I OW 37/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy i Miasta N. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy i Miasta N. a Burmistrzem Miasta B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.T. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego i zasiłku celowego postanawia: wskazać Burmistrza Gminy i Miasta N. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 3 MARCA 2026 R. DYREKTOR MIEJSKO-GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W N. DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA GMINY I MIASTA N. (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z BURMISTRZEM MIASTA B. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU J.T. O PRZYZNANIE POMOCY FINANSOWEJ W FORMIE ZASIŁKU OKRESOWEGO I ZASIŁKU CELOWEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany od 9 maja 2025 r. do 20 czerwca 2025 r. oraz od 2 listopada 2025 r. przebywa w Stowarzyszeniu "(...)" w B. gdzie zamieszkuje. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w D. jako osoba bezrobotna, poszukująca pracy, co w ocenie wnioskodawcy może wskazywać na prowadzenie tam swojego centrum życiowego. Ponadto, w ww. miejscu odbywa karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający w imieniu Burmistrza Miasta B. wskazał, że właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.), jest Burmistrz Gminy i Miasta N. Z oświadczenia zainteresowanego wynika, że jest osobą bezdomną przebywającą w stowarzyszeniu w B. w ramach terapii uzależnień. Pobytu w ww. miejscu nie można zaś przypisać charakteru stałego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa, w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy o pomocy społecznej reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, iż miejsce, w którym osoba przebywa na terapii odwykowej, nie stanowi podstawy do ustalenia właściwości miejscowej organu w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s., innymi słowy miejsce, w którym strona przebywa na leczeniu jest tylko miejscem jego aktualnego pobytu o charakterze tymczasowym, nie jest to miejsce jej zamieszkania, w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2011 r. sygn. akt I OW 43/11). Pojęcie "miejsce zamieszkania" w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest ustalane według definicji zawartej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało dłuższy czas, konieczne jest faktyczne przebywanie w danym miejscu, któremu towarzyszy zamiar takiego przebywania na stałe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zainteresowany jest osobą bezdomną, bowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy a ostatni adres zameldowania miał w N. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w dacie złożenia ww. wniosku przebywał w Stowarzyszeniu "(...)" w B. W okresie od 2019 r. do 2022 r. był zatrudniony w N., następnie podejmował prace dorywcze na terenie Warszawy, zaś w okresie od 2024 r. do początku 2025 r. przebywał poza granicami Polski. Do Warszawy wrócił w kwietniu 2025 r., a od maja 2025 r. przebywa ww. stowarzyszeniu. W okolicznościach sprawy brak jest przesłanek do stwierdzenia, że zamiarem strony jest stały pobyt w B., a wskazany przez wnioskującego adres pobytu – zainteresowanego czyli Stowarzyszenia "(...)": w B. - jest jego miejscem zamieszkania. Pobyt w ww. ośrodku, związany z odbywaną terapią ma charakter czasowy, trudno zatem uznać, że jest to miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Z akt sprawy wynika również, że ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały jest miejscowość N. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Gminy i Miasta N. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.