I OW 256/20

Dnia 20 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka A. Ż. w pieczy zastępczej postanawia: wskazać Powiat [...] jako organ właściwy w sprawie.

Powiat [...], wnioskiem z dnia 5 października 2020 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu powstałego pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego tj. Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania, który z tych organów jest właściwy do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka A. Ż. w pieczy zastępczej. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że małoletni A.Ż., urodzony dnia 22 stycznia 2020 r. w [...], na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], został umieszczony w pieczy zastępczej A. i G. małżonków Ł., zamieszkałych w [...] w Powiecie [...]. Z informacji uzyskanych z Wielospecjalistycznego Szpitala Powiatowego w [...] wynika, że małoletni A.Ż. urodził się w szpitalu w [...], a matka dziecka nie była zdolna do podejmowania samodzielnych decyzji, w tym nie była zdolna do opieki nad dzieckiem. Dziecko nie zostało przez szpital wydane matce z uwagi na jej stan psychiczny. Jednocześnie też dziecko nie zostało przez matkę pozostawione w szpitalu. W sprawie ustalono ponadto, że matka dziecka – M.Ż. jest zameldowana w miejscowości [...] przy ul. [...] na terenie Powiatu [...]ego. Nadto matka dziecka jest osobą ubezwłasnowolnioną częściowo. Kuratorem M. Ż. jest S.Ż.. W piśmie z dnia 15 maja 2020 r. S.Ż. oświadczył, że stałym miejscem zamieszkania M. Ż. jest [...], ul. [...] oraz, że obecnym adresem zamieszkania są [...], ul. [...]. Z uwagi na powyższe, zwrócono się do Powiatu [...] o ustalenie odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, który jednak odmówił podjęcia czynność w tej sprawie. Zdaniem wnioskodawcy, biorąc pod uwagę adres zameldowania M.Ż. w [...] oraz oświadczenie jej kuratora – S. Ż., że miejscem zamieszkania M. Ż. przed pierwszym umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej jest miejscowość [...], to Powiat [...] jest powiatem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka A. Ż. w pieczy zastępczej, zgodnie z normą art. 191 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W odpowiedzi na wniosek Powiat [...] wniósł o wskazanie Powiatu [...] jako właściwego w sprawie. Zdaniem Powiatu [...]ego, okoliczności niniejszej sprawy nakazują jednak uznać, że doszło do "pozostawienia dziecka" bezpośrednio po urodzeniu w rozumieniu art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak ustalono, dziecko zostało pozostawione w szpitalu, w którym się urodziło (a więc bezpośrednio po urodzeniu). Matka dziecka - ze względu na swój stan zdrowia - nie była w stanie się nim zająć i na skutek pozostawienia dziecka w szpitalu, Sąd Rejonowy w [...] wydał orzeczenie o umieszczeniu małoletniego syna M.Ż. w rodzinnej pieczy zastępczej - rodzinie zastępczej. Z treści w/w postanowienia, wynika zaś, że w dniu wydania orzeczenia małoletni A. Ż., ur. 22 stycznia 2020 r. w [...], przebywał na Oddziale Neonatologicznym Wielospecjalistycznego Szpitala Powiatowego w [...]. Z załączonego przez Powiat [...] protokołu z dnia 31 stycznia 2020 r. wynika przy tym, iż w tym dniu dziecko zostało, zgodnie z wydanym postanowieniem, przekazane przez tenże szpital pod opiekę rodziny zastępczej A. i G. Ł.. Zatem małoletni A. Ż., przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej, nie opuścił szpitala. W związku z powyższym, zdaniem Powiatu [...]ego, zgodnie z treścią art. 191 ust. 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wydatki na dziecko, o którym mowa w art. 191 ust. 8 pkt 2 w/w ustawy, winien ponosić powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka tj. Powiat [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasady finansowania rodzin i systemu pieczy zastępczej umieszczone zostały w dziale VII ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 821). Przepis art. 191 tej ustawy stanowi, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Powiat, na terenie którego funkcjonują mogące przyjąć dziecko rodzina zastępcza, rodzinny dom dziecka lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, zawiera z powiatem, o którym mowa w ust. 1-4, porozumienie w sprawie przyjęcia dziecka oraz warunków jego pobytu i wysokości wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 (ust. 5). Przepisów ust. 1 i 5 nie stosuje się w przypadku dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, na podstawie art. 58 ust. 1 lub art. 103 