I OW 99/23

Dnia 23 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. K. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

Burmistrz Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, powstałego pomiędzy organem wnioskującym a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku T. K. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu w/w wystąpienia Burmistrz Miasta [...] wskazał, że w dniu 14 lutego 2023 r. T. K., przebywający aktualnie na Oddziale Psychiatrii Sądowej w [...], zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie mu zasiłku stałego. Następstwem tego, Ośrodek ten, zawiadomieniem z dnia 17 lutego 2023 r., przekazał w/w prośbę do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], mając na uwadze, że T. K. zamieszkiwał na terenie [...] i był stałym zasiłkobiorcą tamtejszego Ośrodka. Ośrodek w [...] uznał się jednak za niewłaściwy do załatwienia powyższego wniosku T. K., jako ostatnio zameldowanego na stale pod adresem: [...], ul. [...]. W związku z powyższym Burmistrz Miasta [...], wyjaśnił, że T. K. był wprawdzie zameldowany na pobyt stały pod adresem [...], ul. [...], ale miało to miejsce w okresie od dnia 24 lutego 1981 r. do dnia 15 listopada1993 r. Po roku 1993 tj. od 30 lat nie przebywał jednak i nie był zameldowany na terenie [...]. Przebywał natomiast i zamieszkiwał na terenie [...] pod adresem: [...], ul. [...]. W tym też mieście przyznano mu na okres od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2023 r. pomoc finansową w postaci zasiłku stałego. Ponadto, jak wynikało z treści wywiadu środowiskowego z dnia 20 grudnia 2022 r. T. K. w okresie od czerwca do września 2021 r. przebywał w Areszcie Śledczym w [...]. Z tych zatem powodów – zdaniem organu wnioskującego - należało uznać, iż centrum spraw życiowych uczestnika postępowania skupiało się w [...]. Świadczył bowiem o tym fakt, że w rejonie tego miasta T. K. korzystał z leczenia specjalistycznego, oraz z pomocy finansowej OPSR w [...]. Z tym stanowiskiem nie zgadzał się Prezydent Miasta [...], który w odpowiedzi na wniosek wnosił o wskazanie Burmistrza Miasta [...] jako organu właściwego do rozpoznania w/w wniosku T. K.. Uczestniczący bowiem w sporze Prezydent [...] podkreślił, iż T. K. został umieszczony Oddziale Psychiatrii Sądowej [...] im. [...] w [...] na podstawie orzeczeń Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Karny z dnia 17 listopada 2021 r. (sygn. akt [...]) i z dnia 30 marca 2022 r. (sygn. akt [...]), początkowo jako osoba tymczasowo aresztowana a obecnie - jako osoba internowana. T. K. choruje bowiem na [...]. Nigdy nie był zameldowany na terenie [...]. Był natomiast zameldowany na pobyt stały od dnia 24 lutego 1981 r. do dnia 15 listopada 1993 r. pod adresem [...], ul. [...], a następnie od 1993 r. do 2013 r. przebywał w USA. Ustalono także, iż T. K. nie posiada również miejsca zamieszkania na terenie Miasta [...]. Wprawdzie wynajmował on poprzednio jeden pokój w mieszkaniu trzypokojowym znajdującym się w [...] przy ul. [...], ale podczas jego aktualnego pobytu w szpitalu, pokój ten został wynajęty innej osobie i obecnie w/w nie ma już możliwości powrotu do niego. Od dnia 1 lutego 2023 r., nie korzystał też z pomocy udzielanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...]. Z tych więc powodów, w ocenie Prezydenta Miasta [...], należało uznać, że T. K. był osobą bezdomną. Od dnia 1 lutego 2023 r., nie korzystał przy tym z pomocy udzielanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] jest sporem negatywnym, gdyż żaden z w/w organów nie uznaje się za właściwy w sprawie rozpoznania wniosku T. K. o wydanie decyzji w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma zatem treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej - właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby ustawy o pomocy społecznej definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że T. K. ostatnio był zameldowany na pobyt stały w [...] przy ul. [...]. Wprawdzie miało to miejsce przed trzydziestu laty, ale ponieważ w okresie 1993 – 2013 przebywał za granicą (USA) a po powrocie do Polski nigdzie nie miał stałego zameldowania, fakt ten ma w niniejszym przypadku znaczenie. T. K. nie ma bowiem aktualnie żadnego miejsca zamieszkania, a będąc chorym na [...], został umieszczony (początkowo jako aresztowany a obecnie internowany) na Oddziale Psychiatrii Sądowej w [...] im. [...] w [...] podstawie orzeczeń Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Karny z dnia 17 listopada 2021 r. (sygn. akt [...]) i z dnia 30 marca 2022 r. (sygn. akt [...]). W takiej sytuacji, skoro szpital niewątpliwie nie mógł być uznany za lokalny mieszkalny (bo nie służy on zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych) a T. K. nie był nigdzie zameldowany na pobyt stały, należało uznać, iż zainteresowany jest osobą bezdomną - w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Dodać też trzeba, że sam wnioskujący o przyznanie świadczenia w podaniu z dnia 14 lutego 2023 r. określił się jako aktualnie "osoba bezdomna, gdyż mieszkanie, które wynajmował zostało wynajęte innym lokatorom. W tej zatem sytuacji, mając na uwadze, iż ostatnim miejscem zameldowania T. K. na pobyt stały była Gmina [...], zgodnie z art. 101 ust. 2 w zw. z art. 6 pkt 8 u.p.s., organem właściwym do rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie zasiłku stałego, był Burmistrz Miasta [...]. . Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.