I OZ 337/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1094/13 o oddaleniu wniosku o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Stefana Kłosowskiego w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 16 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, II SA/Sz 1094/13, oddalił wniosek R. S. o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Stefana Kłosowskiego w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że w rozpoznawanej sprawie nie istnieją powody obligatoryjnego wyłączenia wskazanego sędziego w trybie art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."), jak również brak jest okoliczności uzasadniającej zastosowanie art. 19 p.p.s.a. Z oświadczenia z 9 lutego 2016 r. złożonego przez sędziego NSA Stefana Kłosowskiego wynika, że między wymienionym sędzią, a skarżącym nie zachodzi stosunek prawny lub osobisty, który mógłby mieć wpływ na orzekanie w sprawie. Wyjaśnienia te nie budzą żadnych wątpliwości w świetle materiału znajdującego się w sprawie, a skarżący w żaden sposób nie podważył tego oświadczenia jak i nie wskazał żadnych okoliczności, które stanowiłyby przesłankę wyłączenia sędziego. Podkreślenia wymaga, że wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być realna i wynikać z uzasadnionych obiektywnych powodów. Natomiast przytaczane w uzasadnieniu wniosku przez skarżącego okoliczności są jedynie subiektywnymi odczuciami i ocenami działań podejmowanych przez objętego wnioskiem sędziego. Niewątpliwie powołany we wniosku fakt podejmowania przez sędziego NSA Stefana Kłosowskiego w innych sprawach czynności niesatysfakcjonujących skarżącego, nie stanowi powodu, który obiektywnie spowodowałby utratę zaufania co do bezstronności sędziego. Również przekonanie strony o nieprawidłowym prowadzeniu w tych sprawach przez ww. sędziego postępowania nie mieści się w ani hipotezie normy prawnej zawartej w art. 18 ani w art. 19 powołanej ustawy, zaś zwalczaniu tego rodzaju uchybień służą środki odwoławcze bądź inne szczególne środki prawne (np. sprostowanie protokołu rozprawy). Wskazano, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że nie można upatrywać wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego tylko z tej przyczyny, że ten sam sędzia brał udział w rozpoznawaniu innej sprawy z udziałem wnioskodawcy, z której przebiegu ten ostatni nie był zadowolony (por. postanowienie NSA z 11 maja 2012 r., I OZ 234/12, opubl. w Lex nr 1166076). Podnosi się również, że ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego czy materialnego należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Natomiast sąd rozpoznający wniosek o wyłączenie sędziego nie bada zasadności i prawidłowości czynności podjętych w sprawie przez sąd orzekający (por. postanowienie SN z 28 sierpnia 1996 r., I PO 8/96, OSNAP 1997, nr 4, poz. 59). W związku z powyższym zgłoszone przez skarżącego zastrzeżenia co do sposobu prowadzenia przez sędziego NSA Stefana Kłosowskiego wcześniejszych spraw, w tym zarzutów wadliwości sporządzonych w tych sprawach protokołów czy też nieuwzględnienia wniosku strony o nieprzyznawaniu wynagrodzenia adwokatowi wyznaczonemu z urzędu, nie mogą stanowić o konieczności wyłączenia sędziego. Skoro zatem skarżący nie wykazał przesłanek z art. 18 i 19 p.p.s.a, a przesłanki te nie wynikają z akt sprawy, zatem brak było podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S., domagając się jego uchylenia w całości. W uzasadnieniu podniósł, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego, albowiem jest on negatywnie nastawiony do skarżącego, co może uniemożliwić obiektywne rozpoznanie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I p.p.s.a. Wyłączenie sędziego może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.), bądź też na wniosek strony lub żądanie sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia sędziego zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie sędziego) sąd wyłącza sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a., poprzedza złożenie wyjaśnień przez tego sędziego, którego wniosek dotyczy. Podkreślić należy, że o wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, a także zbieżność nazwisk sędziego i pracowników organu administracji, do czego w istocie sprowadzają się argumenty zawarte we wniosku o wyłączenie sędziów. Zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem skarżącego, sposobu orzekania sędziów w innej sprawie mogą być podnoszone w ramach przysługujących środków zaskarżenia, nie stanowią natomiast przesłanki do wyłączenia sędziego. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanych sędziów, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jego sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego Stefana Kłosowskiego. Podkreślić należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Z oświadczenia (k. 165 akt sąd.) złożonego przez sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie wynika, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby uzasadniać jego wyłączenie na podstawie art. 18 i 19 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący zarówno we wniosku, jak i w zażaleniu nie wskazał Sądowi I instancji przyczyn wyłączenia określonych w art. 18 p.p.s.a. (a które Sąd jest obowiązany wziąć pod uwagę również z urzędu), a także nie wykazał okoliczności tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Sam fakt orzekania przez sędziego w innej sprawie skarżącego i podjęcie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia nie świadczy o braku bezstronności tego sędziego. Sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jeżeli zatem zdaniem skarżącego Sąd I instancji wadliwie prowadził postępowanie w sprawie II SA/Sz 1094/13 i wydał wyrok sprzeczny z prawem, to ma on do dyspozycji środek odwoławczy, jakim jest skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Natomiast, brak bezstronności sędziego może wynikać z istnienia osobistych związków tego sędziego ze stronami sporu sądowego (w tym wypadku ze skarżącym), które wpływają na jego obiektywizm w sprawie. Niezadowolenie skarżącego, wynikające z faktu, że w sprawie orzeka sędzia, który wcześniej wydał wyrok niezgodny z oczekiwaniami skarżącego i w jego przekonaniu niezgodny z prawem – nie jest wykazaniem istnienia przyczyny wyłączenia opisanej w art. 19 p.p.s.a. Przyczyny wyłączenia muszą mieć charakter obiektywny i znajdować potwierdzenie w podnoszonych przez stronę okolicznościach faktycznych. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego sprowadzał się przede wszystkim do wykazania niezadowolenia z wydanych w jego sprawach rozstrzygnięć oraz podnoszenia zarzutów wadliwego prowadzenia postępowań z jego udziałem. Poczucie niesprawiedliwości, jakie odczuwa skarżący po zakończeniu postępowań niezgodnie z jego przewidywaniami i nadziejami, nie wskazuje w żaden sposób, że postępowania te zostały przeprowadzone wbrew zasadom obowiązującego porządku prawnego, a sędziowie orzekający w tych sprawach nie dochowali obiektywizmu. Skarżący, posługując się ogólnymi twierdzeniami o nieprzestrzeganiu prawa i braku sprawiedliwości, nie wykazał konkretnych okoliczności, z których wynika, że orzekający w jego sprawach sędzia, działając stronniczo i niezgodnie z prawem, przyczynił się do niekorzystnych, w jego mniemaniu, orzeczeń. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.