I OZ 574/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 25 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 155/24 o odmowie wyłączenia sędziego WSA Barbary Romanczuk od orzekania w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 155/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu wniosku J. B., odmówił wyłączenia sędziego WSA Barbary Romanczuk od orzekania w sprawie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 26 marca 2024 r. skarżący zwrócił się o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziego WSA Barbary Romanczuk, wskazując że istnieją uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego, wynikające z faktu, że brała ona udział w wydaniu wyroków zapadłych w następujących sprawach ze skarg skarżącego: sygn. akt II SA/Bk 834/21 (sprawa o odebranie zwierząt), a także sygn. akt II SA/Bk 526/22, II SA/Bk 674/22 oraz II SA/Bk 55/23 (sprawy o obciążenie skarżącego kosztami utrzymania odebranych zwierząt). Skarżący podał, że sędzia jest związana treścią wyroków zapadłych w ww. sprawach, a zatem nie może wydać wyroku innego aniżeli zapadłe uprzednio, a oparte na wykładni prawa korzystnej dla organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmawiając wyłączenia sędziego stwierdził, że jakkolwiek sędzia WSA Barbara Romanczuk brała udział m.in. w wydaniu wyroku z dnia 6 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bk 55/23, mocą którego oddalono skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Sokółki z dnia 15 września 2022 r. o obciążeniu skarżącego kosztami utrzymania, opieki i konieczności leczenia zwierząt gospodarskich tymczasowo mu odebranych za okres od dnia 9 grudnia 2021 r. do dnia 27 lipca 2022 r., to w sprawie niniejszej nie zachodzi ww. podstawa do wyłączenia sędziego od orzekania, bowiem przedmiotem kontroli jest postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w sprawie obciążenia skarżącego kosztami utrzymania, opieki i konieczności leczenia zwierząt gospodarskich tymczasowo odebranych za okres od dnia 9 grudnia 2021 r. do dnia 27 lipca 2022 r. Zaskarżone postanowienie nie jest zatem postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty, wydanym w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, lecz postanowieniem, mocą którego odmówiono w ogóle wszczęcia tego postępowania nadzwyczajnego. Sąd w tym zakresie podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w wyrokach z dnia 9 grudnia 2020 r. sygn. akt I GSK 1000/20, oraz z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 1188/16, że gdyby ustawodawcy w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. chodziło o wyłączenie sędziego w sprawach skarg na wszelkie decyzje lub postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym (w tym prowadzonym w wyniku złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji), to zbędne byłoby określenie "rozstrzygające sprawę co do istoty". Tak więc biorąc pod rozwagę zasadę racjonalnego ustawodawcy, który w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. wyraźnie zawęził zakres spraw, w których następuje wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy, ograniczając je tylko do takich, które dotyczą kontroli decyzji lub postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, należy dojść do wniosku, że wyłączenie to nie obejmuje rozpoznawania skargi na postanowienie wydane na podstawie art. 61a § 1 i 2 K.p.a. - co oznacza, że w ogóle nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego nadzwyczajnego. Abstrahując od powyższego, w ocenie Sądu nie zachodzą okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego. Nie jest bowiem dopuszczalne żądanie wyłączenia sędziego z tego tylko powodu, że wnioskodawca kwestionuje zasadność i prawidłowość rozstrzygnięć podejmowanych z udziałem sędziego objętego wnioskiem, zaś tego typu właśnie argumentacja wynika z wniosku skarżącego z dnia 26 marca 2024 r. Okoliczności wskazane we wniosku mają walor subiektywny, wynikający z faktu, że skarżący nie jest zadowolony z uprzednio zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć. Nie znajdują one jednak obiektywnego potwierdzenia w sprawie. Skarżący nie wskazał również, aby między nim a ww. sędzią, istniał jakikolwiek szczególny stosunek osobisty mogący poddawać w wątpliwość jej bezstronność przy orzekaniu w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, zarzucając: 1) obrazę prawa materialnego w postaci art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. przez błędną jego wykładnię i niezgodną z art. 45 ust. 2 Konstytucji RP, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 19/02 zapadłego w analogicznym stanie faktycznym gdy przy prawidłowej wykładni należy uznać, że sędzia powinien być wyłączony z urzędu w wyrokowaniu w sprawach, których przedmiotem są skargi są decyzje następcze, tym bardziej iż wyrok wydany w sprawie II SA/Bk 834/21 (sprawa o odebranie zwierząt skarżącemu) jest nieprawomocny, a wszelkie postępowania nadzwyczajne dotyczące kosztów zastępczego utrzymania zwierząt i unieważnienia decyzji o odebraniu zwierząt w zakresie nieobjętym wyrokiem w sprawie II SA/Bk 834/21 zostały zawieszone do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego - skargi kasacyjnej w sprawie II SA/Bk 834/21; 2) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 19 P.p.s.a. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, a polegająca na niezasadnym uznaniu, iż nie istnieją okoliczności rodzące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędzi Barbary Romanczuk, a wynikłe z faktu, iż zarzut znęcania się nad zwierzętami podniesiony w wyroku wydanym w sprawie II SA/Bk 834/21 nie potwierdził się w sprawach karnych, gdyż doszło do uniewinnienia oskarżonego skarżącego od zarzutu znęcania się nad zwierzętami trzymanymi na pastwisku oraz umorzenia postępowania w sprawie znęcania się nad zwierzętami, a wezwany do naprawienia szkody Skarb Państwa – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił milcząco naprawienia szkody bez procesu cywilnego, podzielając stanowisko przyszłej pozwanej Gminy Sokółka, że zwierzęta nadal należy trzymać z dala od właściciela, aż do czasu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o odebraniu zwierząt; jednocześnie Skarb Państwa - WSA w Białymstoku oraz sędzia Barbara Romanczuk osobiście przyznała w incydentalnych postępowaniach o zwolnienie od kosztów sądowych, że odebranie zwierząt, doprowadziło