ust. 2 (ust. 8 pkt 1) i dzieci pozostawionych bezpośrednio po urodzeniu lub dzieci, których tożsamość rodziców jest nieznana (ust. 8 pkt 2). Wydatki na dziecko, o którym mowa w ust. 8 pkt 2, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka (ust. 13). Z powołanej regulacji wynika, że podstawową zasadą ustalenia właściwości miejscowej powiatu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu dziecka w rodzinie zastępczej jest miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W dalszej kolejności, w braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania dziecka będzie to powiat ostatniego zameldowania na pobyt stały a w przypadku braku możliwości ustalenia miejsca zamieszkania jak też zameldowania będzie to powiat właściwy ze względu na siedzibę sądu orzekającego o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Jednakże, zasady te nie mają zastosowania w przypadku: umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej pełniącej funkcję pogotowia rodzinnego lub placówce opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego, a także pozostawienia dziecka bezpośrednio po urodzeniu lub dziecka, których tożsamość rodziców jest nieznana. W drugim z tych przypadków zobowiązanym do ponoszenia wydatków na dziecko pozostawione bezpośrednio po urodzeniu lub na dziecko, którego tożsamość rodziców jest nieznana, umieszczone w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, jest powiat właściwy ze względu na miejsce pozostawienia dziecka. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić się należy z pozostającym w sporze Powiatem [...], iż okoliczności niniejszej sprawy wypełniają hipotezę normy zawartej w art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej. Dla jej odkodowania istotne znaczenie mają dwa elementy: "pozostawienie dziecka" oraz dokonanie tej czynności "bezpośrednio po jego urodzeniu". Wyjaśnić w związku z tym trzeba, że w powołanej ustawie nie zdefiniowano pojęcia "pozostawienie dziecka", jednakże w doktrynie wskazuje się, iż określenie "pozostawienie" powinno nosić w sobie również elementy podmiotowe, wyrażające się wolę opuszczenia, zostawienia samemu sobie (por. S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, WK 2016 Lex/el). Z kolei określenie "bezpośrednio" oznacza "w chwili następującej po czymś lub poprzedzającej coś", "krótko przed czymś/kimś lub krótko po czymś/kimś" i jest terminem węższym niż np. termin "bez zbędnej zwłoki" czy nawet "niezwłocznie" Wyczerpanie zatem dyspozycji art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy wymaga, aby dziecko zostało pozostawione przez rodziców najwcześniej jak to było obiektywnie możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt I OW 231/16). Z akt niniejszej sprawy wynika, że poród dziecka A. Ż. odbył się 22 stycznia 2020 r. na Oddziale Neonatologicznym w Wielospecjalistycznym Szpitalu Powiatowym w [...]. Matka dziecka ubezwłasnowolniona częściowo, ze względu na stan zdrowia (padaczka) oraz stan psychiczny nie była natomiast w stanie zająć się nim, jak też nie była zdolna do podejmowania samodzielnych decyzji. W związku z tym dziecko nie zostało przez Szpital wydane matce i pozostało na Oddziale Neonatologicznym Szpitala do dnia 31 stycznia 2020 r., kiedy to zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 31 stycznia 2020 r. małoletni A.Ż. został przekazany pod opiekę rodziny zastępczej A. i G. Ł.. Mając na uwadze powyższe, przyjąć należało w ocenie składu orzekającego, iż w tym konkretnym przypadku doszło do pozostawienia dziecka przez matkę w szpitalu bezpośrednio po porodzie w rozumieniu art. 191 ust. 8 pkt 2 ustawy o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej. Zwrócić należy bowiem uwagę, że choć z akt sprawy nie wynika wprost, aby matka dziecka wyraziła wolę jego opuszczenia bezpośrednio po porodzie, jednak z uwagi na jej stan psychiczny, jak też fakt, że w dniu porodu pozostawała ubezwłasnowolniona częściowo, nie sposób doszukiwać się w zachowaniu matki elementów świadomego i zamierzonego pozostawienia dziecka. Nie zmienia to jednak faktu, że dziecko pozostało w szpitalu do dnia przekazania rodzinie zastępczej. W zwiazku z tym, właściwość miejscową w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej należało ustalić zgodnie z dyspozycją art. 191 ust. 13 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a więc właściwym jest powiat na terenie którego miało miejsce pozostawienie dziecka, tj. Powiat [...]. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.