I OW 194/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Burmistrza Miasta Cieszyn o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Cieszyn i Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Krakowa jako organ właściwy w sprawie.

Kierownik MOPS w Cieszynie, działający w imieniu Burmistrza Miasta Cieszyn, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta Cieszyn a Prezydentem Miasta Kraków, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej, poprzez wskazanie Prezydenta Miasta Krakowa jako organu właściwego w sprawie. Wniesiono także o zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że A. K. od 2020 r. przebywa w Domu Opieki "[...]" w Cieszynie w związku z zawartą umową cywilną z dnia 31 grudnia 2000 r. i kolejną umową z dnia 31 grudnia 2021 r. Podniesiono, że Prezydent Miasta Krakowa błędnie ustalił, iż właściwym do skierowania A. K. do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Cieszynie jest organ, na którego terenie obecnie zamieszkuje – w prywatnym domu – A. K. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 101 ust. 2a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej "u.p.s."), właściwym dla rozstrzygnięcia jego wniosku jest Prezydent Miasta Krakowa. W odpowiedzi na wniosek, Dyrektor MOPS w Krakowie, działający w imieniu Prezydenta Miasta Krakowa, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o wskazanie, iż organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Miasta Cieszyna. Wskazano, iż zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zgodnie zaś z art. 2a u.p.s. (dodanego art. 1 pkt 20 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego – Dz. U. z 2021 r., poz. 803, dalej "ustawa nowelizująca"), w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu. Wskazano, że jak wynika z wniosku A. K. złożonego w MOPS w Krakowie z dnia 7 listopada 2022 r., przebywa on od dwóch lat w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Cieszynie, na podstawie umowy cywilnej, a więc blisko rok przed wejściem w życie znowelizowanych przepisów dotyczących ustalania właściwości miejscowej. Podano, że ustawa nowelizująca nie przewidziała w swej treści możliwości retroaktywnego działania przepisów o właściwości miejscowej, w związku z czym stwierdzono, że znowelizowane przepisy należy wyłącznie stosować do osób, które zamieszkały w placówkach (domach pomocy społecznej) na podstawie umowy cywilnej nie wcześniej, niż w dniu wejścia ustawy w życie. Jednocześnie podniesiono, że z wniosku o skierowanie do DPS jasno wynika, iż A. K. nie tylko fizycznie przebywa w Cieszynie, ale również – zarówno teraz, jak i w przyszłości – planuje i zamierza mieszkać w Cieszynie. W ocenie Prezydenta Miasta Krakowa, miejscem zamieszkania A. K., w rozumieniu art. 25 K.c., jest Cieszyn. Zdaniem Prezydenta Miasta Krakowa, należy odwołać się do zasad ogólnych, tj. ustalić gminę właściwą na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. i stwierdzić, że właściwą jest gmina miejsca zamieszkania A. K. jako gmina miejsca położenia placówki Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Cieszynie (zgodnie z orzecznictwem sprzed w/w nowelizacji). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny. W niniejszej sprawie spór powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny. Spór o właściwość niniejszej sprawie powstał pomiędzy Burmistrzem Miasta Cieszyn a Prezydentem Miasta Krakowa w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że A. K. od 2020 r. przebywa w Domu Opieki Społecznej "[...]" w Cieszynie – na zasadach komercyjnych (na podstawie umów z dnia 31 grudnia 2020 r. i 31 grudnia 2021 r.). Należy wskazać, że na podstawie art. 1 pkt 20 lit. a ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, z dniem 30 kwietnia 2021 r. (art. 13 ustawy nowelizującej), do art. 101 ust. 2 u.p.s., dodano ust. 2a w brzmieniu: "W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej, właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu". W świetle przepisów przejściowych, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą (art. 3 ustawy nowelizującej). Ratio legis wprowadzonych rozwiązań sprowadza się do rozłożenia ciężaru ponoszenia kosztów świadczeń na gminy będące dotychczasowym miejscem zamieszkania świadczeniobiorców, zamiast przerzucania tych wydatków na gminę, na terenie której prowadzona jest placówka. Nowelizacja przepisów przeciwdziała obciążaniu takiej gminy kosztami opieki całodobowej w sytuacji, gdy osoby korzystające z prywatnych placówek tracą zdolność do samodzielnego finansowania pobytu i kwalifikują się do skierowania do domu pomocy społecznej na zasadach określonych w art. 54 u.p.s. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 101 ust. 2a u.p.s. Sprawa niniejsza została wszczęta wnioskiem o umieszczenie w DPS z dnia 7 listopada 2022 r., który A. K. złożył do MOPS w Krakowie w dniu 16 listopada 2022 r. Z akt sprawy wynika, że przed rozpoczęciem pobytu w DPS "[...]" w Cieszynie, miejscem zamieszkania A. K. był Kraków, ul. [...]. Okoliczność ta wynika zarówno z umowy o jego przyjęciu do Domu Opieki "[...] w Cieszynie, gdzie taki właśnie podano jego adres zamieszkania, jak i ze złożonego przez A. K. wniosku o umieszczenie go w DPS "[...] w Cieszynie, gdzie sam, jako swój adres zamieszkania wskazał w/w adres w Krakowie. Wobec tego stwierdzić należy, że zainteresowany przebywa aktualnie w DPS "[...]" w Cieszynie na podstawie umowy cywilnej, natomiast przed rozpoczęciem pobytu w domu pomocy społecznej – o czym wspomniano powyżej – jego miejscem zamieszkania był Kraków (art. 25 K.c.). Dlatego też, na podstawie art. 101 ust. 2a u.p.s. w zw. z art. 3 ustawy nowelizującej, organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta Krakowa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.