złożonego podczas rozprawy w dniu 5 sierpnia 2022 r. wniosku [...] reprezentowanej przez r.pr. [...] odmówił wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jolanty Dargas i Magdaleny Durzyńskiej od orzekania w sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca [...] reprezentowana przez r.pr. [...] zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 22 § 1 w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziów na skutek pominięcia okoliczności, które wskazano jako okoliczności wskazujące brak bezstronności sędziów, - art. 22 § 1 w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że rażąco sprzeczne z prawem i faktami orzeczenia nie jest podstawą wskazującą brak bezstronności sędziego, a więc podstawą do wyłączenia sędziego, - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez lekceważenie procedur przez sąd poprzez nie odniesienie się przez sąd do zarzutów skarżącego i rozpatrywanie wniosków o wyłączenie sędziów na podstawie ogólnych twierdzeń - formuł, nie na podstawie faktów i odnoszących się do sprawy przepisów prawa, a także poprzez rozpoznanie sprawy przez sędziów zainteresowanych w sprawie, a to: - sędziego Dariusza Pirogowicza. Wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i wyłączenie sędziów, których dotyczył wniosek, oraz zbadanie podstaw wyłączenia w stosunku do pozostałych sędziów, względnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie wniosku do ponownego rozpoznania. Wniesiono również o zwrot kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Wskazane wyżej przepisy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18, wskazując, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie złożony przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej wniosek o wyłączenie sędziów oraz zażalenie w tym przedmiocie zdają się być chaotyczne, nie skupiające wypowiedzi na instytucji prawnej, której dotyczą (wniosek o wyłączenie sędziego). Wnioskodawca domaga się wyłączenia sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jolanty Dargas i Magdaleny Durzyńskiej od orzekania w sprawie wskazując, że wskazani sędziowie "zdjęli ochronę prawną Jego mocodawcy pojęciem ‘postanowienie incydentalne’ oraz ‘akt jurysdykcji’, więc pojęciami nie mającymi normatywnej treści". Dla przykładu wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 162 p.p.s.a. (Postępowania wpadkowe) rozstrzygnięcia zawarte w postanowieniach niekończących postępowania w sprawie, wydanych na posiedzeniach jawnych, wpisuje się do protokołu bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli nie przysługuje na nie zażalenie. Są to tzw. postanowienia wpadkowe, inaczej incydentalne. Nadal tak samo chroniące stronę w postepowaniu sądowo-administracyjnym. Z kolei jurysdykcja sądu to pojęcie definiowane w nauce prawa jako ogólna kompetencja sądów do rozpoznawania i rozstrzygania określonych spraw. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyraźnie wskazuje w jakich sprawach orzeka sąd administracyjny, w zakresie orzekania znajduje się również niniejsza spawa, tj. potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostające poza obecnymi granicami RP. Trudno zatem pojąć skąd pochodzi założenie pełnomocnika skarżącej o zdjęciu ochrony prawnej z jego mocodawczyni oraz co właściwie przez to rozumie. Wskazać jednocześnie należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., II OZ 1359/14; postanowienie SN z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, Nr 24, poz. 502; postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, LEX nr 7068). Za niezrozumiały należy uznać zarzut naruszenia art. 19 w zw. z art. 22 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Sprawa toczy się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie i tam też orzeczono o odmowie wyłączenia sędziów. Sąd odniósł się całkowicie do wniosku złożonego do protokołu rozprawy w dniu 5 sierpnia 2022 r. nie pomijając okoliczności, które podano jako wskazujące na brak bezstronności sędziów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w tej sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw, których przedmiot zbliżony jest do niniejszej sprawy, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet o tożsamym czy zbliżonym przedmiocie - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10). Ponadto wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Dlatego za całkowicie nieskuteczny należy uznać zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W sprawie niniejszej prawa tego nie naruszono, zaś strona w żaden sposób nie wykazała, że tak się stało. Z akt sprawy, jak również z oświadczeń złożonych w dniu 9 sierpnia 2022 r. przez sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jolantę Dargas i Magdalenę Durzyńską, nie wynika by zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a. Wnioskodawca nie przedstawił również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziów. Jak już wyżej wykazano nie jest naruszeniem zasad praworządności ani ‘zdjęciem ochrony prawnej’ użycie przez sąd określenia ‘postanowienie wpadkowe’ tudzież ‘akt jurysdykcji’. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziów było zgodne z prawem, tym samym zażalenie należy uznać za bezzasadne i jako takie podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.