I OZ 45/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1720/23 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 20 lipca 2023 r. nr DSZ-V.4321.1.389.2023.KP w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego i zobowiązania do jego zwrotu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1720/23 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Ministra Rodziny i polityki Społecznej z dnia 20 lipca2023 r. w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzicielskiego i zobowiązania do jego zwrot – z uwagi na brak uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca dochodząc jego zmiany i wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji albo uchylenia i przekazania wniosku sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W zażaleniu skarżąca szeroko opisała przesłanki wstrzymania wykonania oraz przedstawiła i potwierdziła dokumentacją koszty życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 powołanego przepisu, jednak wyłącznie wtedy, gdy zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podkreślić przy tym należy, że postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dotyczy wyjątku od zasady wykonalności ostatecznych decyzji administracyjnych. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi wskazać na konkretne zagrożenia płynące z wykonania decyzji. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji. Użyte przez ustawodawcę w art. 61 § 3 p.p.s.a. nieostre pojęcia "znaczna szkoda" lub "trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, który powinien zaprezentować wnioskodawca. Z treści przepisu wynika bowiem, że podstawową przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest istniejące realne niebezpieczeństwo zaistnienia takiej szkody (majątkowej, a także niemajątkowej), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Celem omawianej instytucji jest zatem ochrona strony przed wystąpieniem nieodwracalnych skutków lub znacznej szkody przed zbadaniem przez sąd administracyjny legalności zaskarżonego aktu lub czynności. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wyjaśnić należy, że wniosek w zażaleniu został uzasadniony i uprawdopodobniony i Sąd uznał, że argumenty i okoliczności przytoczone przez skarżącą dają podstawy do uznania, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wskazane w art. 61 § 3 p.p.s.a. Za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji przemawia przede wszystkim wysokość zobowiązania nałożonego na skarżącą w stosunku do sytuacji faktycznej i materialnej rodziny skarżącej. Jak wynika z oświadczenia skarżącej zawartego w zażaleniu – skarżąca nie pracuje, utrzymuje się z najmu (1000 zł), alimentów na jedno dziecko (600 zł), świadczenia 500+ w kwocie 1000 zł, oraz do stycznia 2024 r. z zasiłku w kwocie 1080 zł, jej partner zaś pracuje poza granicą kraju i osiąga dochód miesięczny w wysokości ok 8000-9000 zł. W zażaleniu wykazano wydatki, które mocno przewyższają kwoty posiadane miesięcznie przez skarżącą i przedstawiono rachunki za koszty życia, które wg oświadczenia w znacznej części pokrywa partner skarżącej. Wprawdzie przedmiot sprawy, dotyczący wstrzymania wykonania zaskarżonej w sprawie decyzji, stanowi świadczenie pieniężne, które z natury rzeczy jest odwracalne, co oznacza - w wyniku ewentualnego uwzględnienia skargi - zwrot należności z odsetkami, jednak Sąd Naczelny wziął pod uwagę skutki ewentualnego postępowania egzekucyjnego dla egzystencji skarżącej i jej rodziny, co oznacza, że w tej akurat sytuacji Sąd uznał, że należy zastosować ochronę tymczasową przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a. Podkreślić jednocześnie należy, że rozstrzygając wniosek o wstrzymanie, sąd nie bada legalności zaskarżonego aktu, bowiem prowadziłoby to do tzw. przedsądu. Bada jedynie, czy wykonanie zaskarżonego aktu może prowadzić w okolicznościach danej sprawy, wskazanych przede wszystkim przez skarżącą we wniosku (tu: w zażaleniu), do zagrożenia w postaci znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Należy zatem mieć na uwadze chwilowy charakter tego orzeczenia, bowiem to Sąd I instancji w wyroku orzeknie o prawidłowości i legalności zaskarżonej do Sądu decyzji, czyli o konieczności bądź nie zwrotu świadczenia. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 61 § 3 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.