I OW 245/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy P. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy P. a Wójtem Gminy O. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.C. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego postanawia: wskazać Wójta Gminy P. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 9 GRUDNIA 2025 R. WÓJT GMINY P. ZŁOŻYŁ WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY O. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU S.C. O PRZYZNANIE POMOCY FINANSOWEJ W FORMIE ZASIŁKU OKRESOWEGO. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy O. W ocenie wnioskodawcy zainteresowany fizycznie przebywa na terenie gminy O., z tą gminą wiąże zamiar dłuższego pobytu, zaś nie przebywa ani nie ma rodziny i znajomych na terenie gminy P., nie jest też właścicielem nieruchomości położonej na obszarze tej gminy. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. działający w imieniu Wójta Gminy O. wskazał, że właściwy do rozpoznania sprawy na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. jest Wójt Gminy P. Gmina O. jest miejscem, w którym aktualnie przebywa zainteresowany i gdzie aktualnie odbywa terapię odwykową. Gmina O. jest zatem wyłącznie aktualnym miejscem pobytu o charakterze czasowym, a tym samym nie stanowi miejsca zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa, w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214), dalej: u.p.s., reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w tym lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że miejsce, w którym osoba przebywa na terapii odwykowej, nie stanowi podstawy do ustalenia właściwości miejscowej organu w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s., innymi słowy miejsce, w którym strona przebywa na leczeniu jest tylko miejscem jego aktualnego pobytu o charakterze tymczasowym, nie jest to miejsce jej zamieszkania, w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 2011 r. sygn. akt I OW 43/11). Pojęcie "miejsce zamieszkania" w sprawach z zakresu pomocy społecznej jest ustalane według definicji zawartej w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało dłuższy czas, konieczne jest faktyczne przebywanie w danym miejscu, któremu towarzyszy zamiar takiego przebywania na stałe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że zainteresowany jest osobą bezdomną, bowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy a ostatni adres zameldowania miał w gminie [...], w domu który został sprzedany. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie zasiłku z opieki społecznej przebywał w Ośrodku Terapii Uzależnień w [...], a w okresie wcześniejszym w ogrzewalni dla osób bezdomnych [...]. Od około 5 lat jest bezdomny. W okolicznościach sprawy brak jest przesłanek do stwierdzenia, że zamiarem strony jest stały pobyt w [...], a wskazany przez nią adres pobytu - czyli Ośrodek Terapii Uzależnień [...] w [...] - jest jej miejscem zamieszkania. Pobyt w ww. ośrodku, związany z odbywaną terapią ma charakter czasowy, trudno zatem uznać, że jest to miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Z akt sprawy wynika również, że ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanego na pobyt stały jest miejscowość [...]. Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 u.p.s. – na podstawie którego organem właściwym w sprawie jest Wójt Gminy P. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.