I OW 59/23

Dnia 13 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W.D. o przyznanie zasiłku stałego postanawia: wskazać Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie.

Prezydent Miasta [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku W. D. o przyznanie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz na zakup posiłku lub żywności. W uzasadnieniu wniosku organ wskazywał, że pismem z dnia 30 grudnia 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] przesłał do Centrum Usług Społecznych w [...] wniosek W. D. z dnia 8 grudnia 2022 r. o przyznanie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz na zakup posiłku lub żywności wraz z dokumentacją. Z analizy przekazanych dokumentów (w tym wywiadu środowiskowego) wynikało, że ww. do dnia 1 grudnia 2022 r. zamieszkiwał pod adresem [...], ul. [...], gdzie wraz ze swoją znajomą wynajmował pokój na poddaszu z dostępem do kuchni i łazienki. Wnioskujący w sprawie podał również, że znajoma na przełomie listopada i grudnia 2022 r. wyjechała za granicę w celach zarobkowych i musiał opuścić zajmowany lokal, gdyż nie miał pieniędzy na jego dalszy najem. W dniu 30 listopada 2022 r. zainteresowany złożył rezygnację z przyznanego wcześniej przez MOPS [...} zasiłku stałego, uzasadniając powyższe powrotem do [...], gdzie miał organizować swoje centrum życiowe. Wskazywał ponadto, że jest osobą bezdomną. Następnie organ wnioskujący podał, iż w dniu 27 stycznia 2023 r. do Centrum Usług Społecznych w [...] zgłosił się W. D., który w pisemnym oświadczeniu poinformował pracownika socjalnego, że do połowy stycznia2023 r. wynajmował mieszkanie wraz ze znajomą pod adresem [...], ul. [...] oraz że w miejscowości [...]a przebywa od 2012 r. i jest z tą miejscowością związany do chwili obecnej. Oświadczył ponadto, że nie chce przebywać w [...], a swoje centrum życiowe koncentruje w [...]. Złożył także deklarację, iż z dniem 27 stycznia 2023 r. rezygnuje z zameldowania w [...], co potwierdzono następnie w piśmie Wydziału Spraw Osobowych UM w [...] z dnia 8 lutego 2023 r. We wniosku wskazano jednocześnie, iż W. D. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 9 lutego 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności a ponadto pozostaje w stałym specjalistycznym leczeniu - w miesiącach styczniu i lutym 2023 r. miał wyznaczone terminy wizyt u okulisty, kardiologa, psychiatry i neurologa m. in. w miejscowości [...] i w [...]. W miejscowości [...]a jest natomiast zdeklarowany do lekarza pierwszego kontaktu. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Prezydent Miasta [...] wskazał, że choć z ustaleń faktycznych wynika, że wnioskujący o pomoc społeczną jest bezdomny, to jednak mając na uwadze treść art. 25 k.c. oraz treść złożonych przez niego oświadczeń potwierdzających zamiar przebywania w [...], uznać należy, że właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta [...] – stosownie do treści art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta [...] wnosił o wskazanie Prezydenta Miasta [...] jako organu właściwego do rozpoznania wniosku W. D. - z uwagi na jego bezdomność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy administracji uważają się za niewłaściwe w sprawie rozpoznania wniosku W. D. o przyznanie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz na zakup posiłku lub żywności. Dla rozpoznania zaistniałego w niniejszej sprawie sporu o właściwość istotne znaczenie ma przy tym treść art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej jako: "u.p.s."). Zgodnie bowiem z tym przepisem, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej – właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Tym niemniej art. 101 ust. 3 u.p.s. przewiduje także, iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...), właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Podkreślić przy tym trzeba, że pojęcie osoby bezdomnej, na potrzeby ustawy o pomocy społecznej, definiuje art. 6 pkt 8 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie zaś z regulacją, zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Odnosząc powyższe do stanu, jaki występuje w niniejszej sprawie, stwierdzić trzeba, że skoro ewidentnie, w dacie składania wniosku o przyznanie pomocy finansowej, W.D. nie zamieszkiwał już w wynajmowanym poprzednio pokoju, znajdującym się w lokalu mieszkalnym, usytuowanym w [...] przy ulicy [...] (bo znajoma, z którą mieszkał wyjechała a jego samego nie było stać na opłacenie czynszu) i – jak sam twierdził – nocował na klatkach schodowych i dworcach, to niewątpliwie był on osobą bezdomną. Nie można było w tym przypadku bowiem twierdzić, że zamieszkiwał on w lokalu mieszkalnym, nie posiadając także zameldowania na pobyt stały. Z dniem 27 stycznia 2023 r. ww. został bowiem wymeldowany z lokalu położonego w [...] przy ulicy [...]. W rezultacie W.D. był osobą bezdomną a zatem w zaistniałej sytuacji powyższe zasadniczo – po myśli art. 101 ust. 2 u.p.s. - wskazywałoby na właściwość Prezydenta Miasta [...] do rozpoznawania wniosków W. D. wnoszonych w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej. W niniejszym jednak przypadku istotne było, iż omawiany wniosek zainteresowanego dotyczył przyznania mu zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz na zakup żywności a ponadto sam zainteresowany był osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu i mającą wyznaczone wizyty lekarskie u lekarzy specjalistów m. in. w miejscowości [...] i [...] (na [...]). Okoliczności te – zdaniem składu orzekającego – powodują, że w analizowanej sytuacji można mówić o występowaniu przypadku niecierpiącego zwłoki, jak również szczególnie uzasadnionego sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o przyznanie jej świadczenia – w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s. Z tych więc powodów właściwym do rozpoznania wniosku W. D. o przyznanie wnioskowanej pomocy finansowej okazał się Burmistrz Miasta [...], gdyż to w tym mieście zainteresowany przebywał i w nim zgłosił swój wniosek. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.