I OW 2/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Matek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Krakowa o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Krakowa a Prezydentem Miasta Rzeszowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł.L. o przyznanie zasiłku okresowego i celowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Krakowa jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 2 stycznia 2025 r. Prezydent Miasta Krakowa (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta Rzeszowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł.L. o przyznanie zasiłku okresowego i celowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że osoba ubiegająca się o świadczenie jest osobą bezdomną, przez co ustalenie właściwości miejscowej organu powinno nastąpić według gminy ostatniego miejsca jej zameldowania na pobyt stały. W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Rzeszowa wskazał, że Ł.L. nie jest osobą bezdomną i ustalenie właściwości miejscowej organu powinno nastąpić na podstawie jego miejsca zamieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zawisła sprawa administracyjna dotyczy świadczeń z pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy co do zasady ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, natomiast stosownie do jego ust. 2, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Z akt sprawy wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie obecnie przebywa w szpitalu psychiatrycznym na długotrwałym leczeniu odwykowym. Wnioskodawca trafnie wskazał, że szpital nie stanowi lokalu mieszkalnego, nie służy bowiem do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a pobyt w tego rodzaju placówce zawsze ma charakter tymczasowy, nawet jeżeli w niektórych przypadkach jest to sytuacja przedłużająca się. Fakt ten jednak nie przesądza o bezdomności Ł.L. Dla uznania za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups niezbędne jest bowiem jeszcze, aby osoba ta nie mogła powrócić do lokalu w którym jest zameldowana. Z akt sprawy wynika, że pod adresem zameldowania zainteresowanego w Rzeszowie znajduje się jego dom rodzinny, który jest własnością jego matki, został wprawdzie wystawiony na sprzedaż, ale brak jest informacji o tym czy obecnie sprzedaż ta została sfinalizowana (k. 17v akt administracyjnych). Tezie o bezdomności zainteresowanego przeczy również fakt, że przed umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym zamieszkiwał wraz z matką w Krakowie w wynajmowanym mieszkaniu (ibidem). W aktach sprawy brak jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, że zainteresowany nie może powrócić bądź to do domu w Rzeszowie bądź do wynajmowanego mieszkania w Krakowie, tym bardziej że utrzymuje z matką kontakt telefoniczny (ibidem). Wobec powyższego należy uznać, że Ł.L. nie jest osobą bezdomną, a zatem w sprawie zastosowanie znajduje art. 101 ust. 1 ups. Mając na uwadze, że bezpośrednio przed umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym wymieniony zamieszkiwał w Krakowie i również obecnie deklaruje wolę zamieszkiwania w Krakowie, a nie w Rzeszowie (pismo z k. 31 akt administracyjnych) – uznać należy, że centrum aktywności życiowej zainteresowanego, a zatem jego miejsce zamieszkania, znajduje się w Krakowie. W opisanej sytuacji zgodnie z art. 101 ust. 1 ups organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Krakowa. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.