I OZ 190/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 480/23 w sprawie ze skargi Z. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 stycznia 2023 r. nr DO.1.7614.401.2022.MW w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 13 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 480/23 (dalej postanowienie z 13 listopada 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek D.W. (dalej wnioskodawca) o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze strony postępowania w sprawie ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z [...] stycznia 2023 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2023 r.) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki, o których stanowi art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa), tzn. przedstawienia dowodów i argumentów, które przemawiają za tym, że wynik postępowania przed sądem administracyjnym będzie dotyczył jego interesu prawnego. Stroną postępowania dotyczącego regulacji stanu prawnego w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. nr 133 poz. 872 [ze zm., dalej pwur]) jest podmiot, który traci prawo własności do nieruchomości - osoba fizyczna lub osoba prawna będąca właścicielem nieruchomości zajętej pod drogę w dniu 31 grudnia 1998 r., aktualny właściciel nieruchomości oraz podmiot, który uzyskuje to prawo - Skarb Państwa lub odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego, czyli podmioty, którym wydana decyzja przyznaje lub odbiera prawo własności. Każdy inny podmiot, nie legitymujący się prawem własności, nie jest stroną tego postępowania (wyroki NSA z: 16.6.2005 r. I OSK 671/05; 14.11.2008 r. I OSK 1571/07 i 26.10.2011 r. I OSK 1865/10, cbosa). Jedynie wykazanie, że wnioskodawcy przysługuje prawo własności danego gruntu bądź inne prawo rzeczowe, będące źródłem interesu prawnego, może spowodować skorzystanie z prawa strony w sprawie dotyczącej stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności gruntu zajętego pod drogę publiczną. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał swego prawa do własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], dz. nr. ew. [...] o pow. [...], obręb [...], KW nr [...]. Nie przedstawił przesłanek warunkujących dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania. Wniesione przez niego pisma z 30 października 2023 r. ("oświadczenie" i "wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wraz z wnioskami dowodowymi w związku z zaistniałymi nowymi okolicznościami") nie zawierały uzasadnienia wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, przy czym nie można było uznać tej wady ww. wniosku za brak formalny pisma procesowego podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 ppsa. Sąd I instancji stwierdził, że brak było podstaw, by uznać udział wnioskodawcy w niniejszej sprawie za zasadny (k. 177-180, 182-184 akt sądowych). Zażalenie złożył wnioskodawca, reprezentowany przez r. pr. [...], zarzucając postanowieniu z 13 listopada 2023 r. naruszenie normy prawa procesowego dopuszczającej, jako stronę, do toczącego się postępowania [sądowo]administracyjnego osobę mającą interes prawny w rozstrzygnięciu danej sprawy, tj. normy z art. 33 § 2 ppsa przez nieprzyznanie wnioskodawcy przymiotu uczestnika, mimo spełnienia przez niego przesłanek dotyczących interesu strony. Wnioskodawca wniósł o: uchylenie zaskarżonego postanowienia; przyznanie [zwrotu] kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; przeprowadzenie posiedzenia jawnego (k. 214-223 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 ppsa). Udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego [...](art. 33 § 2 ppsa). Podmioty, które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczył ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika. W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym, czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny (wyrok NSA z 15.4.1993 r. I SA 1719/92, OSP 1994/10/199 z aprobującą glosą P. Kucharskiego; postanowienie NSA z 6.6. 2023 r. II OZ 299/23, cbosa). Istoty "interesu prawnego" należy upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa, na podstawie której określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu lub czynności w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (postanowienie NSA z 22.1. 2019 r. I OZ 1272/18). Musi to być interes znajdujący bezpośrednie i jasne odzwierciedlenie w przepisie prawa, przekładający się na stwierdzenie, że przez określoną regulację w akcie prawnym nastąpi konkretne oddziaływanie na sytuację prawną (nie faktyczną) uczestnika przez uszczuplenie jego praw (pogorszenie jego sytuacji prawnej) lub wygenerowanie obowiązków (uciążliwości). Istnienie interesu prawnego stanowi najważniejszą przesłankę dopuszczającą do udziału w sprawie podmioty, o których stanowi art. 33 § 2 ppsa. Należy odróżnić interes prawny od interesu faktycznego, który z kolei nie legitymizuje podmiotu do udziału w sprawie w charakterze uczestnika na podstawie powyższego przepisu. Interes faktyczny należy interpretować jako sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, które mogą stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie ma interesu prawnego, który umożliwiałby dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z [...] stycznia 2023 r. Decyzją tą Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2022 r. nr [...], którą Wojewoda odmówił stwierdzenia nabycia przez gminę - miasto [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...], ozn. w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] w obrębie ewidencyjnym [...], KW nr [...]