I OZ 219/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 633/25 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 16 października 2025 r., nr 010070/684/9726742/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia aktywni rodzice w pracy postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 27 kwietnia 2026 r. odmówił K. D. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na opisaną w sentencji decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 21 stycznia 2026 r. odrzucił skargę K. D. Skarżący złożył zażalenie na ww. postanowienie i jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wskazał, że nie miał realnej możliwości zapoznania się z wezwaniem do uzupełnienia braków co skutkowało ich nieuzupełnieniem i odrzuceniem skargi. Skarżący oświadczył, że regularnie sprawdza swoją skrzynkę pocztową, nie otrzymał żadnej korespondencji z WSA, w szczególności ani pierwszego, ani powtórnego awiza. Dodał, że w okresie świątecznym przebywał w domu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 10 marca 2026 r., sygn. akt I OZ 64/26 oddalił zażalenie na ww. postanowienie z 21 stycznia 2026 r. Pismem z 31 marca 2026 r. wezwano skarżącego o udzielenie informacji, czy zwracał się do placówki Poczty Polskiej z reklamacją i jaki był rezultat postępowania reklamacyjnego. Jednocześnie pouczono skarżącego, że brak udzielenia odpowiedzi na wezwanie będzie skutkował wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o stan akt. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie składał reklamacji w placówce operatora pocztowego. Wskazał, że brak złożenia reklamacji wynikał z następujących okoliczności: po pierwsze nie posiadał wiedzy, że złożenie reklamacji w tego rodzaju sytuacji jest konieczne lub oczekiwane w kontekście postępowania sądowego. Po drugie, nie ma przekonania, że niedoręczenie awiza było wynikiem zawinionego działania listonosza lub operatora pocztowego. Odmawiając przywrócenia uchybionego terminu Sąd I instancji wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy koperty i potwierdzenia odbioru wynika, że przesyłka zawierająca wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi była dwukrotnie awizowana w dniach 12 i 22 grudnia 2025 r., zawiadomienie o pozostawieniu pisma w urzędzie pocztowym umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata, wskazano również miejsce odbioru przesyłki – w FUP Ż., na blankiecie znajdują się również wymagane podpisy i stempel poczty. Zostały zatem spełnione przesłanki do przyjęcia, że doszło do prawidłowego doręczenia przesyłki w dniu 29 grudnia 2025 r. W konsekwencji termin na uzupełnienie braku formalnego skargi upłynął 5 stycznia 2026 r. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminu. W szczególności podnoszone przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodabniają, że nie dochowano koniecznego do przyjęcia fikcji doręczenia ciągu czynności. Samo oświadczenie skarżącego, że mieszka pod adresem wskazanym w aktach sprawy, skrzynka pocztowa jest przez niego regularnie sprawdzana, zaś zawiadomienie mógł zdmuchnąć wiatr lub mogła jej zabrać osoba trzecia, są niewystarczające by uwzględnić złożony wniosek. Nie przekonuje też argument skarżącego, że nie mógł zgłosić reklamacji z uwagi na niedysponowanie numerem przesyłki. Skarżący jak każda strona postępowania ma bowiem dostęp do akt sądowych i przy dołożeniu należytej staranności mógł ten numer bez trudu uzyskać. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wskazał, że równocześnie z wniesieniem niniejszego środka odwoławczego zainicjował formalną procedurę reklamacyjną. Brak wcześniejszej reklamacji wynikał z błędu co do procedury oraz informacji uzyskanych w placówce w Ż., że bez numeru przesyłki żadne sprawdzenie nie jest możliwe. Zdaniem skarżącego, kluczowym elementem uprawdopodabniającym brak winy jest chaos organizacyjny operatora wyznaczonego. Skarżący dopiero 5 stycznia 2026 r. dowiedział się o istnieniu systemu skrytek zbiorczych przy lokalnym sklepie w miejscu zamieszkania – system ten funkcjonował w spornym okresie (grudzień 2025 r.) bez poinformowania adresata. W połączeniu z nieogrodzonym charakterem posesji oraz nieregularnym sposobem pozostawiania awiz (na parapecie, w szczelinach drzwi), prawdopodobieństwo zdarzenia losowego (utrata awiza) było obiektywnie wysokie. Fakt, że korespondencja nadal bywa doręczana do prywatnej skrzynki pod domem, potwierdza brak jednolitości i przewidywalności działań operatora, co wyklucza winę skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 143), dalej: p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto - w myśl art. 87 p.p.s.a. - pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy ponadto dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in. stany nadzwyczajne, takie jak: problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., sygn. akt II OZ 179/12; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Równocześnie wskazać nalezy, że w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. postępowanie w sprawie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej ma charakter wnioskowy. Sąd administracyjny nie jest władny podjąć żadnych działań w tym zakresie z urzędu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego - który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu I instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy - wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, badając zaskarżone postanowienie pod kątem jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa oraz w granicach okoliczności faktycznych, w jakich orzekał sąd wojewódzki, stwierdza, że postanowienie to nie narusza prawa. W opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację miał Sąd I instancji, który oceniając wskazane przez skarżącego okoliczności mające świadczyć o braku zawinienia w nieterminowym uzupełnieniu braków formalnych skargi, doszedł do przekonania, iż nie mogą one stanowić podstawy do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności. Twierdzenia skarżącego skupiają się bowiem na kwestii niedoręczenia mu przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, tymczasem skuteczność doręczenia zastępczego w okolicznościach niniejszej sprawy została już rozstrzygnięta i w konsekwencji należy to doręczenie uznać za prawidłowe. W postanowieniu z 10 marca 2026 r., sygn. akt I OZ 64/26 Naczelny Sąd Administracyjny przesądził tę kwestię uznając, że skutek fikcji prawnej doręczenia przesyłki sądowej ziścił się 29 października 2025 r. Samo twierdzenie skarżącego, że nie otrzymał awiza i wskazywanie na systemowe wadliwości pracy doręczyciela, czy szerzej – operatora publicznego, może być więc rozważane wyłącznie jako przypuszczenie. Żeby przyznać mu charakter faktu, skarżący musiałby uprawdopodobnić, że tak rzeczywiście było, czego jednak w okolicznościach niniejszej sprawy nie uczynił. Skarżący do czasu wydania przez sąd meriti postanowienia o odmowie przywrócenia terminu, nie podjął próby zareklamowania wadliwego – jej zdaniem – wykonania usługi pocztowej, co Sąd I instancji zasadnie odczytał jako brak próby obalenia domniemania doręczenia przesyłki przez uprawdopodobnienie, że pracownik operatora pocztowego nie pozostawił w skrzynce pocztowej zawiadomień o próbie doręczenia. Dopiero na etapie składania niniejszego zażalenia skarżący złożył reklamację pocztową. W konsekwencji powyższego, Sąd I instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.