I OW 243/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka, po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Ł. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Ł. a Burmistrzem K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku B. S. o przyznanie zasiłku stałego postanawia wskazać Burmistrza Ł. jako organ właściwy w sprawie.

Wnioskiem z 4 października 2023 r. Burmistrz Ł. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem K. poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku B. S. o przyznanie zasiłku stałego. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że 15.09.2023 r. do Centrum Usług Społecznych w Ł., wpłynęło zawiadomienie o przekazaniu wniosku wg właściwości z Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.. Zawiadomienie dotyczyło wniosku B. S. o przyznanie zasiłku stałego. Zainteresowana od 10.02.2022 r. przebywa w miejscowości K., najpierw jako osoba bezdomna przebywała w Ośrodku Stowarzyszenia [...] w N., gm. K. a po jego opuszczeniu 17.05.2023 r. pozostała na terenie K. i zamieszkała przy. ul. [...] [...] gdzie mieszka do dnia dzisiejszego. Zastępca dyrektora Centrum Usług Społecznych w Ł. na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonego przez MGOPS w K. uchylił decyzję dotyczącą zasiłku stałego przyznanego ww., z powodu zmiany jej sytuacji osobistej i mieszkaniowej. Z informacji posiadanych przez pracownika socjalnego wynika, że miejscowość Z. nie może być centrum życiowym zainteresowanej, ponieważ nie ma żadnego prawa do lokalu, w którym wcześniej zamieszkiwała ani nie ma żadnej najbliższej osoby, z którą byłaby w jakikolwiek sposób związana. B. S. w myśl ustawy o pomocy społecznej w chwili obecnej nie jest osobą bezdomną, ponieważ mieszka w lokalu mieszkalnym. Tylko w przypadku osób bezdomnych gminą właściwą do załatwienia sprawy jest gmina ostatniego miejsca zameldowania. W odpowiedzi na wniosek Burmistrz K. wskazał, że B. S. jest osobą bezdomną a organem właściwym do rozpatrzenia jej sprawy o przyznanie zasiłku stałego jest gmina Ł.. Ostatnim miejscem zameldowania zainteresowanej na pobyt stały jest Z., [...] Ł. (gmina Ł.). Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego z B. S. w dniu 08.09.2023 r. w/w oświadczyła, że pod adresem ul. [...] [...], [...] K. przebywa tymczasowo, gościnnie u A. G. i jak tylko otrzyma pomoc finansową w formie zasiłku stałego wraca do gminy Ł., gdzie jest jej centrum życiowe. Oświadczyła również, że z gminą K. nie wiąże stałego pobytu, nie jest to jej centrum życiowe. Wcześniej zainteresowana przebywała w Schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi w N. gmina K. jako osoba bezdomna, po jego opuszczeniu tymczasowo zatrzymała się w mieszkaniu A. G. bez możliwości stałego zamieszkania. Ustalono, że obecnie B. S. nie przebywa i nie zamieszkuje pod adresem ul. [...] [...] w K.. Tutejszy Ośrodek na chwilę obecną, nie posiada informacji o miejscu pobytu ww., nie ma z nią żadnego kontaktu. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Ł. a Burmistrzem K. jest negatywnym sporem o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku B. S. o przyznanie zasiłku stałego. Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Zgodnie z art. 101 ust. 1 tej ustawy, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Jednocześnie z art. 101 ust. 2 u.p.s. wynika, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przepisy u.p.s. nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1610), dalej przywoływanej jako "K.c". Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z brzmieniem art. 25 K.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Jak to obrazowo przedstawiono w piśmiennictwie; dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania (vide: S.Grzybowski [w:] System Prawa Cywilnego, Wrocław 1985 r., Z.N. im. Ossolińskich, wyd. 2, t. 1, s. 333 – 334; W.Popiołek, glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993r., w sprawie III CZP 76/93, PS 1995, nr 3, s. 86–87). Oceniając okoliczności niniejszej sprawy z punktu widzenia powyższych uwag należy wskazać, że B. S. nie jest nigdzie zameldowana na pobyt stały, zaś ostatni adres zameldowania to miejscowość Z. (gm. Ł.). Do maja 2023 r. ww. przebywała w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi w N. gm. K. Po opuszczeniu schroniska okresowo przebywała u A. G. pod adresem ul. [...] [...], [...] K. Złożone w sprawie oświadczenia zainteresowanej i A. G. wespół z przeprowadzonym 8 września 2023 r. rodzinnym wywiadem środowiskowym, a także pozostałymi ustaleniami poczynionymi przez organy administracji, wskazują, że pobyt zainteresowanej w mieszkaniu znajomego w K. przy ul. [...] miał charakter przejściowy mający na celu chwilowe zabezpieczenie jej bieżących potrzeb życiowych. Tak właśnie przedstawiła tę sytuację B. S. wskazując: "tymczasowo gościnnie przebywam u Pana A. G.. (...) z Gminą K. nie wiążę stałego pobytu, nie jest to moje centrum życiowe, jak tylko otrzymam zasiłek stały i będę miała pieniądze kupuję bilet powrotu i wracam do Ł. (...). Potwierdza to również A. G. w złożonym oświadczeniu: "B. S. przebywa u mnie tymczasowo bez możliwości stałego zamieszkania". Tym samym nie można uznać, iż mieszkanie A. G. jest miejscem zamieszkania zainteresowanej w rozumieniu art. 25 k.c. Pobytowi temu nie towarzyszył zamiar stałego przebywania, co ostatecznie znalazło potwierdzenie w ustaleniach Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy w K., że zainteresowana nie przebywa już w przedmiotowym lokalu, a obecne miejsce jej pobytu nie jest znane. W konsekwencji przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. Z całokształtu okoliczności analizowanej sprawy wynika, że B. S. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowana na pobyt stały. Dlatego też, właściwość miejscowa organu powinna być ustalona zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., co oznacza, że właściwa jest gmina ostatniego miejsca zameldowania B. S. na pobyt stały, to jest Gmina Ł., a jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku należało wskazać Burmistrza Ł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 oraz § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.