I OW 195/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Marian Wolanin (spr.) NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta i Gminy Szczawnica o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta i Gminy Szczawnica a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku R. C. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego, zasiłku okresowego oraz świadczenia pieniężnego za zakup żywności w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Krakowa jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 22 WRZEŚNIA 2025 R. MIEJSKO GMINNY OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ W SZCZAWNICY DZIAŁAJĄCY W IMIENIU BURMISTRZA MIASTA I GMINY SZCZAWNICA (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z PREZYDENTEM MIASTA KRAKOWA W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU R. C. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O PRZYZNANIE POMOCY FINANSOWEJ W FORMIE ZASIŁKU CELOWEGO, ZASIŁKU OKRESOWEGO ORAZ ŚWIADCZENIA PIENIĘŻNEGO ZA ZAKUP ŻYWNOŚCI W RAMACH PROGRAMU "POSIŁEK W SZKOLE I W DOMU". W uzasadnieniu wniosku wskazano, że organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Krakowa. Wnioskodawca wskazał, że wobec możliwości zamieszkania zainteresowanego w miejscu zameldowania nie może być on uznany za osobę bezdomną. R. C. pomieszkuje w mieszkaniu we W., a tym samym organem właściwym do udzielenia świadczeń z zakresu pomocy społecznej winien zostać uznany Prezydent Miasta Krakowa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej, stosownie do art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: "u.p.s."). Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy R. C. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20). Z akt sprawy wynika, że zainteresowany obecnie przebywa na terenie miasta Krakowa w mieszkaniu znajomego, u którego przebywa jedynie na czas rekonwalescencji z uwagi na złamaną nogę. Nie sposób zatem uznać, że zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym, skoro przebywa tam jedynie czasowo. Z akt sprawy wynika ponadto, że jego adresem zameldowania na pobyt stały jest miejscowość Szczawnica, ul. [...] – pod którym to adresem ma możliwość powrotu i zamieszkania. Wobec niespełnienia zatem ww. przesłanek nie sposób uznać R. C. za osobę bezdomną. W przedmiotowej sprawie nie zaistniały także przesłanki uzasadniające zastosowanie art. 101 ust. 3 u.p.s. Zauważyć bowiem należy, że R. C. obecnie nieodpłatnie przebywa w mieszkaniu, gdzie ma możliwość przygotowania posiłku oraz korzystania z jego wyposażenia, a tym samym nie sposób uznać, że jego sprawa należy do kategorii spraw niecierpiących zwłoki. W konsekwencji żaden z przepisów u.p.s. określających właściwość miejscową gminy do rozpoznania jego wniosku nie znajdzie zastosowania i należy odwołać się do regulacji ogólnych, zawartych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego – do którego odesłanie znajduje się w art. 14 ups. Stosownie zatem do art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a., właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się: według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju - według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron, jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu - według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. Przyjmując na podstawie przedstawionych okoliczności, że zainteresowany nie posiada miejsca zamieszkania w kraju, w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2025.1071 t.j.), w następnej kolejności właściwość miejscową należy ustalić w oparciu o miejsce pobytu strony. W przedstawionych okolicznościach sprawy, o ile miejsce zamieszkania zainteresowanego w rozumieniu art. 25 k.c. nie jest ustalone, o tyle nie budzi wątpliwości, że według stanu wynikającego z akt sprawy fizycznie miejsce jej pobytu znajduje się w Krakowie – a zatem stosownie do art. 21 § 1 pkt 3 kpa w zw. z art. 14 u.p.s. organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Krakowa. Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.