I OW 32/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski NSA Jolanta Rudnicka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Wałbrzycha o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Wałbrzycha a Starostą Cieszyńskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku D. S. o skierowanie wraz z piątką małoletnich dzieci do Domu Matki i Dziecka "[...]" oraz przyznanie zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Wałbrzycha jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 6 LUTEGO 2026 R. DYREKTOR MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W WAŁBRZYCHU WYSTĘPUJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA WAŁBRZYCHA (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZE STAROSTĄ CIESZYŃSKIM W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU D. S. O SKIEROWANIE WRAZ Z PIĄTKĄ MAŁOLETNICH DZIECI DO DOMU MATKI I DZIECKA "[...]" ORAZ PRZYZNANIE ZASIŁKU OKRESOWEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zgodnie z § 5 ust. 4 i ust. 6 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży osoba ubiegająca się o skierowanie do domu składa wniosek w ośrodku pomocy społecznej właściwym ze względu na miejsce zamieszkania, a w przypadku bezdomnych – w ośrodku właściwym ze względu na gminę miejsca pobytu. Ośrodek ten kompletuje dokumenty i przekazuje je do starosty najbliższego powiatu prowadzącego dom lub zlecającego prowadzenie domu, który wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu do domu. Tym samym właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Starosta Cieszyński. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Cieszynie, występujący w imieniu Starosty Cieszyńskiego, powołując się na treść § 5 ust. 6 ww. rozporządzenia wskazał, że Starosta Cieszyński nie jest organem właściwym w sprawie bowiem nie prowadzi, ani nie zleca prowadzenia Domu Matki i Dziecka "[...]" w Cieszynie – wskazanego przez zainteresowaną. Ponadto, powiat cieszyński nie nadzoruje ww. placówki i nie może jednoznacznie określić, czy jest to ośrodek wsparcia - dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej – p.p.s.a., sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Wedle art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory, o których mowa w art. 4 p.p.s.a. (spory o właściwości oraz spory kompetencyjne). W myśl § 2 art. 15 p.p.s.a. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie rozstrzygnięcia sporów, o których mowa w art. 4 p.p.s.a., zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, pozostaje w wyłącznej właściwości rzeczowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość, gdyż oba organy uważają się za niewłaściwe. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci świadczenia niepieniężnego w formie schronienia oraz zasiłku okresowego. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej, stosownie do art. 101 ust. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1214), dalej - u.p.s. ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, w przypadku osoby bezdomnej właściwą jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Pojęcie osoby bezdomnej na potrzeby u.p.s. zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 tej ustawy, który stanowi, że osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Art. 6 pkt 8 u.p.s. przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 725), dalej - ustawa o ochronie praw lokatorów, do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokalu mieszkalnego należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest w rozumieniu ustawy takim lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy (por. postanowienia NSA z: 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OW 142/10; 9 czerwca 2017r., sygn. akt I OW 19/17). Z akt sprawy wynika, że zainteresowana nie jest zameldowana na pobyt stały, zaś ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały zainteresowanej był adres – ul. [...], Wałbrzych. Zainteresowana wraz z dziećmi przebywa w Domu Matki i Dziecka "[...]". Uprzednio zamieszkiwała w mieszkaniu, którego umowa najmu została wypowiedziana z uwagi na zaległości w opłatach. Skoro zatem nie jest zameldowana na pobyt stały oraz przebywa w ośrodku pomocowym, który nie stanowi lokalu mieszkalnego we wskazanym wyżej znaczeniu, to należy uznać, że zainteresowana jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. W przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Miejscem zameldowania zainteresowanej na pobyt stały jest miasto Wałbrzych, a zatem organem właściwym sprawie jest Prezydent Miasta Wałbrzycha. Odnosząc się do kwestii przepisów rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, wskazać należy, że w zakresie wniosku o skierowanie do ww. placówki nie mają one zastosowania. Zastosowanie ww. przepisów byłoby możliwe, gdyby Dom Matki i Dziecka w Cieszynie był prowadzony lub gdyby jego prowadzenie zostało zlecone przez najbliższy powiat. Ww. dom nie jest jednak prowadzony przez powiat ani jego prowadzenie przez powiat nie jest zlecone. Z akt sprawy wynika, że powiat cieszyński jedynie zleca prowadzenie Powiatowego Domu dla Matek z Małoletnimi dziećmi w Kobiet w Ciąży w Podgórzu. Z kolei zgodnie z art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. W myśl art. 48a ust. 1 u.p.s. udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. Z kolei zgodnie 48a ust. 11 u.p.s. wojewoda prowadzi rejestr miejsc, w których gmina udziela tymczasowego schronienia w schroniskach dla osób bezdomnych, schroniskach dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, noclegowniach oraz ogrzewalniach. Z rejestru prowadzonego przez Wojewodę Śląskiego wynika, że Dom Matki i Dziecka "[...]" zapewnia miejsca dla osób bezdomnych w ramach schronienia. Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że właściwość miejscowa organu podlega ustaleniu według regulacji określonej w art. 101 ust. 2 u.p.s. Zatem, jak wskazano wyżej, organem właściwym do rozpoznania wniosku zainteresowanej o skierowanie wraz z piątką dzieci do Domu Matki i Dziecka "[...]" oraz przyznania zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta Wałbrzycha. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.