I OZ 221/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na zarządzenie Przewodniczącego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1248/23 o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie dodatku elektrycznego postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie.

Zarządzeniem z dnia 5 lutego 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 1248/23 Przewodniczący składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek A. Z. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu zarządzenia wskazano, że skarżący pismem z dnia 30 października 2023 r. wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 9 października 2023 r. o odrzuceniu skargi, załączając kserokopię pisma z dnia 25 października 2023 r. zatytułowanego "zażalenie", jak i kserokopię pisma z dnia 24 października 2023 r., w którym wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. W jego treści wskazał, że w dniu 25 sierpnia 2023 r. za pośrednictwem "Wydziału Świadczeń dla Dzielnicy [...]" złożył pismo o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, które również zostało złożone do organu wraz z zaświadczeniem o jego aktualnym stanie zdrowia, które w opinii skarżącego uniemożliwiało mu uzupełnienie braku formalnego skargi, w zakreślonym przez Sąd terminie. Zarządzeniem z dnia 24 listopada 2023 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni m.in. do sprecyzowania czy w piśmie z dnia 25 października 2023 r. został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Jednocześnie wezwano skarżącego do podpisania załączonego do pisma z dnia 25 października 2023 r. wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W piśmie z dnia 5 grudnia 2023 r. skarżący sprecyzował m.in., że w piśmie z dnia 25 sierpnia 2023 r. zawarł wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Natomiast w przesłanym wniosku z dnia 8 stycznia 2024 r. skarżący zwrócił się o możliwość osobistego stawienia się przed Sądem celem przedstawienia dodatkowych okoliczności w sprawie, albowiem przedstawione dokumenty w opinii skarżącego nie odzwierciedlają aktualnego stanu. Zarządzeniem z dnia 13 marca 2024 r. wezwano skarżącego w terminie 7 dni do nadesłania podpisanej skargi z dnia 31 maja 2023 r. oraz do podpisania wniosku z dnia 8 stycznia 2024 r., pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 26 marca 2024 r. Równocześnie z uwagi na zawarte w piśmie z dnia 25 października 2023 r. twierdzenia skarżącego, zgodnie z którymi złożył on "25 sierpnia 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Wydziału Świadczeń dla Dzielnicy [...]" wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi wraz z zaświadczeniem informującym o aktualnym stanie zdrowia, zwrócono się do organu, tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, jak i do Wydziału Świadczeń dla Dzielnicy [...] Urzędu m.st. Warszawy o nadesłanie do Sądu przedmiotowych dokumentów. Pismem z dnia 15 marca 2024 r. Wydział Świadczeń dla Dzielnicy [...] Urzędu m.st. Warszawy poinformował, że w dniu 28 sierpnia 2023 r. wpłynęło pismo skarżącego z dnia 25 sierpnia 2023 r. z którego treści wynika, że było ono kierowane do Sądu. W piśmie tym, skarżący nawiązał do pisma z dnia 21 sierpnia 2023 r. w którym wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych wezwania z dnia 17 lipca 2023 r. i wniósł o przyjęcie dodatkowego zaświadczenia dotyczącego jego aktualnego stanu zdrowia i dalszej rekonwalescencji, które uniemożliwiało mu normalne funkcjonowanie. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 marca 2024 r. doręczone skarżącemu w dniu 26 marca 2024 r., skarżący podkreślił, że poważne schorzenia uniemożliwiają mu niejednokrotnie odbieranie korespondencji, jednakże stara się wykonywać wezwania z Sądu. W piśmie tym skarżący zajął również merytoryczne stanowisko, co do przedmiotu złożonej skargi z dnia 31 maja 2023 r. Ponadto załączył kserokopię pisma z dnia 18 marca 1993 r. oraz kserokopię skargi wraz z kserokopią wyroku z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt I C 224/23. Jak wynika z notatki służbowej z dnia 29 marca 2024 r. skarżący w tym dniu, w sekretariacie – Informacji o Sprawach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podpisał swój wniosek z dnia 8 stycznia 2024 r. Zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2024 r. wezwano skarżącego do nadesłania 2 egzemplarzy poświadczonych za zgodność z oryginałem zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 sierpnia 2023 r. pod rygorem pominięcia. W dniu 28 czerwca 2024 r. skarżący przedłożył dodatkową dokumentację medyczną. Postanowieniem z dnia 5 września 2024 r. sygn. akt I OZ 468/24 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 9 października 2023 r. o odrzuceniu skargi. Pozostawiając natomiast zarządzeniem z dnia 5 lutego 2025 r. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi bez rozpoznania wskazano, że skarżący dwukrotnie był wzywany do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie podpisanej skargi z dnia 31 maja 2023 r.: raz zarządzeniem z dnia 28 czerwca 2023 r., drugi raz zarządzeniem z dnia 13 marca 2024 r., na podstawie którego wezwano stronę zarówno do nadesłania podpisanej skargi, jak i podpisania złożonego wniosku z dnia 8 stycznia 2024 r. