I OW 242/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Wilkowice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Wilkowice a Burmistrzem Miasta Kuźnia Raciborska przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o skierowanie i dofinansowanie do pobytu w domu pomocy społecznej oraz do przyjęcia rezygnacji z wniosku postanawia: wskazać Burmistrza Miasta Kuźnia Raciborska jako organ właściwy w sprawie.

Wójt Gminy Wilkowice wnioskiem z dnia 17 listopada 2023 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość zaistniałego między tym organem, a Burmistrzem Miasta Kuźnia Raciborska przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku [...] o skierowanie i dofinansowanie do pobytu w domu pomocy społecznej oraz do przyjęcia rezygnacji z wniosku. W uzasadnieniu wniosku Wójt Gminy Wilkowice powołując się na art. 101 ust. 1 i ust. 2a ustawy o pomocy społecznej wskazał, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku [...] jest Burmistrz Miasta Kuźnia Raciborska. Wskazał, że 25 września 2023 r. z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kuźni Raciborskiej wpłynął wniosek o skierowanie i dofinansowanie do pobytu Pani [...] przebywającej w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej, ul. [...]. Wraz z wnioskiem [...] zostało przekazane również m.in. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości pobieranego świadczenia, kopia zaświadczenia lekarskiego z dnia 23.02.2021 r., aktualne zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały (Bystra, ul. [...], gdzie mieści się Dom Pomocy Społecznej Fundacji "Klimczok".), kopia orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dn. 20.02.2018 r. Zawiadomieniem z dnia 11.10.2023 r. w trybie art. 65§1 k.p.a. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wilkowicach przekazał rezygnację z wniosku Pani [...] do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kuźni Raciborskiej, ponieważ jak wynika z dokumentacji, Pani [...] była mieszkanką gminy Kuźnia Raciborska, posiadała stałe zameldowanie pod adresem 47-430 Rudy ul, [...], gdzie zamieszkiwała do czasu rozpoczęcia pobytu w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej tj. do dnia 02.11.2010 r. Pani [...] została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w Bystrej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Kuźni Raciborskiej oraz dofinansowany był tam jej pobyt od dnia 02.11.2010 r. do 31.10.2014 r. Od 01.11.2014 r. Pani [...] przebywa w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej na podstawie umowy cywilno - prawnej, po sprzedaży nieruchomości w miejscowości Rudy Gmina Kuźnia Raciborska. Pobyt Pani [...] w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej trwa nieprzerwanie od 2.11.2010 r. do nadal. Burmistrz Miasta Kuźnia Raciborska w odpowiedzi z dnia 8 stycznia 2024 r. na ww. wniosek o rozstrzygnięcie sporu wskazał, że w jego ocenie organem właściwym do rozpoznania ww. wniosku jest Wójt Gminy Wilkowice. Wskazał, że nie budzi wątpliwości, że obecnym miejscem zamieszkania [...] jest miejscowość Bystra płożonej w Gminie Wilkowice. Z kolei, działania podjęte przez Panią [...] - tj. sprzedaż domu położonego w Gminie Kuźnia Raciborska, wymeldowanie się z miejsca stałego zameldowania w Rudach oraz zawarcie w sposób dorozumiany umowy o pobyt w Domu Pomocy Społecznej "Sadyba" w Bystrej - świadczą o tym, że przebywa ona na terenie Gminy Wilkowice z zamiarem stałego pobytu (gdzie ma zameldowanie na pobyt stały) i tam ogniskuje się jej centrum życiowe. Co więcej, w treści wniosku z dnia 29.04.2015 r. [...] wskazała, że chce "do końca życia mieszkać w Domu Pomocy Społecznej " Sadyba " w Bystrej". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z negatywnym sporem o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Wilkowice i Burmistrzem Miasta Kuźnia Raciborska, Wniosek dotyczy Wójta Gminy Wilkowice, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej oraz Burmistrza Miasta Kuźnia Raciborska, dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach - § 1 pkt 12 lit a i c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003, nr 198, poz. 1925). Organy te nie mają zatem wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, co oznacza, że wniosek jest dopuszczalny. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Z kolei art. 101 ust. 2a wskazuje, iż "w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. W świetle art. 101 ust. 6 u.p.s. dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej w skrócie "k.c."). Z art. 25 k.c. wynika, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości, konieczne jest ustalenie kumulatywnego występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza trudności, to jednak o ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różne okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 10 lutego 2009 r., sygn. akt I OW 164/08 i 2 września 2009 r., sygn. akt I OW 85/09). Innymi słowy, o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt I OW 231/05). Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. Z akt sprawy wynika, że miejscem swojego stałego pobytu [...] l.87 uczyniła z wyboru miejscowość Bystra, położoną w Gminie Wilkowice, w której przebywa. O przeniesieniu w to miejsce swojego centrum życiowego świadczą działania podjęte przez [...] – tj. sprzedaż domu położonego w Gminie Kuźnia Raciborska, wymeldowanie się w dniu 23 kwietnia 2014 r. z miejsca pobytu stałego w miejscowości Rudy (Gmina Kuźnia Raciborska) oraz pobyt w Domu Pomocy Społecznej prowadzonym przez Fundację "Sadyba". Za przedstawioną oceną przemawia także kolejny wniosek [...] z 28 sierpnia 2023 r. o skierowanie do domu pomocy społecznej w Bystrej, w którym wskazała, że w tym domu czuje się bardzo dobrze, spełnia wszystkie jej potrzeby zdrowotne, emocjonalne i duchowe. W piśmie z dnia 4 października 2023 r. [...] wycofała wcześniejszy wniosek z 28 sierpnia 2023 r. "ponieważ dalsze finansowanie pobytu w Domu Pomocy Społecznej będzie finansowane z prywatnych środków". Wobec okoliczności niniejszej sprawy oraz powyższych wywodów uznać należy, że zastosowanie powinien mieć art. 101 ust. 2a u.p.s. Pozostaje zatem do ustalenia miejsce zamieszkania zainteresowanej przed pobytem w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej prowadzonym przez Fundację "Sadyba". Z akt bezspornie wynika, że [...] była mieszkanką Gminy Kuźnia Raciborska, posiadała stałe zameldowanie pod adresem 47-430 Rudy ul. [...], gdzie zamieszkiwała do czasu rozpoczęcia pobytu w Domu Pomocy Społecznej w Bystrej, tj. do dnia 2.11.2010 r., gdzie też koncentrowały się wszystkie jej sprawy życiowe, co wypełnia definicję zamieszkania określoną w art. 25 Kodeksu cywilnego. W konsekwencji przyjąć należy, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku [...] o skierowanie i dofinansowanie do pobytu w domu pomocy społecznej oraz do przyjęcia rezygnacji z tego wniosku jest Burmistrz Miasta Kuźnia Raciborska. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.