I OW 177/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta C. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta C. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej skierowania małoletniego K. P. do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta C. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z 2 września 2025 r. Burmistrz Miasta C. (dalej: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość z Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej skierowania małoletniego K. P. (dalej: "zainteresowany") do domu pomocy społecznej. Wnioskodawca podniósł, że zainteresowany przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę i ma ustanowionego opiekuna, natomiast przed ustanowieniem opiekuna zamieszkiwał w L., przez co organem właściwym w sprawie jest Prezydent Miasta L.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy. Sprawa administracyjna dotyczy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej: "ups") decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach dotyczących pomocy społecznej reguluje art. 101 ups. Zgodnie z powyższym przepisem co do zasady właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (ust. 2a.). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3). Nadto, dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki (ust. 6). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 101 ust. 2a ups nie ma w sprawie zastosowania, albowiem zainteresowany nie przebywa w placówce o której mowa w powołanym przepisie. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis ten należy odnieść do placówek, o których mowa w art. 67-69 ups (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2025 r. sygn. akt I OW 233/24 i powołane tam orzecznictwo). Tymczasem jak wynika z akt sprawy, zainteresowany przebywa w placówce opiekuńczo-wychowawczej, o której mowa w art. 93 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49). Tym samym, należy odwołać się do zasady ogólnej, wyrażonej w art. 101 ust. 1 ups i ustalić właściwość miejscową organu zgodnie z miejscem zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Zważywszy, że zainteresowany posiada opiekuna, zgodnie z mającym zastosowanie art. 27 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"), miejscem jego zamieszkania będzie miejsce zamieszkania opiekuna. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego [...] w L. z 2 października 2014 r. wynika, że opiekunem dla zainteresowanego została ustanowiona I. S., zamieszkała [...] C., ul. [...]. Jednocześnie z pisma Stowarzyszenia [...] z 20 sierpnia 2025 r. wynika, że pobyt opiekuna na terenie S. ma charakter tymczasowy i nie jest związany z zamiarem stałego pobytu w tym mieście, przez co nie odpowiada definicji miejsca zamieszkania, wyrażonej w art. 25 kc. W takim stanie sprawy jako organ właściwy do wydania decyzji należy wskazać Burmistrza Miasta C. i dlatego na podstawie art. 101 ust. 1 ups w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.