I OZ 320/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 7 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń J.W. i G.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2449/19 o odrzuceniu skargi J.G. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. odrzucić zażalenie G.W. 2. oddalić zażalenie J.W.

Pismem z [...] października 2019 r., J.W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dalej również jako "WSA", skargę na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] września 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W wykonaniu zarządzeń z [...] listopada 2019 r., skarżącego wezwano do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, przez podpisanie skargi, podanie numeru PESEL, nadesłanie 5 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem (k. 1 akt sąd.) oraz uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 8 akt sąd.) Przesyłka zawierająca powyższe wezwania została odebrana przez skarżącego [...] grudnia 2019 r., o czym świadczy znajdujące się w aktach zwrotne potwierdzenie odbioru, dalej jako "zpo" (k. 14 akt sąd). Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., WSA odrzucił skargę. W uzasadnieniu sąd ten wskazał, że po pierwsze skarga została wniesiona do WSA z uchybieniem terminu – zaskarżona decyzja doręczona została skarżącemu w dniu [...] września 2019 r., wobec czego termin do wniesienia skargi upływał [...] października 2019 r., tymczasem skarżący wniósł skargę [...] października 2019 r. (data stempla pocztowego). Ponadto WSA wskazał, że skarżący nie wykonał także zarządzeń z [...] listopada 2019 r., tj. nie uzupełnił braków formalnych skargi w zakreślonym terminie, który upływał [...] grudnia 2019 r. (wobec odebrania przesyłki zawierającej wezwania do uzupełnienia braków skargi w dniu [...] grudnia 2019 r.). Na powyższe postanowienie zażalenia o tożsamej treści wnieśli J.W. oraz G.W., wnosząc o jego uchylenie. Zarzucili w nich nieprawidłowe przyjęcie złożenia skargi po terminie, gdyż skargę złożono poprzez nadanie jej listem poleconym [...] października 2020 r. (na dowód czego okazali potwierdzenie nadania oraz wydruk z systemu śledzenia przesyłek pocztowych). Dalej wskazali, że "pozostałe braki – odpisy uzupełnione o podpis i numer pesel zostały również przesłane w terminie tj. [...] grudnia 2019 r. i mogły trafić pod sygnaturę I SA/Wa 2450/19", przy czym "Strona nie miała wpływu na okoliczność że jedna sprawa merytoryczna została podzielona na trzy oddzielne wyłącznie formalnie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 173 § 2 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego może wnieść wyłącznie strona lub uczestnik na prawach strony (oraz podmioty wymienione w art. 173 § 2 p.p.s.a.). Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi, wniesione przez osobę, która nabędzie status uczestnika postępowania na prawach strony, stosownie do art. 33 § 1 p.p.s.a., dopiero z momentem skutecznego wniesienia skargi, uznać należy za niedopuszczalne. Skoro zatem inne podmioty poza skarżącym nie posiadają interesu prawnego w sprawach, w których nie nastąpiło skuteczne wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, niedopuszczalnym jest udział takich podmiotów w postępowaniu w charakterze uczestnika, a tym samym wnoszenie środków zaskarżenia w toku postępowania, w którym oceniono, że skarga nie została skutecznie wniesiona np. z uwagi na uchybienie terminu. Oznacza to, że WSA powinien odrzucić zażalenie G.W. na postanowienie o odrzuceniu skargi J.W., ponieważ G.W. aktualnie nie posiada przymiotu strony – uczestnika postępowania (postanowienie NSA z 20 kwietnia 2021 r., I OZ 119/21 i powoływane w nim: postanowienie NSA z 19 maja 2016 r., II OZ 