I OZ 256/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 marca 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 155/24 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 15 stycznia 2024 r. nr 408.205/G-AH/I/2023 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie

Pismem z 16 lutego 2024 r. (data stempla pocztowego) J.B. (dalej skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z [...] stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji [...] (k. 2-4 akt sądowych). Zarządzeniem z 22 marca 2024 r. II SA/Bk 155/24 (dalej zarządzenie z 22 marca 2024 r.) Przewodniczący Wydziału II w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 [zm. 1705], dalej ppsa), wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535, dalej rozporządzenie) - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis zarządzenia doręczono skarżącemu 29 marca 2024 r. (k. 10, 11-12v, 18-18v akt sądowych). Zażalenie na zarządzenie z 22 marca 2024 r. złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie. Skarżący podniósł, że zaskarżone zarządzenie jest przedwczesne, ponieważ skarga nie została jeszcze wniesiona. W piśmie procesowym, zatytułowanym "Skarga wstępna", zawarto wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu do wniesienia skargi właściwej lub wydania opinii o braku podstaw do jej wniesienia i dopiero po wniesieniu skargi właściwej przez adwokata z urzędu powstaje obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu został złożony przed upływem terminu do wniesienia skargi oraz przed złożeniem pisma zatytułowanego "Skarga wstępna", następnie w tym projekcie skargi ponowiono wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu (k. 20 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 199 ppsa konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10. 2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 948-949, nb 1; wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481). Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismem tym jest, m.in., skarga (art. 230 § 2 ppsa). Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa). Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. W niniejszej sprawie Przewodniczący wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wywiedzionej skargi w kwocie 100 zł, podając za podstawę prawną § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten przewiduje wpis stały, bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności, w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym (100 zł). Przewodniczący prawidłowo ustalił wartość wpisu w niniejszej sprawie. Zaskarżone zarządzenie było w pełni uprawnione. Znajduje ono wprost oparcie w obowiązujących przepisach prawa, dlatego nie sposób stwierdzić, by było ono niezgodne ze stanem faktycznym lub prawnym. Prawo skarżącego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z [...] stycznia 2024 r. nr [...], który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. W niniejszej sprawie - wbrew zarzutom zażalenia - Przewodniczący Wydziału w dacie wydania zaskarżonego zarządzenia dysponował aktami sprawy, które zostały nadesłane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku ze skargą J.B. W tej sytuacji nie można zarzucić Przewodniczącemu przedwczesnego wydania zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje instytucji "projektu skargi" lub "skargi wstępnej", poprzedzającej wniesienie "skargi właściwej". Wniesienie skargi do sądu administracyjnego obwarowane jest terminem, o którym stanowi art. 53 § 1 ppsa. O ile w skardze strona może zawszeć wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego z urzędu, o tyle postępowanie zainicjowane tym wnioskiem nie ma wpływu na przedłużenie terminu do wniesienia skargi ani w żaden sposób nie zmienia charakteru pisma, które w swojej istocie stanowi skargę. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje możliwość przyznania stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania prawa pomocy (art. 243 § 1 ppsa), lecz wniosek ten nie zawiesza terminu do wniesienia skargi. Gdyby uznać, że pismo skarżącego z 16 lutego 2024 r. nie stanowi skargi, to ewentualna skarga wniesiona po 19 lutego 2024 r., a więc po 30 dniach od doręczenia w dniu 19 stycznia 2024 r. skarżącemu odpisu postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z [...] stycznia 2024 r. nr [...], podlegałaby odrzuceniu, jako spóźniona. Pismo z 16 lutego 2024 r., zatytułowane "Skarga wstępna" bez wątpienia stanowi skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, spełniając wszystkie - poza fiskalnym - wymagania formalne właściwe dla skargi. Zawiera bowiem oznaczenie sądu, do którego została skierowana za pośrednictwem organu administracji, imię i nazwisko, miejsca zamieszkania oraz PESEL strony, oznaczenie rodzaju pisma - "skarga", oznaczenie skarżonego aktu administracji - postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z [...] stycznia 2024 r. nr [...], osnowę wniosku - o uchylenie zaskarżonego postanowienia, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego - zarzuty (oznaczone jako "propozycje zarzutów skargi"), podpis strony (art. 57 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 46 § 1 pkt 1-4 w zw. z art. 54 § 1 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. a, b i d ppsa). Pismo to zostało również wniesione do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie do wniesienia skargi (art. 53 § 1 ppsa). Pismo z 16 lutego 2024 r., będące skargą do wojewódzkiego sądu administracyjnego, podlegało obowiązkowi jego opłacenia, tak jak ma to miejsce w przypadku każdej skargi podlegającej opłacie. Przewodniczący Wydziału prawidłowo wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł, zgodnie z art. 220 § 1 i 3 ppsa w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. Wezwanie - wbrew zarzutom podniesionym w zażaleniu - nie było przedwczesne, a wysokość wpisu jest wręcz symboliczna. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ppsa, oddalił zażalenie.