I OZ 101/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Sz 56/25 oddalające wniosek o wyłączenie starszego referendarza sądowego Bożeny Gonzalez Perea od udziału w rozpoznaniu sprawy o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze sprzeciwu E.Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 12 czerwca 2025 r. nr SK0.4110.590.2025, SKO.4110.615.2025 w przedmiocie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego i odmowy jego umorzenia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, postanowieniem z dnia 18 grudnia 2025 r., oddalił wniosek E. Z. o wyłączenie starszego referendarza sądowego Bożeny Gonzalez Perea od udziału w rozpoznaniu sprawy o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze sprzeciwu E. Z. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 12 czerwca 2025 r. nr SK0.4110.590.2025, SKO.4110.615.2025 w przedmiocie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego i odmowy jego umorzenia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie przemawiały za zasadnością wyłączenia starszego referendarza sądowego od udziału w rozpoznaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wniosek ten w żadnej mierze nie zawierał bowiem takiej argumentacji, która podważyłaby wiarygodność oświadczenia złożonego przez referendarza sądowego i wskazywała na uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności referendarza w niniejszej sprawie, co czyniło przedmiotowe żądanie niezasadnym. Za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza sądowego w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. nie mogły być, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, uznane subiektywne przekonania skarżącego co do doświadczenia zawodowego referendarza sądowego i jego umiejętności orzeczniczych. Za nieznajdujące oparcia w przesłankach wyłączenia należało także uznać subiektywne odczucia skarżącego co do tego, że referendarz sądowy jest niesprawiedliwy (nieobiektywny), jak i nie przemawiały za tym zastrzeżenia skarżącego co do sposobu procedowania referendarza sądowego, np. poprzez kierowanie wezwań do skarżącego o złożenie dodatkowych dokumentów, czy udziału referendarza sądowego w wydawaniu orzeczeń, z których strona jest niezadowolona. Ponadto Sąd wskazał, że nie zachodziła jednocześnie potrzeba odnoszenia się do określonych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia referendarza sądowego, gdyż w tym przypadku skutek wyłączenia następuje z mocy samego prawa a przy tym skarżący nie powołał się na wystąpienie jakiejkolwiek przesłanki wyłączenia przewidzianej w omawianym przepisie Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, domagając się jego uchylenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Wyłączenie referendarza sądowego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy (art. 18 § 1 pkt 1-7 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), bądź też na wniosek strony lub żądanie referendarza (art. 19 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a.). W pierwszym ze wskazanych przypadków przyczyny wyłączenia zostały enumeratywnie wymienione, a zatem tworzą one katalog zamknięty, co wyłącza możliwość stosowania wykładni rozszerzającej. Natomiast na wniosek strony (bądź na żądanie referendarza) sąd wyłącza referendarza jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie. Zasadność wniosku o wyłączenie zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego. Przy czym stosownie do treści art. 20 powołanej ustawy, to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie wskazanego we wniosku starszego referendarza sądowego od orzekania w sprawie przyznania skarżącemu prawa pomocy. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności referendarza (art. 19 p.p.s.a.). Okoliczności na które powołuje się skarżący a dotyczące rzekomej stronniczości referendarza sądowego, czy też niewłaściwy – w jego ocenie - sposób prowadzenia przez tego referendarza postępowania nie stanowi podstawy do jego wyłączenia. Przesłanki tego rodzaju nie mogą być bowiem oceniane jako mogące wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Podejmowanie przez wymienionego we wniosku referendarza niekorzystnych, w odczuciu skarżącego, rozstrzygnięć w sprawach toczących się z jego udziałem, nie stanowi o braku jego bezstronności, lecz może być podstawą ewentualnych zarzutów dotyczących nieprawidłowości w prowadzeniu konkretnego postępowania sformułowanych w środku zaskarżenia od danego orzeczenia. Również samo subiektywne przekonanie skarżącego co do braku doświadczenia zawodowego referendarza sądowego i jego umiejętności orzeczniczych nie uzasadniają uwzględnienia wniosku. Dodatkowo zauważyć należy, że zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (referendarza) musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego (referendarza), którego wniosek dotyczy. Referendarz objęty wnioskiem złożył wymagane oświadczenia, wskazując że nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie go od rozpoznania sprawy. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi zaś wątpliwości. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.