I OW 39/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (sprawozdawca) Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy B. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy B. a Prezydentem [...] przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. K. o skierowanie do schroniska dla osób bezdomnych postanawia: wskazać Wójta Gminy B. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 4 MARCA 2026 R. WÓJT GMINY B. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A PREZYDENTEM [...] W SPRAWIE ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU M. K., DALEJ: ZAINTERESOWANY, O SKIEROWANIE DO SCHRONISKA DLA OSÓB BEZDOMNYCH. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że zainteresowany jest bezdzietnym kawalerem prowadzącym jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezdomną posiadającą meldunek na pobyt stały w miejscowości K., w gminie B. , przy czym pod adresem zameldowania mieszka jego siostra z chorym mężem, synem oraz niepełnosprawnym bratem, w związku z czym zainteresowany nie ma możliwości powrotu pod ten adres. Zainteresowany nie zamieszkuje pod tym adresem od 25 lat i nie utrzymuje kontaktu z rodziną. Z ustaleń organu wynika, że zainteresowany przebywał dotychczas w przestrzeni miejskiej, korzystał z jadłodajni oraz wsparcia rzeczowego osób obcych. W ocenie wnioskodawcy skoro zainteresowany ubiegając się o skierowanie do schroniska, przebywał w [...], to za organ właściwy w sprawie należało uznać Prezydenta [...]. W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...] wniósł o wskazanie Wójta Gminy B. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że w przypadku osób bezdomnych, do których należy zaliczyć zainteresowanego, jest miejsce zameldowania na pobyt stały, a nie fakt trwałego przebywania w określonej miejscowości. Tym samym w jego ocenie – wobec braku występowania okoliczności szczególnych uzasadniających przyznanie świadczenia w miejscu pobytu – za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku należy uznać Wójta Gminy B. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Rozpoznając wniosek Wójta Gminy B., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Prezydentem [...]. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do schroniska dla osób bezdomnych. Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2025 r. poz. 1214, z późn. zm.), dalej: u.p.s., właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, cudzoziemców przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie art. 106 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub przepisów wydanych na podstawie art. 107 ust. 1 tej ustawy oraz cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). W rozpoznawanej sprawie, czego pozostające w sporze organy nie kwestionują, zainteresowany jest osobą bezdomną. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 8 u.p.s. za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym. Za lokal mieszkalny nie można uznać przy tym pomieszczeń tymczasowego schroniska, w którym zainteresowany przebywał czasowo w dacie złożenia wniosku. Pomieszczenia te są bowiem z definicji przeznaczone do pobytu krótkotrwałego, w związku z czym nie spełniają przesłanek uznania ich za lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 725). Jednocześnie, czego również nie kwestionuje wnioskodawca, zainteresowany ma miejsce zameldowania na pobyt stały w gminie B., ale z uwagi na warunki lokalowe i rodzinne nie może on powrócić pod ten adres. Z uwagi na powyższe wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego powinno nastąpić na podstawie art. 101 ust. 2 a nie ust. 1 u.p.s., tj. z uwzględnieniem adresu ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały, a nie miejsca zamieszkania zainteresowanego. W rozpoznawanej sprawie pozostające w sporze organy nie powołały się także na dotyczące zainteresowanego okoliczności szczególne, które mogłyby przesądzać o konieczności przyznania wsparcia z uwagi na aktualne miejsce pobytu, co wyklucza zastosowanie regulacji zawartej w art. 101 ust. 3 u.p.s. Skoro zatem zainteresowany ma miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały w gminie B., to organem właściwym do rozpatrzenia wniosku zainteresowanego o skierowanie go do schroniska dla osób bezdomnych jest Wójt Gminy B. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.