I OW 190/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Prezydenta Miasta Łodzi o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a Prezydentem Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Łodzi jako organ właściwy w sprawie.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Łodzi, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a Prezydentem Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. Jednocześnie wniesiono o wskazanie Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu wniosku podano, że A. K. od dnia 28 maja 2023 r. mieszka w Ostrowcu Świętokrzyskim u swojego wuja J. B. Od dnia 14 lipca 2023 r. jest zameldowany w Ostrowcu Świętokrzyskim. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia A. K. oraz pobyt jego matki w szpitalu, J. B. przejął opiekę nad A. K. Podano, że w dniu 3 czerwca 2023 r. zmarła matka A. K., zaś ojciec nie żyje od dawna. A. K. w Łodzi nie posiada żadnej rodziny. Jedyną jego rodziną jest J. B.. Organ podał, że podczas pobytu A. K. w Ostrowcu Świętokrzyskim nastąpiło zdanie lokalu komunalnego mieszczącego się w Łodzi, w którym mieszkał podopieczny wraz z matką. Wskazano, że przebywając w Ostrowcu Świętokrzyskim, A. K. korzystał z porad specjalisty nefrologa, a w najbliższym czasie zapisany jest do lekarza urologa. Ponadto z informacji uzyskanych od J. B. wynika, że jest on zarejestrowany w Poradni Opieki Zdrowotnej i korzysta z porad lekarza rodzinnego. Zatem organ wnioskujący stwierdził, że od dnia 28 maja 2023 r. A. K. nie jest już mieszkańcem Łodzi. a tym samym Miasto Łódź nie jest już jego centrum życiowym. Zdaniem Prezydenta Miasta Łodzi, to Ostrowiec Świętokrzyski jest jego centrum życiowym, to z tym miastem wiąże swoją dalszą przyszłość. W odpowiedzi na w/w wniosek, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Łodzi – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Łodzi – jako organ właściwy w sprawie. Wskazano, że w niniejszej sprawie istotne jest ustalenie, czy pobyt A. K. w Ostrowcu Świętokrzyskim był spowodowany zdarzeniem losowym (śmierć matki oraz faktem, że na terenie miasta Łódź nie posiadał żadnej rodziny), czy jego dobrowolną decyzją o zmianie miejsca zamieszkania. Zdaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ostrowcu Świętokrzyskim, A. K. pomimo, iż przebywa i został zameldowany na pobyt stały w Ostrowcu Świętokrzyskim, ul. [...], to nigdy nie zaistniało tu jego centrum życiowe. Zamieszkał on bowiem w Ostrowcu Świętokrzyskim bez zamiaru stałego pobytu. Z góry zakładał, że ze względu na pogarszający się stan zdrowia złoży wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej. W ocenie Prezydenta Miasta Ostrowa Świętokrzyskiego świadczy o tym fakt, że w dniu kiedy zameldował się na pobyt stały, złożył wniosek o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej w K. Podano, że A. K. od dnia 28 maja 2023 r. przebywa w Ostrowcu Świętokrzyskim, a od dnia 14 lipca 2023 r. jest zameldowany na pobyt stały pod adresem ul. [...], co nie zmienia faktu, że przez 51 lat jego centrum życiowe stanowiło miasto Łódź, gdzie między innymi uczęszczał na Warsztaty Terapii Zajęciowej prowadzonej przez Stowarzyszenie Przyjaciół Osób Niepełnosprawnych "[...]" w Łodzi, a jego pobyt w Ostrowcu Świętokrzyskim jest spowodowany zdarzeniem losowym, niezależnym od niego. Podkreślono, że zameldowanie nie oznacza, iż osoba podjęła decyzję o dalszym pobycie w danej miejscowości. W ocenie organu, w niniejszej sprawie istotny jest fakt wymeldowania A. K. z lokalu mieszkalnego w dniu 26 czerwca 2023r., którego głównym najemcą była jego matka. W ocenie organu właśnie brak jakiegokolwiek adresu zameldowania miał wpływ na zameldowanie na pobyt stały A. