I OW 234/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem K. a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku P. P. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego i zasiłku okresowego postanawia: wskazać Burmistrza K. jako organ właściwy w sprawie.

Dnia 16 października 2023 r. P. P. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Pismem z 19 października 2023 r. Zastępca Dyrektora ds. Pomocy Środowiskowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. – działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T. - na podstawie art. 65 § 1 kpa przekazał sprawę do rozpoznania Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. W piśmie tym wskazano, że z zebranej dokumentacji wynika, że P. P. posiada ostatni meldunek stały w K. ul. [...], zaś w mieście T. przebywa tymczasowo w miejscu noclegowym na terenie parafii pod wezwaniem [...]. Podniesiono, że wnioskodawca nie posiada możliwości powrotu pod dotychczasowy adres zamieszkania oraz przebywa w miejscu noclegowym oferowanym przez parafię, nie spełniającym warunków lokalu mieszkalnego, zatem spełnia przesłanki ustawowej definicji osoby bezdomnej. W związku z tym uznano, że do rozpoznania wniosku właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W piśmie z 17 listopada 2023 r. Burmistrz K. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość, zaistniałego pomiędzy Burmistrzem K. - Ośrodkiem Pomocy Społecznej w K. a Prezydentem Miasta T. - Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w T., poprzez wskazanie, że ten ostatni jest właściwy do rozpatrzenia wniosku P. P. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego i zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że P. P. nie spełnia przesłanek uznania go za osobę bezdomną. Jest on zameldowany na pobyt stały na terenie gminy K., jednak od wielu lat nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, choć nie jest tej możliwości pozbawiony, lecz przebywa na terenie miasta T. W T. wnioskodawca od lat mieszka i przebywa, wynajmował tam pokoje lub mieszkania, dotychczas korzystał ze świadczeń pomocy społecznej udzielanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. Tym samym, zdaniem Burmistrza K., wnioskodawca ma zamiar stałego pobytu oraz swoje centrum życiowe w T., co uzasadnia w sprawie właściwość Prezydenta Miasta T. W odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z 30 listopada 2023 r. Prezydent Miasta T. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o wskazanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku P. P. jest Burmistrza K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: ppsa), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. W myśl art. 22 § 1 pkt 1 kpa, spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny. Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 ppsa). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania wniosku P. P. o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 i 19 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej: ups), do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych oraz przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych. Według art. 101 ust. 1 ups, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zaś zgodnie z ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Pojęcie osoby bezdomnej zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 8 ups. Zgodnie z tym przepisem, osoba bezdomna to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przywołany przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że P. P. ostatnio był zameldowany na pobyt stały w K., ul. [...]. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez Burmistrza K., z akt sprawy wynika, że aktualnie wnioskodawca nie ma możliwości zamieszkania pod tym adresem. Z wniosku o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej oraz z wywiadu środowiskowego z 16 października 2023 r. wynika, że od początku października 2023 r. wnioskodawca przebywa w noclegowni Stowarzyszenia [...] na terenie klasztoru [...] w T. przy ul. [...]. W wywiadzie środowiskowym wnioskodawca zadeklarował się jako osoba bezdomna. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że P. P. jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie ma obecnie możliwości zamieszkania w miejscu zameldowania (K., ul. [...]). Noclegowania, w której aktualnie przebywa wnioskodawca ma na celu udzielenie tymczasowego schronienia i nie spełnia ustawowych przesłanek do zaliczenia jej do kategorii lokali mieszkalnych, sformułowanych w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725). W świetle art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej nie ma znaczenia kryterium miejsca zamieszkania, a więc nie bada się zamiaru tej osoby co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W rozpatrywanym przypadku organem właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy finansowej jest zatem Burmistrz K. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 ppsa w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.