I OW 42/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Torunia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Torunia a Wójtem Gminy w B. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M.G. o przyznanie pomocy na zakup żywności, biletów komunikacyjnych oraz dofinansowanie do opłat mieszkaniowych postanawia: oddalić wniosek.

PISMEM Z 24 LUTEGO 2026 R. PREZYDENT MIASTA TORUNIA WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A WÓJTEM GMINY W B. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU M.G., DALEJ: ZAINTERESOWANA, O PRZYZNANIE POMOCY NA ZAKUP ŻYWNOŚCI, BILETÓW KOMUNIKACYJNYCH ORAZ DOFINANSOWANIE OPŁAT MIESZKANIOWYCH PRZEZ WSKAZANIE ORGANU PRZECIWNEGO JAKO ORGAN WŁAŚCIWY W SPRAWIE. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowana jest osobą bezdomną zamieszkującą w "gabinetach terapeutycznych dla osób w kryzysie", a z umowy udziału w Programie Wychodzenia z Kryzysu, której stroną jest zainteresowana, wynika, że pobyt w Toruniu ma charakter programu pobytowego z elementami wsparcia, realizowanego na podstawie indywidualnego planu działania i zawartego na czas określony i wyraźnie wskazuje również wcześniejsze miejsce pobytu wnioskodawczyni w miejscowości Ł., gmina B. Sama zainteresowana w złożonym podaniu wskazuje tę miejscowość jako miejsce stałego pobytu bądź meldunku. W ocenie wnioskodawcy pobyt zainteresowanej w Toruniu jako tymczasowy i związany z uczestnictwem w programie nie prowadzi do zmiany miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy w B. wskazał, że zainteresowana nie zgłosiła się do ośrodka w tej gminie jako osoba bezdomna. W jego ocenie zainteresowana wybrała jako miejsce pobytu miasto Toruń, co wskazuje na świadome przeniesienie centrum życiowego poza teren gminy B. W tym miejscu zawarła umowę najmu lokalu mieszkalnego, za co ponosiła odpłatność. Zaznaczył, że wnioskodawca nie przeprowadził wywiadu środowiskowego z zainteresowaną. Zaznaczył, że zainteresowana obecnie nie zamieszkuje tak na terenie Torunia, jak i gminy B. lecz przebywa pod adresem w Bydgoszczy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Prezydenta Miasta Torunia, należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy w B. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o przyznanie pomocy na zakup żywności, biletów komunikacyjnych oraz dofinansowanie opłat mieszkaniowych. Mając powyższe na uwadze, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie zainteresowana złożyła wniosek o wsparcie jako osoba bezdomna korzystająca z programu pomocowego mającego na celu wsparcie jej w wyjściu z kryzysu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zamieszkiwanie w lokalu pomocowym nie powoduje, że osoba korzystająca z tej formy wsparcia przestaje być osobą bezdomną, gdyż ta forma wsparcia ma na celu trening usamodzielniający a udzielone w jego ramach schronienie nie ma zaspokajać potrzeb mieszkaniowych zainteresowanej. Oznacza to, że fakt zamieszkiwania w lokalu udostępnionym w ramach programu pomocowego nie prowadzi do utraty przez nią statusu osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725). Oznacza to, że właściwość miejscowa w rozpoznawanej sprawie nie może być ustalana na podstawie miejsca zamieszkania na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. w związku z zajęciem lokalu pomocowego w Toruniu. W sprawie natomiast istotny jest fakt przeprowadzki zainteresowanej do Bydgoszczy i zajęcie lokalu o nieustalonym charakterze. Okoliczność ta może bowiem wskazywać, że zainteresowana utraciła status osoby bezdomnej, co wpływa na zmianę podstawy prawnej wyznaczenia organu właściwego i konieczność wskazania organu zgodnie z aktualnym miejscem zamieszkania zainteresowanej. Brak ustaleń prowadzonych przez organy w połączeniu z brakiem kompetencji sądu do uzupełnienia bądź samodzielnego ustalenia stanu faktycznego sprawy wraz z możliwością uznania za właściwy w sprawie organ aktualnego miejsca zamieszkania zainteresowanej, który nie uczestniczy w sporze, powoduje, że nie jest możliwe rozpoznanie sporu przez wskazanie jako właściwego. Uzasadnia to oddalenie wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 i art. 64 § 3 p.p.s.a.