512/16, postanowienie NSA z 7 lutego 2017 r., II OZ 64/17, postanowienie NSA z 6 lutego 2018 r., II OZ 75/18, postanowienie NSA z 17 kwietnia 2018 r., II OZ 367/18, postanowienie NSA z 12 lipca 2018 r. II OZ 753/18). Z tych względów stosownie do treści art. 178 i art. 180 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 postanowienia. Z kolei zażalenie wniesione przez J.W. nie zasługuje na uwzględnienie. Co prawda rację ma skarżący, zarzucając WSA nieprawidłowe przyjęcie złożenia skargi do Sądu po terminie. Kwestia ta została już przez WSA przesądzona w dwóch innych sprawach zainicjowanych skargami J.W. Wyjaśnienia wymaga, że skarżący w jednym piśmie procesowym zaskarżył trzy decyzje Ministra Rozwoju (tj. decyzję z [...] września 2019 r. znak sprawy [...], decyzję z [...] września 2019 r. znak sprawy [...] oraz decyzję z [...] września 2019 r. znak sprawy [...]). W konsekwencji Minister słusznie udzielił trzech odpowiedzi na skargę – odrębnie co do każdej decyzji, wobec czego w WSA zostały zarejestrowane trzy skargi skarżącego i założono trzy sprawy pod sygnaturami: I SA/Wa 2448/19, I SA/Wa 2449/19 (sprawa niniejsza), I SA/Wa 2450/19. W sprawach tych zaistniał spór odnośnie daty wniesienia skargi (daty stempla pocztowego) tj. czy skarga została złożona [...] października 2019 r., (co skutkowałoby wniesieniem skargi w terminie) czy też [...] października 2019 r., (co skutkowałoby wniesieniem skargi po terminie). Skarga w sprawie I SA/Wa 2448/19 została odrzucona postanowieniem WSA z 28 stycznia 2020 r. Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem NSA z 26 kwietnia 2021 r. Z kolei skarga w sprawie I SA/Wa 2450/19 została odrzucona przez WSA postanowieniem z 17 września 2020 r., które zostało uchylone postanowieniem NSA z 20 kwietnia 2021 r. W obu tych sprawach WSA uznał, że skarżący wniósł skargę [...] października 2019 r., zatem po upływie terminu. Z kolei NSA w obu przypadkach uchylił postanowienia WSA, wskazując, że odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po terminie może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zostanie wykazane w sposób jednoznaczny naruszenie terminu do jej wniesienia. Tymczasem wobec przedstawionych w zażaleniu okoliczności, wskazujących na inną datę nadania przesyłki zawierającej skargę niż data, którą przyjął Sąd I instancji, odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało ocenić jako przedwczesne – WSA nie dokonał bowiem stosownych ustaleń, co do tej kwestii. Różne numery przesyłek poleconych dotyczących tej samej sprawy toczącej się przed organem, a także dwie różne daty wynikające ze stempli pocztowych dwóch różnych placówek pocztowych, pozwalały bowiem na powzięcie wątpliwości co do daty nadania przesyłki zawierającej skargi (z akt sądowych wynika, że skarżący wniósł skargę do WSA [...] października 2019 r. (dowód: data stempla pocztowego na kopercie k-5 akt sąd., nr przesyłki poleconej: [...]), gdy ze znajdującego się w aktach administracyjnych luźnego pliku dokumentów zawierających tożsamą skargę oraz kopertę, w której ją przesłano, wynika, że została ona nadana [...] października 2019 r. (dowód: data stempla pocztowego na kopercie), jednakże posiada inny nr przesyłki poleconej ([...])). Za powstałymi wątpliwościami przemawiał również fakt, że Minister w odpowiedzi na skargi wnosił o ich oddalenie, a nie odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a do akt sprawy nie został dołączony potwierdzony za zgodność z oryginałem przez upoważnionego pracownika organu egzemplarz niepodpisanej przez skarżącego skargi m.in. na zaskarżoną decyzję wraz z kopertą zawierającą stempel placówki Urzędu Pocztowego [...] i datą nadania [...] października 2019 r., który znajduje się w luźnym pliku dokumentów w aktach administracyjnych niniejszej sprawy. Po zwrocie akt z NSA, sąd pierwszej instancji jedną z trzech spraw skarżącego (dotyczącą decyzji Ministra nr [...]) rozpoznał, oddalając skargę wyrokiem z 16 lipca 2021 r., I SA/Wa 957/21. W drugiej (dotyczącej decyzji Ministra nr [...]) odrzucił skargę postanowieniem z 17 czerwca 2021 r., I SA/Wa 852/21), z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego do skargi. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela stanowisko, zgodnie z którym należało przyjąć, że skarga została złożona w terminie. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że skarga podlegała odrzuceniu wobec nieuzupełnienia przez skarżącego braków skargi w zakreślonym terminie. Pismo procesowe strony powinno spełniać określone warunki formalne, bez których nie można mu nadać prawidłowego biegu. Wymogi formalne składanych pism uregulowane zostały w art. 46 p.p.s.a. Dodatkowo zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Z kolei z treści art. 49 § 1 p.p.s.a. wynika, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, to przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis ten stosuje się do skargi, stosownie bowiem do art. 57 § 1 p.p.s.a., skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. nieuzupełnienie w terminie braków formalnych skargi, o których mowa w tych przepisach, skutkuje odrzuceniem skargi. Z kolei w art. 199 p.p.s.a. uregulowano podstawową zasadę orzekania o kosztach postępowania, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ponadto w świetle art. 214 § 1 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, przy czym jak stanowi art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Dodatkowo w oparciu o art. 230 § 1 p.p.s.a od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały, przy czym pismem takim, w myśl art. 230 § 2 p.p.s.a., jest m. in. skarga. Również nieuzupełnienie braku skargi w postaci uiszczenia wpisu obliguje sąd do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Skarga do WSA, złożona przez skarżącego, nie została podpisana, nie zawierała numeru PESEL skarżącego, ani też 5 odpisów skargi dla pozostałych stron oraz nie została opłacona. Słusznie zatem skarżący został wezwany do usunięcia wskazanych braków – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W aktach sprawy znajduje się podpisane przez skarżącego zpo przesyłki wzywającej do uzupełnienia dostrzeżonych braków skargi, a ponadto zawierającej odpis odpowiedzi na skargę oraz stosowne pouczenia. Braki te nie zostały jednak uzupełnione. Co prawda skarżący wskazał, że "pozostałe braki – odpisy uzupełnione o podpis i numer PESEL zostały również przesłane w terminie tj. [...] grudnia 2019 r. i mogły trafić pod sygnaturę I SA/Wa 2450/19". Jednakże argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie wobec okoliczności wiadomych Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu. Otóż w sprawie I SA/Wa 2450/19 złożona do WSA skarga również była obarczona brakami, wobec czego skarżący został wezwany do podpisania skargi, podania numeru PESEL, nadesłania 3 odpisów skargi oraz uiszczenia wpisu od skargi. Poza wpisem (co do którego skarżący wnosił o zwolnienie z konieczności jego uiszczania) od skargi reszta braków w sprawie I SA/Wa 2450/19 została uzupełniona – pismem z [...] grudnia 2019 r., o czym świadczy data stempla pocztowego na kopercie (niemniej jednak właśnie z uwagi na brak wpisu skarga została odrzucona postanowieniem z 17 czerwca 2021 r., I SA/Wa 852/21). Podobne braki (brak podpisu, podania numeru PESEL, 1 odpisu skargi i uiszczenia wpisu od skargi) zaistniały w sprawie I SA/Wa 2448/19, które zostały uzupełnione pismem z [...] grudnia 