I OW 20/21

Dnia 20 maja 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie M. M. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat [...] jako organ właściwy w sprawie.

Powiat [...], wnioskiem z dnia 22 grudnia 2020 r., wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego powstałego pomiędzy Powiatem wnioskującym a Powiatem [...] w przedmiocie ustalenia powiatu właściwego do ponoszenia wydatków z tytułu opieki i wychowania małoletniego M. M. umieszczonego w rodzinie zastępczej u L. Ż. i wskazanie jako właściwego w sprawie Powiatu [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w związku ze śmiercią matki małoletniego – J. B. (zm. dnia 27 grudnia 2017 r.), Sąd Rejonowy w [...], postanowieniem z dnia 31 stycznia 2018 r. (sygn. akt [...]), wydanym w trybie zabezpieczenia w postępowaniu o ograniczenie władzy rodzicielskiej i ustanowienie rodziny zastępczej, umieścił małoletniego M. M. jego ciotki – L. Ż., powierzając jej pieczę nad małoletnim do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Następnie zaś, na podstawie postanowienia Sądu z dnia 18 czerwca 2019 r., została ograniczona władza rodzicielska ojca małoletniego M. M.M. i ustanowiono dla niego rodzinę zastępczą w osobie L. Ż. zam. [...]. W związku z powyższym, zdaniem wnioskodawcy, dziecko wprawdzie obecnie przebywa na terenie powiatu [...]ego, ale przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej, tj. przed dniem wydania postanowienia z dnia 18 czerwca 2019 r., miejscem zamieszkania małoletniego było miejsce zamieszkania jego ojca - stosownie do treści art. 26 § 1 k.c. Ojciec dziecka, posiadający nieograniczoną do dnia 18 czerwca 2019 r. władzę rodzicielską, zamieszkiwał zaś na terenie powiatu [...]ego, co implikowało obowiązek ponoszenia wydatków z tytułu opieki i wychowania małoletniego przez ten powiat. W odpowiedzi na wniosek Powiat [...] wnosił o wskazanie Powiatu [...]ego jako właściwego w niniejszej sprawie. Pozostający w sporze Powiat zwracał przy tym uwagę, że piecza nad małoletnim M. M. (ur. 3.07.2004r.) została powierzona, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 31 stycznia 2018 r., jego ciotce – L. Ż., zam. [...] a to oznaczało to, że osoba ta ustanowiona została opiekunem faktycznym małoletniego. Z posiadanej dokumentacji wynika zaś, iż małoletni M. M. przebywał pod opieką ciotki od dnia śmierci matki, tj. od dnia 27 grudnia 2017 r., a rodziną zastępczą dla małoletniego L. Ż. ustanowiona została postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 18 czerwca 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 art. ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r., poz. 821 - dalej jako "ustawa"). W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1). Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Przejście do kolejnych reguł określania właściwości uzależnione jest od wykazania, że nie da się jej ustalić w oparciu kolejno o przepis art. 191 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy. Zauważyć trzeba, że ustawa, posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania", nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w Kodeksie cywilnym. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W myśl § 2 tego artykułu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy. Natomiast zgodnie z treścią art. 27 k.c. miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazać należy, że małoletni M. M. został umieszczony po raz pierwszy w pieczy zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia 18 czerwca 2019 r. Bezsporne jest, że do tego czasu władza rodzicielska przysługiwała ojcu dziecka – M. M., zamieszkałemu przy ul. [...]w miejscowości [...] w powiecie [...]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dla ustalenia miejsca zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej istotne są jednak w niniejszej sprawie okoliczności, poprzedzające wydanie ww. postanowienia. Jak wynika bowiem z ustaleń obu Powiatów, matka małoletniego – J. B. zmarła w dniu 27 grudnia 2017 r. a w dniu 4 stycznia 2018 r. siostra zmarłej J.B. – L. Ż.(zam. [...], powiat [...]) złożyła do właściwego Sądu wniosek o ustanowienie jej rodziną zastępczą dla siostrzenica. We wniosku podała, że od śmierci matki, małoletni pozostawał pod jej opieką, ojciec dziecka nie zamieszkiwał z rodziną, nie odwiedzał dziecka i nie płacił na nie alimentów. W dniu 31 stycznia 2018 r. Sąd Rejonowy w [...] wydał postanowienie, którym - w trybie zarządzenia tymczasowego -. zabezpieczył wniosek poprzez umieszczenie małoletniego M.M. u jego ciotki – L. Ż.poprzez powierzenie wnioskodawczyni pieczy nad małoletnim siostrzeńcem do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wspomnianym zaś na wstępie, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2019 r., Sąd Rejonowy ustanowił następnie rodzinę zastępczą dla małoletniego M. M.w osobie L.y Ż. oraz ograniczył władzę rodzicielską ojcu małoletniego. Mając na względzie powyższe okoliczności, zdaniem składu orzekającego, przyjąć więc należało, iż - z uwagi na treści art. 27 k.c. - miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej było miejsce zamieszkania jego opiekuna, to jest jego ciotki – L.Ż. zamieszkałej przy [...] w powiecie [...]. Nie można bowiem pominąć treści postanowienia zabezpieczającego z dnia 31 stycznia 2018 r., a w którym to postanowieniu Sąd - uwzględniając trudną sytuację małoletniego spowodowaną brakiem faktycznej opieki ze strony ojca - pieczę nad nim powierzył jego ciotce – L. Ż. Na czas obowiązywania zabezpieczenia postanowienie to określało faktycznie miejsce pobytu i miejsce zamieszkania małoletniego oraz osobę, która go reprezentowała i - jako takie - wywoływało określony skutek prawny. Możliwość zaś reprezentowania małoletniego M. M. przez wskazanego przez Sąd opiekuna już od dnia 31 stycznia 2018 r. (a co ostatecznie potwierdzone zostało w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2019 r. ustanawiającym pieczę zastępczą w osobie L. Ż.), prowadzi do wniosku, że powiatem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowania małoletniego M. M. umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Powiat [...], o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.