do utraty płynności finansowej gospodarstwa rolnego skarżącego; 3) naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 22 § 2 P.p.s.a. mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, przez niezasadne uznanie, że złożenie przez sędziego blankietowego oświadczenia i subiektywnego oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia sędziego, chroni go przed wyłączeniem, co spowodowało, iż oświadczenie sędziego nie było analizowane pod kątem jego wiarygodności, a ponadto mylnie jest w dalszym ciągu uznawane w orzecznictwie, że wyłączenie sędziego ma świadczyć, że rzeczywiście sędzia byłby stronniczy, gdy prawidłowo oznacza to jedynie, że brak jest argumentów do przekonania postronnego obserwatora, iż sędzia Barbara Romanczuk i Skarb Państwa - WSA w Białymstoku uznają swój błąd (w ślad za wyrokami sądów karnych), że doszło do pomówienia skarżącego o znęcanie się nad zwierzętami, gdy raczej będą szukać formalizmów, aby nie dopuścić do zwrotu niezasadnie odebranych zwierząt; Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego Barbary Romanczuk w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (art. 18 § 1 pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (art. 18 § 1 pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 1 pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (art. 18 § 1 pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (art. 18 § 1 pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznawanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (art. 18 § 1 pkt 6); dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (art. 18 § 1 pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (art. 18 § 1 pkt 7). Również sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (§ 3). Niezależnie od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, o czym stanowi art. 19 P.p.s.a. Powyższy przepis reguluje przypadek wyłączenia sędziego ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności" nałożył na sąd obowiązek zbadania, czy taka okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 P.p.s.a., a w szczególności te o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6a K.p.a., pomimo że w oświadczeniu z dnia 4 kwietnia 2024 r. sędzia Barbara Romanczuk oświadczyła, że w sprawie zachodzi powód wyłączenia z mocy ustawy, wymieniony w tym przepisie. Zauważyć trzeba, że okoliczność orzekania sędziego w innej sprawie ze skargi skarżącego byłaby przesłanką wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 P.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 P.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędzia te brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie). Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanego do wyłączenia sędziego zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w powołanych przepisach. W tym zakresie należy przede wszystkim podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 15 stycznia 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 29 listopada 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Sokółki z dnia 15 września 2022 r. o obciążeniu J. B. kosztami utrzymania, opieki i koniecznego leczenia zwierząt, wydane na podstawie art. 61a § 1 i 2 K.p.a. Okoliczność zatem, że w wyroku wydanym na skutek skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 7 września 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Sokółki z dnia 12 sierpnia 2021 r. w przedmiocie czasowego odebrania zwierząt brała udział sędzia WSA Barbara Romanczuk, nie wyłączało jej z mocy samej ustawy w sprawie ze skargi na postanowienie, które mimo że zostało w postępowaniu nadzwyczajnym, nie rozstrzygało sprawy co do istoty. Ponadto, podane przez wnoszącego zażalenie okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Podkreślić należy, że wskazane przez skarżącego okoliczności wynikają z niezadowolenia strony z prowadzenia przez ww. sędziego czynności w innych sprawach. Subiektywny pogląd strony co do trafności podejmowanych czynności procesowych przez danego sędziego, jak zasadnie podkreślił Sąd I instancji, nie może natomiast stanowić przesłanki wyłączenia od rozpoznania sprawy. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że sędzia WSA Barbara Romanczuk, której dotyczył wniosek o wyłączenie, w postępowaniu przed Sądem I instancji złożyła wymagane oświadczenie, że w sprawie nie zachodzi okoliczność z art. 19 P.p.s.a. We wniosku o wyłączenie sędziego brak jest natomiast wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez sędziego w tej sprawie oświadczenia. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przy tym pogląd wyrażony w orzecznictwie, że skoro sędzia, którego przedmiotowy wniosek dotyczy złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 19 P.p.s.a., dające podstawę do jego wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt I OZ 441/08 oraz z dnia 12 maja 2010 r. sygn. akt I OZ 332/10). Powszechnie przyjmuje się też stanowisko wyrażone w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. sygn. akt I CZ 121/71 (OSNC z 1972 r. Nr 3, poz. 55), że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego". Prawdziwość złożonego w niniejszej sprawienie oświadczenia sędziego z dnia 4 kwietnia 2024 r. o braku przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie na podstawie art. 19 P.p.s.a. nie budzi wątpliwości. Odnosząc się natomiast do powołanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. akt SK 19/02 wyjaśnić trzeba, że nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ dotyczył on zgodności art. 48 § 1 pkt 5 w zw. z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny nie wyraził poglądu, że orzekanie przez tego samego sędziego w innej sprawie z udziałem tej samej strony stanowi podstawę do jego wyłączenia na podstawie art. 48 § 1 pkt 5 K.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest natomiast pogląd, zgodnie z którym sędzia nie podlega wyłączeniu z mocy ustawy na podstawie ww. przepisu z tej tylko przyczyny, że orzekał poprzednio w innej sprawie między tymi samymi stronami (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt I CSK 688/12, z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I CNP 7/17 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt II USK 565/21). W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawidłowo uznał, że wniosek o wyłączenie nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.