I OW 249/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta S. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta S. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku M.O. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup żywości i odzieży oraz zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta S. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 9 GRUDNIA 2025 R. DYREKTOR MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W SI. DZIAŁAJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA MIASTA S. (DALEJ: WNIOSKODAWCA), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA L. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU M.O. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O PRZYZNANIE POMOCY FINANSOWEJ W FORMIE ZASIŁKU CELOWEGO NA ZAKUP ŻYWOŚCI I ODZIEŻY ORAZ ZASIŁKU OKRESOWEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że z uwagi, iż zainteresowany na terenie Łodzi zamieszkuje w lokalu mieszkalnym, nie można uznać go za osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2024 r., a tym samym właściwy do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta L. Ustosunkowując się do ww. wniosku Prezydent Miasta L. zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika wskazał, że organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Prezydent Miasta S., bowiem zainteresowany przebywa Domu Wspólnotowym w L. im. [...], który to dom jest nieformalnym schroniskiem dla bezdomnych mężczyzn. Tym samym wobec bezdomności zainteresowanego, właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania osoby bezdomnej na pobyt stały, czyli w niniejszej sprawie Gmina S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214, dalej: u.p.s.) reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Z akt sprawy wynika, że zainteresowany obecnie przebywa w Domu Wspólnotowym w L. im. [...], który to dom jest nieformalnym schroniskiem dla bezdomnych mężczyzn, gdzie nie ma możliwości meldunku a pobyt w tym miejscu jest jedynie czasowy. Nie sposób zatem uznać, że zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym, skoro przebywa tam jedynie czasowo, z miejscem tym nie wiąże swojego centrum życiowego, w szczególności, że jest to placówka oferująca pomoc osobom pozostającym w kryzysie bezdomności. Z akt sprawy wynika ponadto, że jego ostatnim adresem zameldowania na pobyt stały jest: S., ul. [...]. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta S. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.