. Wnioskodawcy nie przysługuje ani nie przysługiwało w dacie 31 grudnia 1998 r. żadne prawo rzeczowe do wskazanej nieruchomości. Podniósł, że planowane przez Zarząd [...] ograniczenie i zmiana charakteru [...] znajdującej się przy ul. [...], usytuowanej za istniejącym [...] "[...]" i "[...], doprowadzi do znaczącego ograniczenia prawa własności nieruchomości [położonej] przy ul. [...], która należy do jego matki – [...], której jest pełnomocnikiem. Prawo rzeczowe do nieruchomości sąsiadującej z nieruchomością objętą zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją Wojewody przysługuje - jak wskazuje wprost wnioskodawca - jego matce. On sam osobiście nie jest w żaden sposób powiązany z okolicznymi nieruchomościami na gruncie prawnorzeczowym. Tym samym, postępowanie w niniejszej sprawie, w żaden sposób nie dotyczy jego interesu prawnego, a także nie dotyczy jego interesu faktycznego. W toku przedmiotowego postępowania rozpoznano wniosek matki wnioskodawcy o dopuszczenie jej do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze strony. Postanowieniem z 6 lipca 2023 r. IV SA/Wa 480/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek matki skarżącego w tym zakresie. Postanowieniem z 18 października 2023 r. I OZ 438/23 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z 6 lipca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu postanowienia z 18 października 2023 r., że wnioskodawczyni przymiotu strony w niniejszym postępowaniu upatrywała w tym, że jest współwłaścicielką nieruchomości nr [...] położonej w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...]. Nie wykazała ona, by dysponowała jakimkolwiek tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości nr [...], tak w dacie 31 grudnia 1998 r., jak też w toku niniejszego postępowania (k. 52-76, 77-80, 93-98,152-156 akt sądowych). Skoro matce wnioskodawcy, będącej współwłaścicielką nieruchomości nr [...] położonej w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...], odmówiono statusu strony w tym postępowaniu, to tym bardziej brak jest przesłanek, by status taki przyznać skarżącemu, skoro nie przysługuje mu żadne prawo rzeczowe co do którejkolwiek z nieruchomości objętej podziałem nieruchomości oznaczonej jako działki nr: [...] i [...] - na działki nr: [...], [...], [...] i [...]. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że stroną postępowania prowadzonego na podstawie art. 73 ust. 1 pwur jest wyłącznie dotychczasowy właściciel nieruchomości oraz Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, reprezentowana przez uprawnione organy. Każdy inny podmiot, nie legitymujący się prawem własności, nie jest stroną tego postępowania (postanowienie NSA z 3.8.2022 r. I OSK 512/22, cbosa). W piśmiennictwie wskazuje się, że stronami toczącego się postępowania [o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nieruchomości zajętej pod drogę publiczną] będą zawsze zarząd odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego lub dyrektor oddziału terenowego Generalnej Dyrekcji Dróg Publicznych i dotychczasowy właściciel (A. Bura, Kilka uwag na temat nabycia z mocy prawa gruntów zajętych pod drogi publiczne, Rejent 2002/1/43). Załączony odpis porozumienia z [...] marca 2007 r. pomiędzy Burmistrzem [...] a [...] wskazuje, że jest ona jedynie właścicielką działki nr [...], tj. działki niebędącej przedmiotem postępowania w sprawie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności spornej nieruchomości i jako współwłaścicielka terenu wyraża zgodę na nieodpłatne dysponowanie częścią działek nr: [...] i [...] pod budowę [...] usytuowanej wzdłuż tych działek (k. 135-137 akt sądowych). Kwestia ta nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ nie wpływa na zmianę sytuacji prawnej skarżącego, który nie ma interesu prawnego uprawniającego go do dopuszczenia do niniejszego postępowania w charakterze strony lub uczestnika postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że wnioskodawca, nawet mimo faktycznego zainteresowania rozstrzygnięciem zapadłym w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym z uwagi na interes faktyczny jego matki, nie ma interesu prawnego w tej sprawie, ponieważ postępowanie to nie dotyczy jego praw lub obowiązków. Zaskarżona decyzja w żaden sposób nie oddziaływała na sytuacje prawną wnioskodawcy. Dlatego wnioskodawca nie ma legitymacji do bycia stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym w tej sprawie. W rezultacie, Sąd I instancji prawidłowo oddalił jego wniosek w tym aspekcie. Odnosząc się do wniosku wnioskodawcy o rozpoznanie zażalenia na posiedzeniu jawnym, wskazać trzeba, że - zgodnie z art. 197 § 1 ppsa - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. W konsekwencji, brak było podstaw do przychylenia się do wniosku wnioskodawcy zawartego w zażaleniu, jak i w pismach z: 3 kwietnia 2024 r. i 19 kwietnia 2024 r. (odpowiednio k. 304-318 i 325 akt sądowych) o rozpoznanie sprawy objętej zażaleniem na posiedzeniu jawnym. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.