2019 r., (data stempla pocztowego). Co istotne treść wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi w każdej ze spraw skarżącego była jasna, jednoznaczna i precyzyjna, zawierała wskazanie odpowiedniej sygnatury, a wezwanie do uiszczenia wpisu również numer zaskarżonej decyzji. Z akt jednoznacznie wynika, że skarżący był świadomy, iż wniesione przez niego pismo stanowi w istocie trzy odrębne skargi do sądu administracyjnego. W zażaleniu stwierdził bowiem "Strona nie miała wpływu na okoliczność że jedna sprawa merytoryczna została podzielona na trzy oddzielne wyłącznie formalnie". Podobną okoliczność skarżący podnosił w sprawie I SA/Wa 2450/19, wnosząc o zwolnienie od konieczności uiszczania wpisu. Wskazał w nim, że "jedna sprawa została podzielona wyłącznie formalnie na 3 sprawy niezależne" oraz, że uiścił opłatę od pierwszej sprawy, a na kolejną brakuje mu środków. Skoro więc skarżący zdawał sobie sprawę, że wniesione przez niego pismo, zostało potraktowane jako 3 odrębne skargi na różne decyzje Ministra, to skarżący powinien był uzupełnić braki w tej konkretnej sprawie, wskazując jej sygnaturę. Skarżący dokonał oddzielnego uzupełnienia braków skarg w dwóch pozostałych sprawach – na kopertach zawierających korespondencję uzupełniającą braki, widniały bowiem odpowiednio sygnatury I SA/Wa 2448/19 oraz I Sa/Wa 2450/19. Brak przy tym korespondencji uzupełniającej braki skargi wskazujących na sprawę I SA/Wa 2449/19 (sprawę niniejszą). Dodatkowo w aktach brak potwierdzenia wpłaty wpisu od skargi, przy czym z urzędu NSA wiadome jest, że wpis nie został uiszczony także w sprawie I SA/Wa 2450/19 i to również po zakończeniu postępowania w przedmiocie udzielenia prawa pomocy. Należy też ustosunkować się do, jak wskazywał skarżący, zagadnienia "podziału jednej merytorycznej sprawy na trzy oddzielne wyłącznie formalnie". Stanowisko skarżącego w tej kwestii jest mylne. Jak bowiem stanowi art. 57 § 3 p.p.s.a. w przypadku zaskarżenia w jednym piśmie więcej niż jednego aktu, czynności albo bezczynności, przewodniczący zarządza rozdzielenie skarg. Konsekwencją takiego działania (rozdzielenia skarg) jest wezwanie do uzupełnienia braków oraz uiszczenia wpisu od każdej z nich. Przewodniczący jest przy tym zobligowany do zastosowania wskazanej normy prawnej. Innymi słowy, gdy strona w jednym piśmie zaskarży kilka aktów (decyzji) nawet tego samego organu, wydanych w tym samym dniu, to Sąd do którego zostało złożone takie pismo, zobowiązany jest rozdzielić skargi, nadać każdej ze skarg nową, odrębną sygnaturę, po czym orzekać w każdej z tych spraw indywidualnie (por. postanowienie NSA z 3 września 2019 r., II FZ 477/19, postanowienie NSA z 26 listopada 2020 r., postanowienie NSA z 4 października 2017 r., II OZ 1190/17). Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie skarżący w jednym piśmie zainicjował trzy odrębne postępowania. Na zakończenie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowe jest postępowaniem sformalizowanym. Czynności podejmowane przez jego uczestników muszą być dokonywane w określonych w ustawie terminach, w stosownej formie i o odpowiedniej treści. Elementy składowe wszelkich pism, w tym również skarg składanych do sądu zostały określone przez ustawodawcę, a niestosowanie się do tych wymogów naraża uczestników postępowania na konsekwencje procesowe. Obowiązkiem strony jest stosowanie się do wezwań sądu. Z uwagi na powyższe argumenty skarżącego zawarte w zażaleniu nie mogły zostać uwzględnione. Okoliczności, na które powołuje się skarżący pozostawały bowiem bez wpływu na ocenę zasadności odrzucenia skargi. Z powyższych względów w oparciu o treść art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 postanowienia.