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone skutecznie skarżącemu w dniu 26 marca 2024 r. (omyłkowo wskazany przez Sąd I instancji jako 26 marca 2023 r.), a zatem termin do nadesłania podpisanej skargi upłynął z dniem 2 kwietnia 2024 r. Skarżący nie uczynił zadość ww. wezwaniu, tj. nie złożył podpisanej skargi bowiem przy piśmie z dnia 29 marca 2024 r. załączył jedynie kserokopię skargi, która nie jest równoważna podpisanemu pismu. Zauważono przy tym, że skarżący podpisał osobiście w dniu 29 marca 2024 r. wniosek z dnia 8 stycznia 2024 r. (o czym świadczy notatka służbowa z dnia 29 marca 2024 r.). W ocenie Sądu nic nie stało na przeszkodzie by skarżący tego dnia podpisał również skargę, zwłaszcza że wezwanie kierowane do skarżącego było formułowane w jasny sposób. Skoro nie było przeszkód, by skarżący nadesłał podpisaną skargę bądź osobiście podpisał skargę znajdującą się w aktach, to nie dokonał w terminie czynności, której termin uchybiono, tj. nie uzupełnił braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie. Zażalenie na powyższe zarządzenie złożył skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zaskarżone zarządzenie należało uchylić. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto, w myśl art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania (art. 49 § 2 P.p.s.a). Z powołanych przepisów wynika zatem, że wniosek o przywrócenie terminu bez równoczesnego dokonania czynności procesowej, której ten wniosek dotyczy, jest dotknięty brakiem formalnym podlegającym uzupełnieniu. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że skarżący występując z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nie dołączył podpisanego egzemplarza skargi. W takiej sytuacji zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 49 § 1 P.p.s.a. i wezwał stronę do usunięcia stwierdzonych braków formalnych. Prawidłowo również przyjęto, że wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu strona nie wykonała w terminie, jednakże zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w zaistniałych okolicznościach Sąd I instancji pominął w swoich rozważaniach istotną zasadę postępowania sądowoadministracyjnego, wyrażoną w art. 6 P.p.s.a., tj. zasadę pouczania stron występujących w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika. Jak wynika z akt sprawy wezwanie z dnia 15 marca 2024 r., skierowane do A. Z. w wykonaniu pkt 2, 7 i 8 zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 13 marca 2024 r. (k. 34) mogło budzić wątpliwości strony odnośnie skutków nieprawidłowego wykonania wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenia terminu wobec tego, że jego treść sformułowana jest następująco: "W związku z wnioskiem zawartym w piśmie z dnia 25 października o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi sekretariat Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzywa do: a) nadesłania podpisanej skargi z dnia 31 maja 2023 r. Jednocześnie sekretariat wzywa do podpisania wniosku z dnia 8 stycznia 2024 r. pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (art. 49 § 1)". Wobec powyższego skarżącemu w ww. wezwaniu nie wskazano siedmiodniowego terminu do nadesłania podpisanego egzemplarza skargi lub jego osobistego podpisania oraz nie określono rygoru niewykonania wezwania w tym zakresie ponieważ rygor wynikający z art. 49 § 1 P.p.s.a. odnosi się jedynie do sytuacji niepodpisania przez skarżącego wniosku z dnia 8 stycznia 2024 r., w którym domagał się umożliwienia osobistego stawiennictwa przed Sądem celem przedstawienia dodatkowych okoliczności w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega, że w wezwaniu z dnia 15 marca 2024 r. przytoczono treść art. 49 § 1 P.p.s.a., jednakże Sąd nie poinformował strony o treści art. 87 P.p.s.a., w którym ustawodawca zawarł warunki oraz tryb składania wniosków o przywrócenie terminu. Na powyższe, mylne zrozumienie znaczenia wezwania na skutek nieprecyzyjnego sformułowania jego treści wskazuje również zachowanie skarżącego, który w dniu 29 marca 2024 r. stawił się osobiście w sekretariacie Informacji o Sprawach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i podpisał wniosek z dnia 8 stycznia 2024 r., zgodnie z wezwaniem, natomiast nie podpisał złożonego egzemplarza skargi. Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie, wezwanie do uzupełnienia braków pisma powinno być tak jasne i niedwuznaczne, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści. Dlatego też gdy wezwanie do usunięcia braków formalnych pisma budzi wątpliwości co do treści tego wezwania, nie można z tego wyprowadzać skutków niekorzystnych dla strony (por. B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 49). W niniejszej sprawie, jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, obowiązek pełnego pouczenia odnośnie rygoru oraz sposobu wykonania wezwania należało wywieść również z zasady informowania wyrażonej w art. 6 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Wskazówki i pouczenia, o których mowa w art. 6 P.p.s.a., powinny zaś dotyczyć tego, jakie czynności procesowe powinny zostać w sprawie podjęte, w jaki sposób i w jakim terminie powinny zostać usunięte stwierdzone przez sąd ich wadliwości, jakie są następstwa nieusunięcia wad i braków w terminie oraz jakie skutki prawne pociągnie za sobą podjęcie określonych czynności (por. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, red. T. Woś, Warszawa 2016, art. 6, a także postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2006 r. sygn. akt I OSK 70/06 oraz z dnia 12 września 2023 r. sygn. akt II GZ 328/23). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec sformułowania wezwania z dnia 15 marca 2024 r. w sposób niewypełniający dyspozycji wynikającej z art. 6 P.p.s.a., nie można przyjąć, że strona została w sposób prawidłowy wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W konsekwencji niewłaściwego wezwania skierowanego do strony w trybie art. 49 § 1 P.p.s.a., nie było podstaw do pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 49 § 2 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.