I OW 23/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta C. a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I.O. o przyznanie zasiłku celowego i stałego postanawia: wskazać Wójta Gminy B. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 15 stycznia 2026 r. Prezydent Miasta C. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku I.O. (dalej jako "zainteresowany") o przyznanie zasiłku celowego i stałego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zainteresowany jest osobą bezdomną, a zatem organem właściwym do rozpoznania wniosku jest Wójt Gminy B. z uwagi na jego ostatnie miejsce zameldowania na terenie tej gminy i jednoczesny brak miejsca zamieszkania zainteresowanego. W odpowiedzi Wójt Gminy B. wskazał, że to wnioskodawca jest właściwym do rozpoznania wniosku zainteresowanego, niezależnie od zameldowania czasowego na terenie gminy B., które miało jedynie charakter instytucjonalny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość, albowiem żaden z organów administracji publicznej w nim uczestniczący nie uważa się za właściwy do załatwienia sprawy. Spór powstał na tle właściwości miejscowej organów, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia (§ 1 pkt 1 lit. d i § 1 pkt 15 lit. e rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych – Dz. U. Nr 198 poz. 1925). Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214) reguluje art. 101. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek w sytuacji, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt. 8 u.p.s. Wówczas, zgodnie z ust. 2, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały. Równocześnie w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie – zgodnie z ust. 3 powyższego przepisu. Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (por. postanowienie NSA z 25 czerwca 2021 r., I OW 310/20). Z akt sprawy wynika, że zainteresowany przebywa w Schronisku [...] w W., [...] O. Od 2019 roku do 2025 roku przebywał w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...], w którym to miejscu został zameldowany. Wobec poprawy stanu zdrowia i usamodzielnienia się zainteresowanego, decyzją z 19 sierpnia 2025 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C., uchylono decyzję kierującą I.O. do Domu Pomocy Społecznej. Wskutek tej decyzji opuścił powyższą placówkę i został przetransportowany do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. Dział Bezdomności. W dniu 12 października 2025 r. wezwano na interwencję patrol policji do zainteresowanego, który przebywał na terenie B., nie mając żadnego miejsca noclegowego. Przewieziono go wówczas do Schroniska w W., w którym obecnie przebywa. Nadto, zainteresowany oświadczył w toku postępowania, że nie utrzymuje z dziećmi od wielu lat kontaktu, które to dzieci zamieszkują na terenie miasta C. Ustalono równocześnie, że tam przebywają też jego siostry. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy ze stanowiskiem wnioskodawcy o właściwości Wójta Gminy B. do rozpoznania wniosku zainteresowanego. Ostatnim miejscem zameldowania I.O. jest Dom Pomocy Społecznej w B. Mimo, że placówka taka nie jest tożsama z lokalem mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy to dokonano meldunku zainteresowanego na pobyt stały, a nie czasowy. Istota tej sprawy sprowadza się więc do oceny czy zameldowanie w Domu Pomocy Społecznej w tym przypadku należy powiązać ze stałym zamieszkaniem w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W okolicznościach tej sprawy nie podlega badaniu czy zasadne było zameldowanie zainteresowanego pod tym adresem, wiążące natomiast jest to że ostatnim miejscem zameldowania jest miejscowość B. Nie budzi wątpliwości, że przebywanie w schronisku dla osób bezdomnych nie jest tożsame z zamieszkiwaniem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., albowiem tego rodzaju pomieszczenie nie służy do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych a pobyt w nim, nawet jeżeli w niektórych okolicznościach przedłużający się, ma jedynie charakter tymczasowy i interwencyjny. W konsekwencji uznać należy zainteresowanego za osobę bezdomną w rozumieniu przywołanych przepisów, bowiem I.O. nie ma miejsca zameldowania, nie posiada także miejsca zamieszkania wobec aktualnego pobytu w Schronisku w W. Wobec powyższego I.O. jako osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i nieposiadająca adresu stałego zameldowania - spełnia przesłanki osoby bezdomnej w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Zważywszy, że ostatnie miejsce zameldowania zainteresowanego na pobyt stały znajdowało się na terenie gminy B., to zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku o przyznanie zasiłku celowego i stałego jest Wójt tej gminy. Z omówionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.