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny. W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Prezydentem Miasta Łodzi a Prezydentem Miasta Ostrowca Świętokrzyskiego w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej. W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – dalej: "u.p.s.") określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2) Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". W związku z powyższym koniecznym jest odwołanie się do definicji ogólnej tego pojęcia zawartej w art. 25 K.c., zgodnie z którą przez miejsce zamieszkania należy rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania według tego przepisu decydują zatem dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). O uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie, będące instytucją prawa administracyjnego, nie przesądza o zamieszkaniu w rozumieniu prawa cywilnego. Miejscem takim zatem jest miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie aktualnie koncentrują się jej sprawy życiowe. Z akt sprawy wynika, że A. K. ma 52 lata, orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 15 grudnia 1987 r. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Orzeczeniem tym uznano, że inwalidztwo istnieje od urodzenia. Podano, że stwierdzone schorzenia powodują całkowitą niezdolność do pracy oraz konieczność opieki drugiej osoby. Jak również wynika z akt sprawy, A. K. od urodzenia zamieszkiwał z matką w Łodzi. Zainteresowany podał, że jego rodzice byli rozwiedzeni, ojciec dawno nie żyje, zaś matka zmarła w dniu 3 czerwca 2023 r. Wskazał, że od czasu, gdy jego matka trafiła do szpitala (28 maja 2023 r.), zamieszkał z ciotecznym bratem swojej matki – J. B. – w Ostrowcu Świętokrzyskim, gdyż w Łodzi nie ma już żadnej rodziny. A. K. podał, że lokal w Łodzi, w którym zamieszkiwał z matką do jej śmierci, był lokalem komunalnym. Z akt wynika, że lokal ten został przejęty przez Zarząd Lokali Miejskich w Łodzi protokołem z dnia 26 czerwca 2023 r. Z kolei z oświadczenia J. B. wynika, że ze względu na swój stan zdrowia nie jest on już w stanie opiekować się zainteresowanym Należy podkreślić, że oczywistym jest, iż zamieszkanie A. K. u brata swojej matki (czyli u swojego wuja) w Ostrowcu Świętokrzyskim jest niejako wynikiem splotu okoliczności przez niego niezamierzonych. Jest on inwalidą z pierwszą grupą inwalidzką, osobą niesamodzielną i wymagającą opieki. Opuszczenie Łodzi zostało zaś wymuszone okolicznościami od niego niezależnymi. Wcześniej przez ponad 50 lat jego centrum życiowym było miasto Łódź, gdzie wraz z matką Z. Ż. od urodzenia zamieszkiwał przy ul. [...]. Pod koniec maja 2023 r. przeprowadził się do J. B., lecz już w dniu 14 lipca 2023 r. złożył wniosek do domu pomocy społecznej. Z akt wynika, że zainteresowany nie zamierza mieszkać na stałe u J. B., skoro krótko po przyjeździe do Ostrowca Św. złożył wniosek o skierowanie go do domu pomocy społecznej. Oznacza to, że nie miał zamiaru stałego pobytu u J. B.., nie wiązał z mieszkaniem u wuja planów na przyszłość, lecz mieszkał u niego czasowo do chwili umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nie spełniona została zatem podstawowa przesłanka zamieszkania określona w art.25 K.c. Pod pojęciem miejsca zamieszkania należy bowiem rozumieć miejscowość, w której osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Skoro przez ponad 50 lat A. K. zamieszkiwał w Łodzi, to należy uznać, że to miasto Łódź było jego miejscem stałego zamieszkania. Natomiast fakt zameldowania stałego u J. B. miał związek z wymeldowaniem A. K. z Łodzi w czerwcu 2023 r. i koniecznością posiadania meldunku dla celów urzędowych. Z akt wynika, że lokal komunalny w Łodzi, w którym A. K. zamieszkiwał wraz z matką został przejęty przez Zarząd Lokali Miejskich w Łodzi w dniu 26 czerwca 2023 r. (protokół z oględzin lokalu przejmowanego z dnia 26 czerwca 2023r.). Przejęcie lokalu nastąpiło z udziałem A. K., który niezwłocznie po tym fakcie, bo w dniu 14 lipca 2023 r. złożył wniosek o umieszczenie go w domu pomocy społecznej. Oznacza to, że bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku miejscem jego zamieszkania, w rozumieniu art. 101 ust.1 u.p.s. w związku z art. 25 K.c., było miasto Łódź. Wobec tego, należy stwierdzić, że organem właściwym do rozpoznania wniosku A. K. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Łódź. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.