I OW 186/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu g. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem g. a powiatem z. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: A., N. i K. N., umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać powiat g. jako właściwy w sprawie.

Pismem z 9 września 2025 r. Starosta G. – działający w imieniu powiatu g. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z powiatem z. w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich: A., N. i K. N., umieszczonych w rodzinie zastępczej. Wnioskodawca wskazał, że miejsce zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej znajdowało się w S. – na terenie powiatu z.. W odpowiedzi na wniosek Starosta Z. – działający w imieniu powiatu z. – wskazał, że miejsce zamieszkania małoletnich znajdowało się w miejscowości R. – w powiecie g.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2). Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3). Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 17 marca 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G., sygn. akt [...]. Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc). W aktach sprawy znajdują się dwa oświadczenia S. B. – pełniącej funkcję rodziny zastępczej dla wymienionych małoletnich – z których wynika, że małoletni wraz z rodzicami przed umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwali w miejscowości R., na terenie powiatu g. – gdzie rodzice małoletnich nadal zamieszkują. W tej sytuacji faktu zamieszkiwania na obszarze powiatu g. nie może podważyć sam fakt, że N. N. została 27 lutego 2025 r. zapisana przez N. N. do szkoły podstawowej w S., gdzie jako adres zamieszkania dziecka wskazano S.. Nawet bowiem jeżeli małoletnia z jakichkolwiek powodów fizycznie zamieszkiwała wówczas w S., jej miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 26 kc nadal było miejsce zamieszkania jej rodziców. W aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów które wskazywałyby, że miejsce zamieszkania rodziców małoletnich znajdowało się w innym miejscu niż miejscowość R.. Wobec treści powyższych oświadczeń, która nie została podważona przez inne dowody uznać należy, że miejsce zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem w pieczy zastępczej znajdowało się w miejscowości R. na terenie powiatu g. – co zgodnie z art. 191 ust. 1 upz przesądza o właściwości tego powiatu w sprawie. W tej sytuacji na podstawie art. 191 ust. 1 upz oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.